Mechanizm działania donepezylu chlorowodorku

Donepezyl należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciw otępieniu, działających jako inhibitory acetylocholinesterazy (kod ATC: N06DA02). Jego mechanizm działania opiera się na wybiórczym, odwracalnym hamowaniu acetylocholinesterazy, która jest głównym enzymem odpowiedzialnym za rozkład acetylocholiny w mózgu. Badania in vitro wykazały, że donepezyl wykazuje ponad 1000-krotnie silniejsze działanie hamujące wobec acetylocholinesterazy niż butyrylocholinesterazy – enzymu występującego głównie poza ośrodkowym układem nerwowym.¹

Działanie donepezylu w chorobie Alzheimera

W przebiegu badań klinicznych z udziałem pacjentów z chorobą Alzheimera zaobserwowano, że podawanie produktu Aricept w dawkach dobowych 5 mg lub 10 mg raz dziennie, prowadziło do znaczącego hamowania aktywności acetylocholinesterazy. W stanie stacjonarnym (po osiągnięciu stabilnego stężenia leku we krwi) stopień hamowania enzymu, mierzony w błonie erytrocytów, wynosił odpowiednio:²

• 63,6% dla dawki 5 mg
• 77,3% dla dawki 10 mg

Istotne jest, że wykazano korelację pomiędzy stopniem hamowania acetylocholinesterazy (AChE) w czerwonych krwinkach a zmianami w czułej skali ADAS-Cog, która służy do pomiaru wybranych elementów aktywności poznawczej. Należy jednak podkreślić, że wpływ donepezylu na zmianę przebiegu podłoża neuropatologicznego choroby Alzheimera nie był przedmiotem badań, dlatego też nie można przypisywać produktowi Aricept bezpośredniego wpływu na rozwój i progresję procesu chorobowego.³

Skuteczność kliniczna produktu Aricept

Ocena skuteczności terapeutycznej donepezylu została przeprowadzona w czterech kontrolowanych placebo badaniach klinicznych: dwóch trwających 6 miesięcy oraz dwóch rocznych. W badaniach sześciomiesięcznych zastosowano kompleksową ocenę skuteczności leczenia, wykorzystując trzy różne metody:⁴

1. Skala ADAS-Cog (Alzheimer’s Disease Assessment Scale-Cognitive) – służąca do pomiaru zdolności poznawczych
2. Skala CIBIC (Clinician Interview Based Impression of Change with Caregiver Input) – oceniająca ogólne funkcjonowanie pacjenta na podstawie wywiadu klinicznego uwzględniającego ocenę opiekuna
3. Podskala Codziennych Czynności Klinicznej Skali Oceny Otępienia (Activities of Daily Living Subscale of the Clinical Dementia Rating Scale) – mierząca zdolność funkcjonowania pacjenta w życiu społecznym i rodzinnym oraz oceniająca jego zainteresowania i możliwość samodzielnego funkcjonowania

Kryteria odpowiedzi na leczenie

Pacjentów kwalifikowano jako odpowiadających na leczenie, gdy spełniali jednocześnie następujące kryteria:⁵

• Poprawa o co najmniej 4 punkty w skali ADAS-Cog
• Brak pogorszenia w skali CIBIC
• Brak pogorszenia w Podskali Codziennych Czynności Klinicznej Skali Oceny Otępienia

Wyniki badania klinicznego

Dane z badania wskazują, że donepezyl w sposób statystycznie istotny i zależny od dawki zwiększał odsetek pacjentów klasyfikowanych jako odpowiadających na leczenie. Widoczna jest tendencja do lepszej odpowiedzi przy dawce 10 mg w porównaniu z dawką 5 mg, szczególnie w populacji poddanej ocenie, gdzie różnica między grupami była jeszcze bardziej wyraźna.⁶

Warto zaznaczyć, że w grupie przyjmującej donepezyl w dawce 10 mg uzyskano najwyższy odsetek pacjentów odpowiadających na leczenie (22% w populacji poddanej ocenie), co było statystycznie istotne na poziomie p<0,01 w porównaniu z placebo. Dla dawki 5 mg skuteczność była również znacząco wyższa niż w przypadku placebo (p<0,05), co potwierdza zależność efektu terapeutycznego od dawki.⁷