Pseudoartroza
Epidemiologia
Pseudoartroza, związana z odkładaniem kryształów pirofosforanu wapnia (CPPD), dotyka 4-7% dorosłej populacji w Europie i USA, ze znacznym wzrostem częstości wraz z wiekiem: 3% w grupie 60-69 lat, 10-15% w 65-75 lat oraz 30-60% u osób powyżej 85 lat. Radiologiczne cechy chondrokalcynozy stwierdza się u około 50% osób powyżej 85. roku życia. Choroba rzadko występuje przed 60. rokiem życia, a w młodszych pacjentów zwykle wiąże się z chorobami współistniejącymi lub przyczynami wtórnymi. Epidemiologia wskazuje na różnice w częstości występowania między płciami i grupami etnicznymi, z wyższym ryzykiem u mężczyzn rasy białej oraz niższą częstością u osób pochodzenia azjatyckiego i rasy czarnej. Diagnostyka wymaga identyfikacji kryształów w płynie stawowym, co ogranicza precyzyjne określenie częstości objawowej pseudoartrozy, gdyż wiele badań opiera się na cechach radiologicznych chondrokalcynozy, która nie zawsze koreluje z objawami klinicznymi.
Epidemiologia pseudoartrozy
Pseudoartroza, nazywana również chorobą związaną z odkładaniem kryształów pirofosforanu wapnia (CPPD, calcium pyrophosphate deposition disease), stanowi istotny problem zdrowotny, szczególnie wśród populacji osób starszych. Dostępne dane epidemiologiczne wskazują, że schorzenie to dotyka od 4% do 7% dorosłej populacji w Europie i Stanach Zjednoczonych.12 Według najnowszych szacunków, choroba może dotyczyć nawet 8-10 milionów osób dorosłych powyżej 60. roku życia w Stanach Zjednoczonych.34
Związek z wiekiem
Częstość występowania pseudoartrozy wykazuje silną korelację z wiekiem, co stanowi jeden z najbardziej charakterystycznych aspektów epidemiologicznych tego schorzenia:5
- Około 3% osób w wieku 60-69 lat wykazuje objawy lub cechy pseudoartrozy678
- Częstość wzrasta do 10-15% w grupie wiekowej 65-75 lat9
- U osób powyżej 85. roku życia częstość sięga 30-60%10
- Blisko 50% osób powyżej 85. roku życia posiada radiologiczne cechy chondrokalcynozy (zwapnienia chrząstki stawowej), która często towarzyszy pseudoartrozie111213
Pseudoartroza rzadko występuje u osób poniżej 60. roku życia, a jeśli pojawia się wcześniej, przed 50. rokiem życia, zwykle wiąże się z innymi chorobami współistniejącymi, przyczynami wtórnymi (np. zaburzeniami metabolicznymi) lub występowaniem rodzinnym.141516
Różnice płciowe
Dane dotyczące różnic w częstości występowania pseudoartrozy między płciami są niejednoznaczne, choć wyłania się z nich pewien obraz:17
- Niektóre badania sugerują równy rozkład między mężczyznami i kobietami181920
- Inne badania wskazują na nieznacznie wyższą częstość występowania u kobiet, z szacowanym stosunkiem 1,4:12122
- Istnieją również doniesienia o częstszym występowaniu u mężczyzn (stosunek M:F 2:1)23
- Badanie z 2023 roku wskazało na wyższe ryzyko pseudoartrozy u mężczyzn w porównaniu do kobiet rasy białej24
Co ciekawe, mężczyźni częściej doświadczają ostrych ataków pseudoartrozy, podczas gdy kobiety mogą prezentować bardziej atypowe objawy.2526
Różnice etniczne
Istnieją istotne różnice w częstości występowania pseudoartrozy między różnymi grupami etnicznymi, chociaż dane w tym zakresie są ograniczone:27
- Badanie porównujące mieszkańców Pekinu powyżej 60. roku życia z białą populacją w amerykańskim badaniu Framingham OA Study wykazało znacznie niższą częstość występowania chondrokalcynozy stawu kolanowego u Chińczyków28
- Chondrokalcynoza stawu nadgarstkowego była wyjątkowo rzadka w chińskiej kohorcie29
- Badanie z 2023 roku wskazało na niższe ryzyko pseudoartrozy u pacjentów rasy czarnej w porównaniu do pacjentów rasy białej30
- Istnieją dowody sugerujące, że osoby pochodzenia azjatyckiego mogą mieć niższą częstość występowania CPPD niż osoby pochodzenia europejskiego31
Nadzór i monitorowanie pseudoartrozy
Wyzwania diagnostyczne
Rzeczywista częstość występowania objawowej pseudoartrozy jest trudna do dokładnego określenia z kilku powodów:3233
- Ostateczna diagnoza wymaga badania kryształów z płynu stawowego, co nie jest powszechnie wykonywane34
- Pseudoartroza może naśladować inne choroby, takie jak osteoartroza, dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów czy neuropatyczna choroba stawów3536
- Większość wcześniejszych analiz dotyczących częstości występowania CPPD opierała się głównie na cechach radiograficznych, z oceną ograniczoną do kilku stawów37
- Wcześniejsze badania przeszacowywały częstość występowania, po prostu szacując częstość chondrokalcynozy, która występuje również w wielu innych schorzeniach38
Istotne jest rozróżnienie między chondrokalcynozą (radiologicznym objawem zwapnienia chrząstki) a objawową pseudoartroza. Samo stwierdzenie chondrokalcynozy na zdjęciu rentgenowskim nie dowodzi, że objawy stawowe są spowodowane odkładaniem kryształów CPP.39
Dane z badań epidemiologicznych
Dostępne dane z badań populacyjnych dostarczają cennych informacji na temat częstości występowania pseudoartrozy:40
- Badanie z Wielkiej Brytanii wykazało częstość występowania chondrokalcynozy stawu kolanowego na poziomie 7-10% u osób powyżej 60. roku życia4142
- Amerykańskie badanie wykorzystujące bazę danych Framingham wykazało 3% częstość występowania chondrokalcynozy stawu kolanowego w populacji dorosłych43
- W unikalnym, dużym brytyjskim badaniu społecznym, dorośli powyżej 40. roku życia mieli skorygowaną względem wieku, płci i bólu kolan częstość występowania chondrokalcynozy stawu kolanowego na poziomie 4,5%44
- W retrospektywnym badaniu 1070 kolejnych tomografii komputerowych jamy brzusznej i miednicy u pacjentów powyżej 65. roku życia częstość występowania chondrokalcynozy spojenia łonowego wynosiła 21,1%45
Szacuje się, że roczna częstość występowania ostrych ataków bólu i obrzęku stawów wynosi około 1,3 na 1000 dorosłych.46 Dane z Ameryki sugerują, że każdego roku około 1 na 100 000 osób doświadcza ostrego ataku pseudoartrozy.47
Związek z innymi chorobami
Pseudoartroza wykazuje istotne związki z różnymi chorobami współistniejącymi, co potwierdzają badania epidemiologiczne:48
- W przekrojowym badaniu populacji Veterans Affairs (VA), obejmującym 25 157 pacjentów z CPPD, najsilniejsze pozytywne związki z CPPD odnotowano dla:
- Dodatnie związki zaobserwowano również z:
Inne badanie zidentyfikowało 795 przypadków pseudoartrozy i 7770 dobranych osób kontrolnych, wykazując, że ryzyko pseudoartrozy było związane z:58
- Nadczynnością przytarczyc (OR 4,87; 95% CI 2,10-11,3)59
- Osteoartrozą (OR 2,91; 95% CI 2,48-3,43)60
- Stosowaniem diuretyków pętlowych (OR 1,35; 95% CI 1,09-1,67)61
Interesujące jest, że ustalone czynniki ryzyka dny moczanowej, takie jak otyłość, spożycie alkoholu, stosowanie tiazydów, nadciśnienie, cukrzyca i zastoinowa niewydolność serca, nie były istotnie związane z ryzykiem pseudoartrozy.62
Związek z osteoartrozą
Związek między CPPD a osteoartrozą jest złożony:63
- Obie choroby mają wspólne czynniki ryzyka, takie jak zwiększający się wiek i wcześniejsze urazy64
- Odkładanie kryształów CPP zwiększa się w obecności uszkodzonej chrząstki65
- CPPD wydaje się również inicjować i pogarszać istniejące uszkodzenia osteoartretyczne w stawach66
- Kryształy CPP znajdują się w około jednej trzeciej przypadków, w których pobiera się próbki z kolan pacjentów z osteoartrozą poddawanych artroskopii67
- Badania wskazują, że kryształy CPP są obecne w 20-30% płynów kolanowych w momencie operacji u pacjentów z rozpoznaną OA68
- Dokładne badanie tkanek w czasie wymiany stawu kolanowego lub biodrowego sugeruje identyczną częstość występowania69
Biorąc pod uwagę, że osteoartroza występuje u około 27 milionów Amerykanów, ekstrapolacja tych danych dałaby zachowawczy szacunek między 5 a 8 milionów osób dotkniętych CPPD w Stanach Zjednoczonych.70
Ryzyko złamań
Niedawne badanie zaprezentowane na konferencji ACR Convergence 2023 wykazało, że pacjenci z ostrym zapaleniem stawów wywołanym kryształami pirofosforanu wapnia mają dwukrotnie wyższe ryzyko złamań w porównaniu z dobraną grupą kontrolną:71
- Częstość występowania złamań była dwukrotnie wyższa wśród pacjentów z ostrym zapaleniem stawów wywołanym kryształami CPP, wynosząc 11,2 na 1000 osobolat, w porównaniu z dobraną grupą kontrolną, która wykazywała częstość 5,6 na 1000 osobolat72
- Ryzyko złamań pozostawało dwukrotnie wyższe u pacjentów z ostrym zapaleniem stawów wywołanym kryształami CPP nawet po uwzględnieniu zmiennych towarzyszących (HR = 1,8; 95% CI, 1,4-2,4)73
- Efekt ten był szczególnie widoczny w przypadku złamań nadgarstka, gdzie odnotowano czterokrotnie zwiększone ryzyko74
Pseudoartroza stawu skroniowo-żuchwowego
Pseudoartroza może również, choć rzadko, dotyczyć stawu skroniowo-żuchwowego (TMJ):75
- Przegląd systematyczny literatury zidentyfikował 64 artykuły, obejmujące łącznie 74 przypadki CPPD stawu skroniowo-żuchwowego76
- CPPD to schorzenie, które zwykle dotyka pacjentów w średnim lub starszym wieku, ze średnim wiekiem około 60 lat w momencie diagnozy77
- Kobiety są dotknięte częściej niż mężczyźni78
- Różne prace opisują również zaawansowane stadia inwazji mięśni, ślinianki przyusznej, a nawet struktur mózgowych79
Bezobjawowa chondrokalcynoza
Warto podkreślić, że większość pacjentów z radiologicznymi cechami CPPD jest klinicznie bezobjawowa.80 Duże przekrojowe badanie wykazało 4% surową częstość występowania radiograficznej chondrokalcynozy w populacji ogólnej.81
Wiele osób powyżej 65. roku życia bez objawów stawowych może wykazywać złogi wapnia na zdjęciach rentgenowskich.82 Złogi tych kryształów można zaobserwować u nawet 4% dorosłej populacji w pewnym momencie życia, a częstość występowania tych złogów zwiększa się z wiekiem do tego stopnia, że około połowa osób w wieku 80 lat wykazuje oznaki tych złogów na zdjęciu rentgenowskim.8384
Najczęstszą postacią CPPD jest bezobjawowa chondrokalcynoza, która nie wymaga leczenia.85
Przypadki rodzinne
Większość przypadków CPPD nie ma charakteru rodzinnego, ale mutacje w genie ludzkim ANK (ANKH) zostały wykazane w niektórych rodzinach.8687 Postać idiopatyczna/sporadyczna CPPD rzadko występuje przed 55. rokiem życia, z wyjątkiem choroby monoartykulacyjnej po przebytym urazie stawu lub meniscektomii kolana.88
Implikacje dla nadzoru i zarządzania
Ze względu na starzenie się populacji, znaczenie monitorowania i zarządzania pseudoartrozą będzie prawdopodobnie rosło:89
- W niedawnym badaniu hospitalizacji związanych z zapaleniem stawów wywołanym kryształami, dna moczanowa stanowiła 48% przypadków, a CPPD 43%90
- Obciążenie tą chorobą w warunkach szpitalnych może być zatem podobne do obciążenia dną moczanową91
Leczenie schorzeń, które zwiększają ryzyko pseudoartrozy (takich jak hemochromatoza), może zapobiec rozwojowi choroby lub powtarzającym się atakom. Jednak gdy nie ma znanej przyczyny lub czynnika wyzwalającego, nie ma sposobu na zapobieżenie rozwojowi pseudoartrozy.92
Chociaż identyfikacja chorób towarzyszących jest ważna, ich leczenie nie usuwa kryształów wapnia ze stawu ani nie zmniejsza objawów stawowych. CPPD nadal musi być leczone oddzielnie.93 W ciężkich przypadkach można rozważyć operację wymiany uszkodzonych stawów.94
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.