Przeciwwskazania stosowania leku. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tego leku?

Metotreksat w postaci roztworu do wstrzykiwań Ebetrexat 20 mg/ml jest lekiem o silnym działaniu immunosupresyjnym i cytotoksycznym, którego stosowanie wiąże się z szeregiem przeciwwskazań, które bezwzględnie należy uwzględnić przed jego zaleceniem pacjentowi. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące sytuacji klinicznych, w których stosowanie tego preparatu jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na składniki leku

Stosowanie preparatu Ebetrexat jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z nadwrażliwością na substancję czynną (metotreksat) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w preparacie. Należy pamiętać, że Ebetrexat jako substancję pomocniczą o znanym działaniu zawiera 0,18 mmol/ml sodu (4,13 mg/ml sodu), co może mieć znaczenie u pacjentów na diecie niskosodowej.^{2 3}

Zaburzenia czynności wątroby

Lek nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, szczególnie gdy stężenie bilirubiny w surowicy przekracza 5 mg/dl (85,5 µmol/l). Hepatotoksyczne działanie metotreksatu może nasilać już istniejące uszkodzenie wątroby i prowadzić do poważnych powikłań.^{5 mg/dl (85,5 µmol/l), patrz także punkt 4.2″>4}

Uzależnienie od alkoholu

Pacjenci z nadużywaniem alkoholu nie powinni otrzymywać metotreksatu, ponieważ alkohol może nasilać hepatotoksyczność leku. Jednoczesne spożywanie alkoholu i przyjmowanie metotreksatu zwiększa ryzyko uszkodzenia wątroby, dlatego pacjenci z historią nadużywania alkoholu powinni być wykluczeni z terapii tym lekiem.⁵

Zaburzenia funkcji nerek

Ebetrexat jest przeciwwskazany u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, definiowanymi jako klirens kreatyniny poniżej 20 ml/min lub stężenie kreatyniny w surowicy przekraczające 2 mg/dl. Metotreksat jest wydalany głównie przez nerki, a jego upośledzony klirens nerkowy może prowadzić do kumulacji leku w organizmie i zwiększać ryzyko ciężkich działań niepożądanych.<sup data-drug="Ebetrexat" data-section="Przeciwwskazania" title="ciężkich zaburzeń czynności nerek (klirens kreatyniny 2 mg/dl, patrz także punkty 4.2 i 4.4)”>6

Zaburzenia hematologiczne

Stosowanie metotreksatu jest przeciwwskazane u pacjentów z chorobami układu krwiotwórczego w wywiadzie, takimi jak:

• hipoplazja szpiku kostnego – stan, w którym szpik kostny produkuje niewystarczającą ilość komórek krwi
• leukopenia – obniżona liczba białych krwinek
• trombocytopenia – obniżona liczba płytek krwi
• klinicznie istotna niedokrwistość – obniżona liczba czerwonych krwinek prowadząca do objawów klinicznych

Metotreksat ma działanie mielosupresyjne i może dodatkowo nasilać istniejące zaburzenia hematologiczne, prowadząc do potencjalnie zagrażających życiu powikłań.⁷

Niedobory odporności

Pacjenci z niedoborami odporności nie powinni otrzymywać metotreksatu. Lek ten ma działanie immunosupresyjne i może dodatkowo osłabiać funkcje układu odpornościowego, zwiększając ryzyko ciężkich zakażeń oportunistycznych.⁸

Ostre i przewlekłe zakażenia

Stosowanie Ebetrexatu jest przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi, ostrymi lub przewlekłymi zakażeniami. Dotyczy to szczególnie takich zakażeń jak:

• gruźlica – zakażenie bakteryjne wywołane przez prątki Mycobacterium tuberculosis, które może dotyczyć różnych narządów, najczęściej płuc
• zakażenie HIV – infekcja wirusem nabytego niedoboru odporności, prowadząca do postępującego osłabienia układu odpornościowego

Immunosupresyjne działanie metotreksatu może prowadzić do aktywacji, zaostrzenia i rozprzestrzeniania się tych zakażeń.⁹

Choroby przewodu pokarmowego

Metotreksat jest przeciwwskazany u pacjentów z:

• zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej – stanem zapalnym wyścielającym jamę ustną, mogącym powodować ból i trudności w przyjmowaniu pokarmów
• owrzodzeniami błony śluzowej jamy ustnej – ubytkami w błonie śluzowej jamy ustnej
• czynną chorobą wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy – schorzeniem charakteryzującym się obecnością ubytków w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy

Metotreksat może nasilać istniejące zmiany w przewodzie pokarmowym, zwiększając ryzyko perforacji i krwawień z przewodu pokarmowego.¹⁰

Ciąża i karmienie piersią

Stosowanie metotreksatu jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży i karmiących piersią. Metotreksat jest znanym teratogenem i może powodować wady wrodzone lub poronienia. Przenika również do mleka matki, co może prowadzić do poważnych działań niepożądanych u karmionego dziecka.¹¹

Szczepienia żywymi szczepionkami

Stosowanie metotreksatu jest przeciwwskazane jednocześnie ze szczepieniami żywymi szczepionkami. Immunosupresyjne działanie leku może osłabiać odpowiedź immunologiczną na szczepienie, zwiększać ryzyko rozwoju zakażenia wywołanego przez szczepionkowy szczep atenuowany oraz zmniejszać skuteczność szczepienia.¹²

Postać farmaceutyczna i dostępne dawki

Ebetrexat 20 mg/ml jest dostępny w postaci roztworu do wstrzykiwań w ampułko-strzykawce. Jest to klarowny, żółtawy roztwór, który zawiera 20 mg metotreksatu (w postaci 21,94 mg metotreksatu disodowego) w każdym ml roztworu.^{13 14}

Dostępność różnych objętości ampułko-strzykawek zawierających odpowiednie dawki metotreksatu pozwala na precyzyjne dobranie dawki u poszczególnych pacjentów, jednakże należy zawsze brać pod uwagę wszystkie wymienione przeciwwskazania przed zastosowaniem leku, niezależnie od dawki.¹⁵