Wpływ diklofenaku na płodność, ciążę i laktację – informacje dla lekarzy

Diklofenak, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), wywiera określone działania na organizm kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz może wpływać na płodność. Lekarz przepisujący ten lek powinien szczegółowo poinformować pacjentkę o potencjalnych zagrożeniach i korzyściach związanych z jego stosowaniem, mając na uwadze dobro matki i dziecka.

Wpływ diklofenaku na przebieg ciąży

Hamowanie syntezy prostaglandyn przez diklofenak może wywierać niekorzystny wpływ zarówno na przebieg ciąży, jak i na rozwój zarodka lub płodu. Badania epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia oraz wad rozwojowych serca i wytrzewienia, gdy inhibitory syntezy prostaglandyn są stosowane we wczesnym okresie ciąży. Ryzyko bezwzględne wad rozwojowych serca wzrasta z mniej niż 1% do około 1,5%. Należy podkreślić, że ryzyko to zwiększa się wraz ze wzrostem dawki oraz wydłużaniem czasu terapii.¹

Badania na modelach zwierzęcych dostarczają dalszych dowodów na teratogenne działanie NLPZ. Wykazano, że podawanie inhibitorów syntezy prostaglandyn zwierzętom powodowało zwiększenie częstości poronień zarówno przed, jak i po implantacji zarodka oraz wzrost śmiertelności zarodków i płodów. Co więcej, stosowanie tych leków w okresie organogenezy skutkowało zwiększoną częstością występowania różnorodnych wad rozwojowych, w tym wad układu sercowo-naczyniowego.²

Stosowanie diklofenaku w poszczególnych trymestrach ciąży

Pierwszy i drugi trymestr ciąży

Nie należy podawać diklofenaku w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne z medycznego punktu widzenia. Jeżeli zastosowanie leku jest niezbędne u kobiety starającej się o ciążę lub będącej w pierwszym bądź drugim trymestrze, należy stosować jak najmniejszą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas.³

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie diklofenaku wymaga szczególnej uwagi, gdyż może powodować małowodzie w wyniku zaburzeń czynności nerek płodu. Stan ten zwykle pojawia się krótko po rozpoczęciu terapii i jest zazwyczaj odwracalny po jej przerwaniu. Odnotowano również przypadki zwężenia przewodu tętniczego w następstwie leczenia w drugim trymestrze ciąży, przy czym większość z nich ustępowała po zaprzestaniu podawania leku.⁴

U pacjentek stosujących diklofenak po 20. tygodniu ciąży przez okres dłuższy niż kilka dni należy rozważyć przedporodowe monitorowanie w kierunku małowodzia oraz zwężenia przewodu tętniczego. W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z tych stanów, należy natychmiast przerwać leczenie diklofenakiem.⁵

Trzeci trymestr ciąży

W trzecim trymestrze ciąży stosowanie diklofenaku, podobnie jak innych inhibitorów syntezy prostaglandyn, jest przeciwwskazane. Leki te mogą wywierać na płód następujące działania:⁶

• Toksyczne działanie na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy – w tym przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego oraz nadciśnienie płucne⁷
• Zaburzenia czynności nerek – mogące prowadzić do niewydolności nerek z małowodziem⁸

U matki i noworodka pod koniec ciąży diklofenak może powodować:

• Wydłużenie czasu krwawienia – w wyniku działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek⁹
• Hamowanie czynności skurczowej macicy – powodujące opóźnienie lub przedłużenie porodu¹⁰

Wpływ diklofenaku podczas karmienia piersią

Diklofenak, podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, przenika do mleka kobiet karmiących piersią, aczkolwiek w niewielkich ilościach. Ze względu na możliwość wystąpienia działań niepożądanych u dziecka, produkt Dicloreum nie powinien być podawany kobietom w okresie laktacji.¹¹

Wpływ diklofenaku na płodność

Stosowanie produktu leczniczego Dicloreum, podobnie jak innych NLPZ, może wpływać negatywnie na płodność, dlatego nie jest zalecane u kobiet planujących ciążę. U pacjentek, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są w trakcie diagnostyki niepłodności, należy rozważyć odstawienie produktu leczniczego Dicloreum.¹²

Informacje, które lekarz powinien przekazać pacjentce

W ramach konsultacji z pacjentką będącą w ciąży, karmiącą piersią lub planującą ciążę, lekarz powinien przekazać następujące informacje:

1. Wyjaśnić mechanizm działania diklofenaku i jego potencjalny wpływ na rozwijający się płód, szczególnie w kontekście ryzyka wad wrodzonych i zaburzeń funkcji narządów płodu
2. Podkreślić przeciwwskazanie do stosowania w trzecim trymestrze ciąży oraz ograniczenia w pierwszym i drugim trymestrze
3. W przypadku konieczności stosowania w pierwszym lub drugim trymestrze – omówić zasadę minimalnej skutecznej dawki przez najkrótszy możliwy czas
4. Poinformować o konieczności natychmiastowego skontaktowania się z lekarzem w przypadku podejrzenia ciąży podczas terapii diklofenakiem
5. Wyjaśnić potrzebę regularnego monitorowania stanu płodu po 20. tygodniu ciąży, jeśli terapia jest konieczna
6. Poinformować o przeciwwskazaniu do stosowania podczas karmienia piersią
7. Omówić potencjalny wpływ na płodność i zalecić odstawienie leku u kobiet planujących ciążę lub mających problemy z zajściem w ciążę

Rekomendacje dla lekarzy przepisujących diklofenak

Lekarz przepisujący diklofenak kobietom w wieku rozrodczym powinien:

• Przed rozpoczęciem terapii wykluczyć ciążę u kobiet w wieku rozrodczym
• Poinformować pacjentkę o konieczności stosowania skutecznej antykoncepcji podczas leczenia
• Rozważyć alternatywne metody leczenia u kobiet planujących ciążę
• W przypadku bezwzględnej konieczności zastosowania diklofenaku w ciąży – ściśle monitorować stan płodu, szczególnie po 20. tygodniu ciąży
• Natychmiast przerwać leczenie w przypadku stwierdzenia małowodzia lub zwężenia przewodu tętniczego u płodu
• Kategorycznie unikać stosowania diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży
• Zalecić alternatywne metody leczenia u kobiet karmiących piersią