Właściwości farmakodynamiczne
Cefuroxime TZF 750 mg

Mechanizm działania cefuroksymu

Cefuroksym należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków cefalosporynowych drugiej generacji (kod ATC: J01DC02) i wykazuje działanie przeciwbakteryjne poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm działania polega na wiązaniu się z białkami wiążącymi penicyliny (PBP), co skutecznie zakłóca proces biosyntezy peptydoglikanu. Zaburzenie integralności ściany komórkowej prowadzi następnie do lizy komórki bakteryjnej i jej obumarcia.¹

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na działanie cefuroksymu może wynikać z różnych mechanizmów fizjologicznych i biochemicznych. Rozpoznanie tych mechanizmów ma kluczowe znaczenie w skutecznej terapii przeciwbakteryjnej. Bakterie mogą wykorzystywać jeden lub kilka z następujących mechanizmów oporności:²

• Hydroliza przez enzymy beta-laktamazy, w tym beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum substratowym (ESBL), oraz enzymy Amp-C, które mogą podlegać indukcji lub trwałej derepresji w niektórych gatunkach tlenowych bakterii Gram-ujemnych.³
• Zmniejszone powinowactwo białek PBP do cząsteczki cefuroksymu, co ogranicza skuteczność antybiotyku.⁴
• Zmniejszona przepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych, co ogranicza dostęp cefuroksymu do docelowych białek wiążących penicyliny.⁵
• Aktywne pompy usuwające lek z komórki bakteryjnej, redukujące stężenie antybiotyku wewnątrz bakterii poniżej poziomu terapeutycznego.⁶

Istotne jest, że bakterie które wykazują oporność na inne cefalosporyny podawane parenteralnie najprawdopodobniej będą również oporne na cefuroksym. Dodatkowo, w zależności od mechanizmu oporności, mikroorganizmy oporne na penicyliny mogą wykazywać obniżoną wrażliwość lub pełną oporność na cefuroksym.⁷

Stężenia graniczne cefuroksymu sodowego

Europejska Komisja Testowania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) opracowała wartości graniczne minimalnych stężeń hamujących (MIC) dla cefuroksymu sodowego, które służą jako kryterium oceny wrażliwości mikroorganizmów na ten antybiotyk.⁸

Objaśnienia do tabeli:⁹

1. Stężenia graniczne cefalosporyn dla Enterobacteriaceae uwzględniają wszystkie klinicznie istotne mechanizmy oporności, w tym oporność za pośrednictwem ESBL i plazmidowej AmpC. Stosując te kryteria, niektóre szczepy wytwarzające beta-laktamazy można sklasyfikować jako wrażliwe lub średnio wrażliwe na cefalosporyny 3. i 4. generacji, niezależnie od obecności ESBL. W wielu regionach wykrycie i określenie ESBL jest zalecane lub obowiązkowe dla skutecznego leczenia zakażeń.
2. Stężenie graniczne odnosi się do dawki 1,5 g podawanej trzy razy na dobę i dotyczy tylko E. coli, P. mirabilis i Klebsiella spp.
3. Wrażliwość gronkowców na cefalosporyny określa się na podstawie ich wrażliwości na metycylinę, z wyjątkiem ceftazydymu, cefiksymu i ceftibutenu.
4. Wrażliwość paciorkowców beta-hemolizujących z grup A, B, C i G na antybiotyki beta-laktamowe określa się na podstawie ich wrażliwości na penicylinę.
5. Przedstawione stężenia graniczne mają zastosowanie dla dawek dożylnych 750 mg podawanych trzy razy na dobę oraz dla dużych dawek wynoszących co najmniej 1,5 g trzy razy na dobę.

Wrażliwość mikrobiologiczna

Wrażliwość bakterii na cefuroksym może być zróżnicowana w zależności od lokalizacji geograficznej oraz czasu. W praktyce klinicznej istotne jest uzyskanie aktualnych danych dotyczących lokalnej oporności bakteryjnej, zwłaszcza podczas leczenia ciężkich zakażeń. W uzasadnionych przypadkach wskazana jest konsultacja ze specjalistami, szczególnie gdy lokalna częstość występowania oporności jest na tyle wysoka, że użyteczność cefuroksymu może być ograniczona w określonych rodzajach zakażeń.¹⁰

Drobnoustroje zwykle wrażliwe na cefuroksym

W badaniach in vitro cefuroksym wykazuje aktywność przeciwbakteryjną wobec następujących drobnoustrojów:¹¹

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:¹²

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na metycylinę)*
• Streptococcus pyogenes
• Streptococcus agalactiae

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:¹³

• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis

Drobnoustroje z potencjalną opornością nabytą

Poniższe drobnoustroje mogą wykazywać różny stopień oporności nabytej na cefuroksym:¹⁴

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:¹⁵

• Streptococcus pneumoniae
• Streptococcus mitis (grupa viridans)

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:¹⁶

• Citrobacter spp. (z wyjątkiem C. freundii)
• Enterobacter spp. (z wyjątkiem E. aerogenes i E. cloacae)
• Escherichia coli
• Haemophilus influenzae
• Klebsiella pneumoniae
• Proteus mirabilis
• Proteus spp. (z wyjątkiem P. penneri i P. vulgaris)
• Providencia spp.
• Salmonella spp.

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:¹⁷

• Peptostreptococcus spp.
• Propionibacterium spp.

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:¹⁸

• Fusobacterium spp.
• Bacteroides spp.

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Następujące drobnoustroje wykazują naturalną oporność na działanie cefuroksymu:¹⁹

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:²⁰

• Enterococcus faecalis
• Enterococcus faecium

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:²¹

• Acinetobacter spp.
• Burkholderia cepacia
• Campylobacter spp.
• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Morganella morganii
• Proteus penneri
• Proteus vulgaris
• Pseudomonas aeruginosa
• Serratia marcescens
• Stenotrophomonas maltophilia

Bakterie beztlenowe Gram-dodatnie:²²

• Clostridioides difficile

Bakterie beztlenowe Gram-ujemne:²³

• Bacteroides fragilis

Inne drobnoustroje naturalnie oporne:²⁴

• Chlamydia spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.

Potencjał synergistyczny

W badaniach in vitro wykazano, że cefuroksym sodowy w skojarzeniu z antybiotykami aminoglikozydowymi wykazuje co najmniej działanie sumaryczne (addytywne), a w niektórych przypadkach obserwowano dowody na synergizm aktywności przeciwbakteryjnej. Oznacza to, że odpowiednio dobrane skojarzenie tych antybiotyków może prowadzić do zwiększonej skuteczności terapeutycznej w porównaniu do zastosowania pojedynczych substancji.²⁵

*Ważna uwaga kliniczna: Wszystkie szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA) wykazują również oporność na cefuroksym, niezależnie od wyników badań wrażliwości in vitro.²⁶