Wrastający paznokieć
Epidemiologia
Wrastające paznokcie (onychocryptosis) stanowią istotny problem kliniczny, odpowiadając za około 20% wszystkich schorzeń stóp zgłaszanych w podstawowej opiece zdrowotnej. Częstość występowania w populacji ogólnej wynosi od 2,5% do 5%, z wyższą zapadalnością w drugiej i piątej dekadzie życia, szczególnie u młodych mężczyzn (stosunek mężczyzn do kobiet 2:1 lub 3:1). Schorzenie dotyczy niemal wyłącznie paznokci palucha, z przewagą jednostronnego zajęcia bocznej krawędzi paznokcia (80% przypadków). Czynniki ryzyka obejmują nieprawidłowe przycinanie paznokci, noszenie ciasnego obuwia, nadmierną potliwość, cukrzycę (występującą u 30% pacjentów z onychocryptosis), otyłość oraz predyspozycje genetyczne. Epidemiologiczne dane wskazują na wzrost zapadalności, co może być związane ze zmianami stylu życia i większą świadomością zdrowotną. U pacjentów z cukrzycą i zaburzeniami krążenia wrastające paznokcie mogą prowadzić do poważnych powikłań, w tym zakażeń i zgorzeli, co wymaga szybkiej interwencji.
Epidemiologia wrastających paznokci
Wrastające paznokcie (onychocryptosis) stanowią częsty problem zdrowotny stóp, odpowiadający za około 20% wszystkich problemów stóp, z którymi pacjenci zgłaszają się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej1234. Badania epidemiologiczne dotyczące wrastających paznokci są ograniczone, ponieważ schorzenie to jest często uważane za drobny problem medyczny i bywa pomijane w literaturze5. Wcześniejsze badania wskazują, że częstość występowania wrastających paznokci wynosi od 2,5% do 5% w populacji ogólnej678. W Korei częstość występowania została określona na 0,46% w jednym z dużych badań populacyjnych, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych wskaźnik ten wynosił 2,45%9. W Wielkiej Brytanii odnotowuje się około 10 000 przypadków rocznie1011.
W koreańskim badaniu epidemiologicznym 10-letnia ogólna zapadalność wynosiła 307,5 przypadków na 100 000 osób, z tendencją wzrostową10. Częstość występowania i zapadalność na wrastające paznokcie rośnie w ostatnich latach, prawdopodobnie z powodu większej świadomości zdrowotnej oraz zmian stylu życia, w tym zwiększonej aktywności fizycznej6.
Rozkład wiekowy
Wrastające paznokcie mogą występować w każdym wieku, jednak szczyt zachorowań przypada na okres dojrzewania i wczesnej dorosłości61210. Choroba ma charakter dwufazowy, z najwyższą częstością występowania w drugiej i piątej dekadzie życia1213. Nastolatki i młodzi dorośli są szczególnie narażeni ze względu na zwiększoną potliwość, wynikającą z zmian hormonalnych w okresie dojrzewania lub podczas uprawiania sportu14. W badaniu przeprowadzonym w Lagos w Nigerii średni wiek pacjentów wynosił 32 lata (zakres 10-71 lat)15.
Wrastające paznokcie stają się częstsze wraz z rozpoczęciem chodzenia i noszenia butów przez dzieci, chociaż opisywano również przypadki wrodzonego onychocryptosis oraz przypadki u niemowląt10. U osób starszych ryzyko może być wyższe z powodu schorzeń medycznych, takich jak cukrzyca, a także zmniejszonej elastyczności, co utrudnia pielęgnację stóp i paznokci14. Ponadto paznokcie stają się grubsze z wiekiem, co również utrudnia ich właściwe przycinanie14.
Rozkład według płci
Większość badań wskazuje na wyraźną przewagę mężczyzn wśród pacjentów z wrastającymi paznokciami6116. Stosunek mężczyzn do kobiet wynosi około 2:1 lub 3:16108. Ta przewaga jest szczególnie widoczna w grupie wiekowej 14-25 lat58. Jednocześnie nowsze badanie epidemiologiczne z 2018 roku wykazało zwiększoną częstość występowania i wyższą chorobowość wśród kobiet10. W przypadkach retronychii (odmiana wrastającego paznokcia) zaobserwowano przewagę występowania u kobiet10. U osób starszych wrastające paznokcie występują rzadziej, ale częściej u kobiet niż u mężczyzn w tej grupie wiekowej8.
Nie zidentyfikowano predylekcji rasowej w kontekście wrastających paznokci10. Wrastające paznokcie są częstsze u osób o niższych dochodach8.
Rozkład anatomiczny
Wrastające paznokcie dotyczą prawie wyłącznie paznokci palucha (hallux)611718. Paznokcie u stóp są znacznie częściej dotknięte tym problemem niż paznokcie u rąk10. W 80% przypadków problem dotyczy jednej strony paznokcia (jednostronne zajęcie)1819, chociaż wrastające paznokcie mogą występować na jednej lub obu krawędziach paznokcia6. Zajęcie bocznej krawędzi paznokcia występuje dwa razy częściej niż zajęcie krawędzi przyśrodkowej68.
Czynniki ryzyka wrastających paznokci
Istnieje wiele czynników ryzyka predysponujących do rozwoju wrastających paznokci, które obejmują zarówno mechanizmy anatomiczne, jak i behawioralne2.
Czynniki anatomiczne
Niektórzy eksperci sugerują, że szersze wały paznokciowe i cieńsze, bardziej płaskie paznokcie zwiększają ryzyko wystąpienia wrastających paznokci, choć nie zostało to jednoznacznie udowodnione2. Wrodzone zaburzenia takie jak pachyonychia congenita, trisomia 13 i zespół Unna-Thost są powiązane z większym ryzykiem wystąpienia wrastających paznokci19.
Choroby współistniejące, które mogą predysponować do wrastających paznokci, obejmują łupież, nadczynność tarczycy, cukrzycę (dystroficzne paznokcie) i akromegalię19. Otyłość również zwiększa ryzyko wrastających paznokci1920.
Czynniki behawioralne
Nieprawidłowe przycinanie paznokci jest jednym z głównych czynników ryzyka wrastających paznokci1219. Nadmierne lub nieprawidłowe przycinanie bocznej płytki paznokciowej może prowadzić do wrastania paznokcia w okoliczne tkanki1.
Noszenie nieodpowiedniego obuwia, szczególnie ciasnego lub z wąskimi czubkami, jest znaczącym czynnikiem ryzyka11911. Buty z wąskimi, spiczastymi czubkami, niezależnie od tego, czy są to buty na wysokim obcasie czy kowbojskie, mogą przyczyniać się do problemu11. Ciasne skarpety i źle dopasowane buty również zwiększają ryzyko11.
Powtarzające się urazy palców (np. podczas biegania, kopania), przypadkowe urazy paznokci oraz zaburzony chód mogą także przyczyniać się do rozwoju wrastających paznokci119.
Czynniki fizjologiczne i związane ze zdrowiem
Nadmierna potliwość (hyperhidrosis) stanowi istotny czynnik ryzyka wrastających paznokci192. Nadmierna wilgotność w obuwiu, jak w przypadku pacjentów z nadpotliwością, może zwiększać ryzyko11.
Cukrzyca typu 1 jest związana z większym ryzykiem wystąpienia wrastających paznokci11. Pacjenci z cukrzycą, poważnym uszkodzeniem nerwów w nodze lub stopie, słabym krążeniem krwi lub zakażeniem paznokci (paronychia) są bardziej narażeni na wystąpienie wrastających paznokci3. U pacjentów z cukrzycą odsetek wrastających paznokci może sięgać 30%7.
Uważa się również, że predyspozycja genetyczna i historia rodzinna mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia wrastających paznokci221. Dzieci mogą dziedziczyć skłonność do wrastających paznokci po rodzicach21.
Zaniedbana higiena stóp jest także czynnikiem przyczyniającym się do rozwoju wrastających paznokci2. Upośledzona zdolność do samodzielnej pielęgnacji paznokci, szczególnie u osób starszych lub z ograniczoną sprawnością, zwiększa ryzyko119.
Implikacje lecznicze i profilaktyka
Wrastające paznokcie powinny być leczone natychmiast po rozpoznaniu17. Brak wystarczających danych uniemożliwia pełne zrozumienie naturalnego przebiegu nieleczonych wrastających paznokci, ale powszechną praktyką jest szybkie ich leczenie, ponieważ nieleczone mają tendencję do utrzymywania się lub pogarszania, co prowadzi do postępującego upośledzenia palca i zdolności wykonywania codziennych czynności22.
Leczenie chirurgiczne
Przegląd Cochrane z 2012 roku wykazał, że interwencje chirurgiczne są generalnie skuteczniejsze w zapobieganiu nawrotom wrastających paznokci niż leczenie niechirurgiczne116. Najczęstszą procedurą stosowaną w leczeniu miejscowo wrastających paznokci jest częściowe usunięcie bocznej krawędzi płytki paznokciowej, czasami połączone z boczną matrycektomią rogową poprzez fenolizacja/” title=”fenolizacja” class=”to-tag” data-termid=”44144″>fenolizację lub chirurgiczne wycięcie bocznego rogu matrycy paznokciowej, przy czym obie metody są równie skuteczne1.
Częściowe usunięcie paznokcia z fenolizacją (Partial Nail Avulsion with phenolisation) jest najczęstszym rozwiązaniem problemu wrastających paznokci. Jest to procedura bezpieczna, prosta i skuteczna, wykorzystująca fenol (łagodny kwas) do zniszczenia matrycy paznokcia, z niskim poziomem pooperacyjnego bólu i zakażeń4. Badania wykazały, że ta procedura ma wskaźnik powodzenia wynoszący 98,5%4.
Systematyczny przegląd Cochrane wykazał, że częściowe usunięcie paznokcia połączone z fenolizacją jest bardziej skuteczne w zapobieganiu objawowym nawrotom niż chirurgiczne wycięcie bez fenolizacji, ale wiąże się z nieco zwiększonym ryzykiem zakażenia pooperacyjnego2.
Najnowsze dowody sugerują, że technika chirurgiczna, która celuje w wały paznokciowe i pozostawia paznokieć nienaruszony (oparta na technice Vandenbosa), powinna być częściej rozważana, ponieważ odnotowano bardzo niskie wskaźniki nawrotów16. Dwa badania, które badały technikę opartą na metodzie Vandenbosa, nie wykazały nawrotów wrastających paznokci po zabiegu, nie stwierdzono przypadków zapalenia szpiku i odnotowano wysoki poziom satysfakcji pacjentów ze względu na dobre efekty kosmetyczne16.
Ryzyko infekcji
Pacjenci z rozpoznaniem wrastających paznokci są bardziej narażeni na zakażenie pooperacyjne niż osoby bez wrastających paznokci9. Operacja wrastającego paznokcia niesie ze sobą większe ryzyko zakażenia pooperacyjnego niż inne zabiegi wykonywane przez chirurgów podologicznych9.
Radykalne wycięcie łożyska paznokcia wiąże się z wyższymi wskaźnikami zakażeń pooperacyjnych w porównaniu z innymi procedurami dotyczącymi wrastających paznokci9. Zabiegi wykonywane w warunkach gabinetowych niosą również wyższe ryzyko zakażenia9. Ryzyko zakażenia wzrasta wraz z wiekiem i jest wyższe u pacjentów, którzy przechodzą radykalne wycięcie łożyska paznokcia lub mają zabieg w warunkach gabinetowych9.
U osób z cukrzycą lub innym schorzeniem powodującym słabe krążenie krwi w stopach ważne jest niezwłoczne leczenie wrastającego paznokcia. Nieleczony wrastający paznokieć może ulec zakażeniu, powodując poważniejsze problemy zdrowotne23. U osób z cukrzycą lub słabym krążeniem, ten stosunkowo niewielki problem może stać się dość poważny, nawet prowadząc do zgorzeli palca24.
Pacjenci z wymienionymi stawami lub rozrusznikami serca są narażeni na rozprzestrzenianie się bakterii przez krwiobieg, co prowadzi do rozprzestrzeniania się zakażenia do tych miejsc. Ci pacjenci powinni szukać pomocy medycznej przy pierwszych objawach wrastającego paznokcia24.
Profilaktyka
Jeśli problem nie jest wrodzony, najlepszym sposobem zapobiegania wrastającym paznokciom jest:
- Ochrona stóp przed urazami17
- Noszenie odpowiednio dopasowanego obuwia24
- Przycinanie paznokci prosto, nie za krótko24
U pacjentów z chorobami powodującymi problemy ze stopami, takimi jak uszkodzenia nerwów lub cukrzyca, zalecane są regularne badania pielęgnacyjne stóp3.
Podsumowanie danych nadzoru epidemiologicznego
Wrastające paznokcie stanowią powszechny problem medyczny, dotykający około 2,5-5% populacji ogólnej, ze szczególnie wysoką częstością występowania wśród młodych mężczyzn67. Choroba wykazuje dwufazowy wzór występowania, z najwyższą częstością w drugiej i piątej dekadzie życia12. Paznokcie palucha są prawie wyłącznie dotknięte tym schorzeniem, z przewagą zajęcia bocznej krawędzi paznokcia6.
Liczne czynniki przyczyniają się do rozwoju wrastających paznokci, w tym niewłaściwe przycinanie paznokci, nieodpowiednie obuwie, nadmierna potliwość, cukrzyca i predyspozycje genetyczne1192. Dane nadzoru epidemiologicznego wskazują na wzrost częstości występowania i zapadalności na wrastające paznokcie w ostatnich latach610.
Interwencje chirurgiczne, szczególnie częściowe usunięcie paznokcia z fenolizacją, okazały się najbardziej skuteczne w leczeniu wrastających paznokci14. Ryzyko zakażenia pooperacyjnego jest wyższe w przypadku operacji wrastającego paznokcia w porównaniu z innymi zabiegami podologicznymi, szczególnie u osób starszych i przy zabiegach wykonywanych w warunkach gabinetowych99.
Profilaktyka, w tym noszenie odpowiedniego obuwia i właściwe przycinanie paznokci, pozostaje kluczowa w zapobieganiu wrastającym paznokciom24. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniami krążenia, u których wrastające paznokcie mogą prowadzić do poważnych powikłań2324.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.