Działania niepożądane leku Abiraterone STADA

Abirateron jest substancją aktywną stosowaną w leczeniu zaawansowanego raka gruczołu krokowego. Jak każdy lek, Abiraterone STADA może powodować działania niepożądane, choć nie u każdego pacjenta one wystąpią. Zrozumienie profilu bezpieczeństwa oraz świadomość potencjalnych zagrożeń jest kluczowa dla odpowiedniego prowadzenia terapii i monitorowania pacjenta.¹

Charakterystyka profilu bezpieczeństwa

Profil bezpieczeństwa abirateronu został dokładnie zbadany w ramach badań klinicznych fazy 3. Najczęściej raportowane działania niepożądane (występujące u ≥10% pacjentów) to: obrzęk obwodowy, hipokaliemia, nadciśnienie tętnicze, infekcje dróg moczowych oraz zwiększenie aktywności aminotransferaz (AlAT i/lub AspAT). Do innych istotnych klinicznie działań niepożądanych należą: choroby serca, hepatotoksyczność, złamania i alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych.²

Ze względu na mechanizm działania, abirateron może wywoływać skutki uboczne związane z efektem mineralokortykosteroidowym. Obejmują one przede wszystkim nadciśnienie tętnicze (22% vs. 16% w grupie placebo), hipokaliemię (18% vs. 8% w grupie placebo) oraz zastój płynów manifestujący się obrzękiem obwodowym (23% vs. 17% w grupie placebo). W badaniach klinicznych obserwowano poważne (stopień 3. i 4. wg CTCAE) przypadki hipokaliemii u 6% pacjentów leczonych abirateronem w porównaniu do 1% pacjentów otrzymujących placebo, nadciśnienia tętniczego (7% vs. 5%) oraz obrzęków (1% vs. 1%). Warto zaznaczyć, że jednoczesne stosowanie kortykosteroidów znacząco zmniejsza częstość i nasilenie tych działań niepożądanych.³

Najczęstsze działania niepożądane

Działania niepożądane abirateronu zostały zidentyfikowane zarówno podczas badań klinicznych, jak i w okresie po wprowadzeniu produktu do obrotu. Ich częstość występowania została skategoryzowana według standardowych kryteriów: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10000) oraz częstość nieznana (nie można określić na podstawie dostępnych danych).⁴

* Niewydolność serca obejmuje także: zastoinową niewydolność serca, dysfunkcję lewej komory i zmniejszenie frakcji wyrzutowej
** Złamania obejmują osteoporozę i wszystkie złamania poza złamaniami patologicznymi⁵

Sercowo-naczyniowe działania niepożądane

Należy zaznaczyć, że w badaniach klinicznych fazy 3 wykluczano pacjentów z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, istotną klinicznie chorobą serca, przebytym zawałem mięśnia sercowego lub tętniczymi zdarzeniami zakrzepowymi w ciągu ostatnich 6 miesięcy, a także pacjentów z ciężką lub niestabilną dusznicą bolesną lub niewydolnością serca określonej klasy według NYHA (odpowiednio klasy III-IV lub II-IV w zależności od badania) lub frakcją wyrzutową poniżej 50%.⁶

W badaniach klinicznych fazy 3 obserwowano następujące częstości sercowo-naczyniowych działań niepożądanych u pacjentów stosujących octan abirateronu w porównaniu z placebo:⁷

• Migotanie przedsionków: 2,6% vs. 2,0% – zaburzenie rytmu serca mogące zwiększać ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych
• Tachykardia: 1,9% vs. 1,0% – przyspieszenie rytmu serca, które może nasilać objawy choroby niedokrwiennej
• Dławica piersiowa: 1,7% vs. 0,8% – ból w klatce piersiowej związany z niedokrwieniem mięśnia sercowego
• Niewydolność serca: 0,7% vs. 0,2% – upośledzenie funkcji serca wymagające intensywnego leczenia
• Arytmia: 0,7% vs. 0,5% – różne zaburzenia rytmu serca wymagające monitorowania

Hepatotoksyczność

U pacjentów stosujących octan abirateronu obserwowano przypadki hepatotoksyczności manifestujące się zwiększoną aktywnością aminotransferaz (AlAT, AspAT) oraz podwyższonym stężeniem bilirubiny całkowitej. W badaniach klinicznych fazy 3 ciężką hepatotoksyczność (stopnia 3. i 4.) stwierdzono u około 6% pacjentów leczonych abirateronem, najczęściej w pierwszych 3 miesiącach terapii.⁸

W badaniu 3011 hepatotoksyczność stopnia 3. lub 4. wystąpiła u 8,4% pacjentów leczonych abirateronem. Z powodu hepatotoksyczności leczenie przerwało dziesięciu pacjentów: dwóch z hepatotoksycznością stopnia 2., sześciu ze stopnia 3. i dwóch ze stopnia 4. W badaniu tym nie odnotowano zgonów z powodu hepatotoksyczności.⁹

Warto zaznaczyć, że pacjenci z wyjściowo podwyższonymi wartościami AlAT lub AspAT częściej doświadczali zwiększenia aktywności enzymów wątrobowych podczas terapii. W przypadku znaczącego wzrostu wartości parametrów wątrobowych (AlAT/AspAT >5x GGN lub bilirubina >3x GGN) leczenie abirateronem było wstrzymywane lub przerywane.¹⁰

Opisano dwa przypadki ciężkiej hepatotoksyczności, gdzie u pacjentów z wyjściowo prawidłową czynnością wątroby nastąpił bardzo znaczący wzrost parametrów wątrobowych – AlAT/AspAT od 15 do 40x GGN oraz bilirubiny od 2 do 6x GGN. Po odstawieniu abirateronu parametry wróciły do normy, a u jednego pacjenta możliwe było wznowienie leczenia bez ponownego wzrostu wartości.¹¹

W badaniu 302 ciężkie zwiększenie aktywności aminotransferaz (stopnia 3. lub 4.) stwierdzono u 35 pacjentów (6,5%) leczonych abirateronem. Objawy hepatotoksyczności ustąpiły u wszystkich z wyjątkiem 3 pacjentów (u 2 z nowymi przerzutami do wątroby, a u 1 ze zwiększeniem AspAT utrzymującym się przez około 3 tygodnie po odstawieniu leku). Rezygnacje z leczenia z powodu zaburzeń czynności wątroby odnotowano u 1,1% pacjentów otrzymujących abirateron i 0,6% pacjentów otrzymujących placebo. W badaniach klinicznych nie było przypadków zgonów spowodowanych hepatotoksycznością.¹²

Ryzyko hepatotoksyczności minimalizowano w badaniach klinicznych poprzez wykluczenie pacjentów z wyjściowym zapaleniem wątroby lub znaczącymi odchyleniami parametrów wątrobowych. Z badań wykluczano:¹³

• Pacjentów z wyjściowymi wartościami AlAT i AspAT ≥2,5x GGN, bilirubiny >1,5x GGN (badanie 3011)
• Pacjentów z czynnym lub objawowym wirusowym zapaleniem wątroby lub przewlekłą chorobą wątroby
• Pacjentów z wodobrzuszem lub zaburzeniami krwotocznymi wynikającymi z dysfunkcji wątroby

Protokoły badań klinicznych wymagały ścisłego monitorowania funkcji wątroby. W przypadku wystąpienia nieprawidłowości leczenie było przerywane, a wznawiane dopiero po powrocie parametrów wątrobowych do wartości wyjściowych. Pacjenci ze zwiększeniem AlAT lub AspAT >20x GGN nie byli ponownie włączani do leczenia. Mechanizm hepatotoksyczności abirateronu nie został do końca wyjaśniony.¹⁴

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, pacjenci przyjmujący abirateron wymagają regularnego monitorowania parametrów laboratoryjnych (szczególnie funkcji wątroby, poziomu elektrolitów) oraz kontroli ciśnienia tętniczego. Wczesne wykrycie odchyleń pozwala na odpowiednią modyfikację leczenia i zapobieganie poważnym powikłaniom.

W przypadku podejrzenia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktu Abiraterone STADA, należy je zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub do podmiotu odpowiedzialnego.¹⁵