Wpływ diklofenaku na płodność, ciążę i laktację

Diklofenak sodowy, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn wywiera istotny wpływ na płodność, przebieg ciąży oraz laktację. Personel medyczny powinien dysponować szczegółową wiedzą na temat tych oddziaływań, aby móc udzielić pacjentkom wyczerpujących informacji i podjąć właściwe decyzje terapeutyczne.¹

Oddziaływanie na ciążę

Hamowanie syntezy prostaglandyn przez diklofenak może wywierać negatywny wpływ na ciążę oraz rozwój embrionu lub płodu. Badania farmakoepidemiologiczne wykazują podwyższone ryzyko występowania następujących powikłań po zastosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży:²

• Zwiększone ryzyko poronienia
• Zwiększone ryzyko wad wrodzonych serca
• Zwiększone ryzyko wytrzewienia wrodzonego u płodu

Całkowite ryzyko wystąpienia wad budowy serca wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5%. Istotne jest, że to ryzyko rośnie wraz ze zwiększaniem dawki oraz wydłużaniem czasu trwania terapii.³

Wyniki badań na zwierzętach

Badania na modelach zwierzęcych dostarczyły następujących informacji dotyczących wpływu inhibitorów syntezy prostaglandyn na ciążę:⁴

• Podawanie tych leków powodowało poronienia przed zagnieżdżeniem się jaja płodowego
• Obserwowano poronienia po implantacji zarodka
• Stwierdzano zwiększoną śmiertelność embrionów i płodów

Co więcej, u zwierząt otrzymujących inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy zaobserwowano podwyższoną częstość występowania różnych wad rozwojowych płodu, szczególnie w zakresie układu sercowo-naczyniowego.⁵

Stosowanie diklofenaku od 20. tygodnia ciąży

Podawanie diklofenaku od 20. tygodnia ciąży może powodować wystąpienie małowodzia w wyniku upośledzenia czynności nerek płodu. To zaburzenie zazwyczaj pojawia się krótko po rozpoczęciu leczenia i ma charakter odwracalny po przerwaniu podawania leku.⁶

Ponadto odnotowano przypadki zwężenia przewodu tętniczego po stosowaniu leku w drugim trymestrze ciąży. Większość tych przypadków ustępowała po zaprzestaniu terapii.⁷

Zalecenia dla pierwszego i drugiego trymestru ciąży

W pierwszym i drugim trymestrze ciąży diklofenak nie powinien być stosowany, chyba że istnieje bezwzględna konieczność jego podania. Jeżeli lek jest podawany kobiecie planującej ciążę lub podczas pierwszego i drugiego trymestru, należy przestrzegać następujących zasad:⁸

• Stosowana dawka powinna być możliwie najmniejsza
• Czas trwania leczenia powinien być maksymalnie skrócony

W przypadku stosowania diklofenaku po 20. tygodniu ciąży przez kilka dni, należy rozważyć wdrożenie monitorowania przedporodowego w kierunku:⁹

• Małowodzia
• Zwężenia przewodu tętniczego

W przypadku stwierdzenia któregokolwiek z tych powikłań należy natychmiast przerwać podawanie diklofenaku.¹⁰

Wpływ na płód w trzecim trymestrze

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn, w tym diklofenak, mogą wywierać następujące niekorzystne działania na płód:¹¹

• Toksyczne działanie dotyczące płuc i serca – obejmujące przedwczesne zwężenie lub zamknięcie przewodu tętniczego oraz nadciśnienie płucne¹²
• Zaburzenia czynności nerek – podobne do opisywanych powyżej¹³

Wpływ na matkę i noworodka w końcowym okresie ciąży

Stosowanie diklofenaku pod koniec ciąży może powodować u matki i noworodka:¹⁴

• Wydłużenie czasu krwawienia – wskutek działania antyagregacyjnego, które może wystąpić nawet przy bardzo małych dawkach leku¹⁵
• Hamowanie czynności skurczowej macicy – prowadzące do opóźnienia lub przedłużenia porodu¹⁶

Ze względu na powyższe ryzyko, diklofenak jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży.¹⁷

Stosowanie podczas karmienia piersią

Podobnie jak inne NLPZ, diklofenak przenika w niewielkich ilościach do mleka kobiet karmiących piersią. Z tego powodu nie należy stosować diklofenaku u kobiet karmiących, aby uniknąć potencjalnych działań niepożądanych u dziecka.¹⁸

Wpływ na płodność

Stosowanie preparatu Dicloberl 50 może wywierać niekorzystny wpływ na płodność kobiet i z tego powodu nie jest zalecane u pacjentek planujących ciążę.¹⁹

W przypadku kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są poddawane diagnostyce niepłodności, należy rozważyć zakończenie terapii diklofenakiem.²⁰

Wytyczne dla lekarza dotyczące przekazania informacji pacjentce

Lekarz przepisujący diklofenak kobietom w wieku rozrodczym, zwłaszcza w ciąży lub karmiącym piersią, powinien przekazać następujące kluczowe informacje:

1. Diklofenak może obniżać płodność u kobiet planujących ciążę
2. Lek jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży
3. W pierwszym i drugim trymestrze może być stosowany tylko w razie bezwzględnej konieczności, w minimalnej skutecznej dawce i przez najkrótszy możliwy czas
4. Od 20. tygodnia ciąży wymagane jest monitorowanie pod kątem małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego
5. Stosowanie diklofenaku nie jest zalecane podczas karmienia piersią

Personel medyczny powinien też poinformować pacjentkę o konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku podejrzenia ciąży podczas stosowania diklofenaku lub wystąpienia niepokojących objawów w trakcie terapii tym lekiem podczas ciąży.