Właściwości farmakodynamiczne cholekalcyferolu

Cholekalcyferol (witamina D3), substancja czynna leku Dekristol, należy do grupy farmakoterapeutycznej witamin D (kod ATC: A11CC05). Jest to związek steroidowy, który w świetle aktualnej wiedzy medycznej uznawany jest za prekursora hormonów steroidowych, co wynika ze sposobu jego wytwarzania, regulacji fizjologicznej oraz mechanizmu działania.¹

Synteza i przekształcanie w organizmie

Endogenna synteza cholekalcyferolu odbywa się w skórze, gdzie powstaje z 7-dehydrocholesterolu pod wpływem promieniowania ultrafioletowego. Aby uzyskać biologicznie aktywną postać, cholekalcyferol podlega dwuetapowemu procesowi hydroksylacji:²

• Pierwszy etap – hydroksylacja w pozycji 25, zachodzi w wątrobie
• Drugi etap – hydroksylacja w pozycji 1, zachodzi w nerkach

W wyniku tego procesu powstaje 1,25-dihydroksycholekalcyferol, który stanowi aktywną biologicznie formę witaminy D3.³

Mechanizm działania

1,25-dihydroksycholekalcyferol funkcjonuje jako jeden z trzech głównych regulatorów gospodarki wapniowo-fosforanowej w organizmie, współdziałając z parathormonem (PTH) i kalcytoniną.⁴ Aktywna postać witaminy D3 wpływa na metabolizm wapnia i fosforanów na wielu poziomach:

W przewodzie pokarmowym cholekalcyferol:⁵

• Pobudza szybkie i opóźnione wchłanianie wapnia w jelicie cienkim
• Stymuluje zarówno bierny, jak i aktywny transport fosforanów

W układzie kostnym witamina D3:⁶

• Wspomaga wbudowywanie wapnia do osseiny (białkowej matrycy kości)
• Reguluje uwalnianie wapnia z tkanki kostnej

W nerkach aktywny metabolit:⁷

• Hamuje wydalanie wapnia i fosforanów
• Promuje wchłanianie kanalikowe obu tych jonów

W przytarczycach cholekalcyferol:⁸

• Bezpośrednio hamuje wytwarzanie parathormonu (PTH)
• Pośrednio hamuje wydzielanie PTH poprzez zwiększenie wchłaniania wapnia w jelicie cienkim

Źródła i zapotrzebowanie na witaminę D

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę D u osób dorosłych wynosi 20 μg (mikrogramów), co odpowiada 800 IU (jednostek międzynarodowych).⁹

Organizm może pozyskiwać witaminę D3 na dwa główne sposoby:¹⁰

1. Synteza endogenna w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego – jest to główne źródło witaminy D u zdrowych dorosłych przy wystarczającej ekspozycji na światło słoneczne
2. Dostawa egzogenna:
   • Z żywnością – ma znaczenie drugorzędne, ale staje się istotne w określonych warunkach klimatycznych lub przy specyficznym stylu życia
   • W postaci produktów leczniczych – przy tej drodze podania istnieje ryzyko przedawkowania lub zatrucia, ponieważ pomija się fizjologiczne mechanizmy hamujące endogenną syntezę w skórze

Najlepszymi naturalnymi źródłami witaminy D są:¹¹

• Źródła bogate w witaminę D: olej z wątroby ryb, ryby
• Źródła zawierające mniejsze ilości: mięso, żółtka jaj, mleko, produkty mleczne, awokado

Następstwa niedoboru witaminy D

Czynniki ryzyka niedoboru witaminy D u osób dorosłych obejmują:¹²

• Nieodpowiednią dietę
• Niewystarczającą ekspozycję na promieniowanie UV
• Zespół złego wchłaniania i zaburzenia trawienia
• Marskość wątroby
• Niewydolność nerek

Konsekwencje kliniczne niedoboru witaminy D manifestują się jako:¹³

• Zaburzenia wapnienia kości – krzywica (u dzieci i młodzieży)
• Utrata wapnia z kości – osteomalacja (u dorosłych)
• Wtórna nadczynność przytarczyc spowodowana niedoborem wapnia i/lub witaminy D, charakteryzująca się:
  • Odwracalnym zwiększeniem wydzielania parathormonu
  • Zwiększoną przebudową tkanki kostnej
  • Zwiększoną kruchością kości
  • Podwyższonym ryzykiem złamań