Właściwości farmakodynamiczne leku Aciclovir Aurovitas

Acyklowir, substancja czynna preparatu Aciclovir Aurovitas 400 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwwirusowych do stosowania ogólnego, podgrupy nukleozydów i nukleotydów (z wyjątkiem inhibitorów odwrotnej transkryptazy). Klasyfikacja według kodu ATC przypisuje mu oznaczenie J05AB01.¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Acyklowir stanowi syntetyczny analog nukleozydu purynowego wykazujący działanie hamujące na replikację patogennych dla człowieka wirusów z grupy herpes, zarówno w warunkach laboratoryjnych (in vitro), jak i w żywym organizmie (in vivo). Spektrum jego aktywności obejmuje przede wszystkim wirusy Herpes simplex (HSV) typu 1 i 2 oraz wirus Varicella-zoster (VZV). Charakterystyczną cechą acyklowiru jest jego wysoka selektywność wobec wymienionych wirusów.²

Aktywacja wewnątrzkomórkowa i selektywność działania

Selektywność działania przeciwwirusowego acyklowiru wynika z mechanizmu jego aktywacji. W zdrowych, niezakażonych komórkach enzym kinaza tymidyny (TK) nie wykorzystuje skutecznie acyklowiru jako substratu, co warunkuje jego niską toksyczność w stosunku do komórek gospodarza. Natomiast kinaza tymidynowa kodowana przez wirusy HSV i VZV efektywnie przekształca acyklowir do jego formy monofosforanowej (monofosforan acyklowiru). Ten analog nukleozydu podlega następnie przekształceniom enzymatycznym przy udziale enzymów komórkowych – najpierw do difosforanu, a ostatecznie do trifosforanu acyklowiru.³

Hamowanie replikacji wirusowej

Trifosforan acyklowiru pełni funkcję substratu dla wirusowej polimerazy DNA. Po wbudowaniu w łańcuch wirusowego DNA, acyklowir w formie trifosforanowej prowadzi do zahamowania replikacji wirusowego materiału genetycznego poprzez przerwanie syntezy łańcucha DNA. Ten mechanizm stanowi podstawę przeciwwirusowego działania acyklowiru.⁴

Oporność wirusów na acyklowir

W przypadku długotrwałego lub powtarzanego stosowania acyklowiru u pacjentów ze znacznie obniżoną odpornością może dochodzić do selekcji szczepów wirusowych o zmniejszonej wrażliwości na ten lek. Takie szczepy oporne mogą nie reagować na dalsze leczenie acyklowirem, co stanowi istotne ograniczenie terapeutyczne.⁵

Mechanizmy oporności na acyklowir są zróżnicowane. Wśród wyizolowanych szczepów wirusowych o zmniejszonej wrażliwości na lek najczęściej obserwuje się względny niedobór kinazy tymidynowej (TK). Opisano również szczepy ze zmienioną wirusową kinazą tymidynową lub polimerazą DNA, co również może prowadzić do braku skuteczności leczenia.⁶

Badania laboratoryjne in vitro potwierdziły możliwość powstawania szczepów HSV o zmniejszonej wrażliwości na acyklowir. Należy jednak zaznaczyć, że korelacja pomiędzy określoną in vitro wrażliwością szczepów HSV na acyklowir a odpowiedzią kliniczną na leczenie nie została jednoznacznie ustalona.⁷

Farmakodynamika w aspekcie klinicznym

Acyklowir wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu zakażeń wywołanych przez wirusy z grupy herpes dzięki swojej selektywności działania. Spektrum aktywności przeciwwirusowej obejmuje:

• Wirus Herpes simplex typu 1 (HSV-1) – odpowiedzialny głównie za zakażenia okolicy ust, twarzy i górnej części ciała
• Wirus Herpes simplex typu 2 (HSV-2) – powodujący głównie zakażenia narządów płciowych i okolic anogenitalnych
• Wirus Varicella-zoster (VZV) – wywołujący ospę wietrzną oraz półpasiec

Niska toksyczność acyklowiru względem komórek gospodarza przy jednoczesnym silnym działaniu przeciwwirusowym zapewnia korzystny profil bezpieczeństwa leku, co ma istotne znaczenie w terapii przeciwwirusowej.⁸