Właściwości farmakodynamiczne leku Abiazyt

Abiazyt zawiera substancję czynną azytromycynę, która należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych do stosowania ogólnego, klasyfikowanych jako makrolidy (kod ATC: J01FA10). Każda tabletka powlekana zawiera 524,1 mg azytromycyny dwuwodnej, co odpowiada 500 mg czystej azytromycyny.¹

Mechanizm działania

Azytromycyna jest antybiotykiem makrolidowym z podgrupy azalidów. Jej cząsteczka powstała poprzez modyfikację strukturalną erytromycyny A, polegającą na włączeniu atomu azotu do pierścienia laktonowego. Mechanizm działania przeciwbakteryjnego azytromycyny opiera się na hamowaniu syntezy białek bakteryjnych. Lek wiąże się z podjednostką 50S rybosomu bakteryjnego, co prowadzi do zahamowania procesu translokacji łańcucha peptydowego.²

Zależność PK/PD

W przypadku azytromycyny głównym parametrem farmakokinetyczno-farmakodynamicznym (PK/PD), który najlepiej koreluje ze skutecznością działania przeciwbakteryjnego, jest stosunek AUC/MIC (pola pod krzywą stężenie-czas do minimalnego stężenia hamującego).³

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii Gram-dodatnich na antybiotyki makrolidowe, w tym azytromycynę, najczęściej wynika z modyfikacji miejsca docelowego działania leku. Oporność typu MLSB (makrolidy-linkozamidy-streptograminy B) może występować konstytutywnie u bakterii z rodzaju Staphylococcus lub być indukowana po kontakcie z makrolidami u szczepów Staphylococcus i Streptococcus. Mechanizm ten jest związany z obecnością złożonego genu (z rodziny erm), kodującego metylazy modyfikujące peptydowy koniec transferazy 23S rybosomalnego RNA. Proces metylacji blokuje wiązanie antybiotyku do rybosomu, prowadząc do rozwoju oporności krzyżowej na makrolidy (wszystkie w przypadku oporności konstytutywnej), linkosamidy oraz streptograminy B, ale nie streptograminy A.⁴

Rzadziej występującymi mechanizmami oporności są: enzymatyczna degradacja antybiotyku (np. przez esterazy) oraz nasilenie aktywnego transportu leku na zewnątrz komórki bakteryjnej.⁵

Bakterie Gram-ujemne często wykazują naturalną oporność na makrolidy ze względu na niską przepuszczalność ich błony komórkowej dla tej grupy antybiotyków. Azytromycyna, dzięki lepszym właściwościom penetracyjnym, może wykazywać działanie przeciwko niektórym bakteriom Gram-ujemnym. Dodatkowo, bakterie Gram-ujemne mogą wytwarzać metylazy rybosomalne lub enzymy inaktywujące antybiotyki makrolidowe.⁶

Wartości graniczne lekowrażliwości

Według wytycznych Europejskiego Komitetu ds. Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST, wersja 6.0, 2016-01-01), wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla azytromycyny wobec typowych patogenów bakteryjnych przedstawiają się następująco:⁷

Należy zaznaczyć, że erytromycynę można stosować do oznaczania wrażliwości na azytromycynę, klarytromycynę oraz roksytromycynę. Ponadto, obserwuje się słabą zależność między wartościami MIC makrolidów a efektem terapeutycznym w leczeniu zakażeń wywoływanych przez H. influenzae. Dlatego wartości graniczne makrolidów i podobnych antybiotyków ustalono na poziomie klasyfikującym dzikie szczepy H. influenzae do kategorii średniowrażliwej.⁸

Spektrum działania przeciwbakteryjnego

Należy podkreślić, że częstość występowania oporności na azytromycynę może różnić się w zależności od regionu geograficznego oraz czasu. Szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń, istotne jest korzystanie z aktualnych, lokalnych danych dotyczących lekowrażliwości bakterii. Poniżej przedstawiono ogólny zarys spektrum działania przeciwbakteryjnego azytromycyny.⁹

Drobnoustroje zwykle wrażliwe na azytromycynę

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwy na penicylinę) – szczepy gronkowca złocistego wrażliwe na penicylinę wykazują również wrażliwość na azytromycynę¹⁰
• Streptococcus pneumoniae (wrażliwy na penicylinę) – pneumokoki wrażliwe na penicylinę są również podatne na działanie azytromycyny¹¹
• Streptococcus pyogenes (grupa A) – paciorkowce z grupy A, będące jedną z najczęstszych przyczyn zakażeń górnych dróg oddechowych¹²

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Haemophilus influenzae – ważny patogen dróg oddechowych, szczególnie u pacjentów z przewlekłymi chorobami płuc¹³
• Haemophilus parainfluenzae – blisko spokrewniony z H. influenzae, również powodujący infekcje dróg oddechowych¹⁴
• Legionella pneumophila – czynnik etiologiczny legionellozy, w tym ciężkiego zapalenia płuc¹⁵
• Moraxella catarrhalis – częsty patogen dróg oddechowych, szczególnie w przypadkach zaostrzeń przewlekłego zapalenia oskrzeli¹⁶
• Pasteurella multocida – bakteria często powodująca zakażenia po ugryzieniach zwierząt¹⁷
• Neisseria gonorrhoeae – patogen odpowiedzialny za rzeżączkę¹⁸

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium perfringens – beztlenowiec produkujący toksyny, odpowiedzialny m.in. za zgorzel gazową¹⁹
• Fusobacterium spp. – beztlenowe bakterie Gram-ujemne, często wywołujące zakażenia jamy ustnej i gardła²⁰
• Prevotella spp. – beztlenowce często izolowane z zakażeń w obrębie jamy ustnej i dróg oddechowych²¹
• Porphyromonas spp. – bakterie beztlenowe związane z chorobami przyzębia²²

Inne drobnoustroje:

• Chlamydophila pneumoniae – patogen wewnątrzkomórkowy powodujący atypowe zapalenie płuc²³
• Chlamydia trachomatis – najczęstsza bakteryjna przyczyna zakażeń przenoszonych drogą płciową²⁴
• Legionella spp. – bakterie odpowiedzialne za legionellozę²⁵
• Mycoplasma pneumoniae – patogen wewnątrzkomórkowy wywołujący atypowe zapalenie płuc²⁶
• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme²⁷

Drobnoustroje, w przypadku których problemem może być nabyta oporność

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Streptococcus pneumoniae średniowrażliwy i oporny na penicylinę – szczepy pneumokoków o zmniejszonej wrażliwości na penicylinę często wykazują również obniżoną wrażliwość na azytromycynę²⁸
• Streptococcus agalactiae (grupa B) – paciorkowce często kolonizujące drogi rodne kobiet, mogące powodować zakażenia u noworodków²⁹

Drobnoustroje z naturalną opornością

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus faecalis – enterokoki są naturalnie oporne na działanie azytromycyny³⁰
• Staphylococcus spp. MRSA, MRSE – szczepy gronkowców oporne na metycylinę (MRSA – metycylinooporne S. aureus, MRSE – metycylinooporne S. epidermidis) wykazują również oporność na azytromycynę³¹

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Escherichia coli – pałeczka okrężnicy, najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego³²
• Klebsiella spp. – ważne patogeny szpitalne, często wielolekooporne³³
• Pseudomonas aeruginosa – pałeczka ropy błękitnej, naturalnie oporna na większość antybiotyków³⁴

Bakterie beztlenowe:

• Grupa Bacteroides fragilis – beztlenowe bakterie Gram-ujemne, często izolowane z zakażeń jamy brzusznej i miednicy mniejszej³⁵