Przepuklina przełykowa
Epidemiologia
Przepuklina przełykowa (hiatal hernia) jest powszechną patologią anatomiczną, której częstość wzrasta z wiekiem, sięgając około 55-60% u osób powyżej 50. roku życia, choć tylko około 9% manifestuje objawy kliniczne. Dominującym typem jest przepuklina ślizgowa typu I (90-95%), natomiast przepukliny okołoprzełykowe (typy II-IV) stanowią około 5%. Diagnostyka opiera się na endoskopii, fluoroskopii z kontrastem, manometrii wysokiej rozdzielczości, tomografii komputerowej oraz monitorowaniu pH, przy czym TK bez kontrastu wykazuje wysoką czułość w wykrywaniu przepuklin. Przepuklina przełykowa jest silnie powiązana z chorobą refluksową przełyku (GERD), występując u 8-80% pacjentów z tym schorzeniem, a także zwiększa ryzyko rozwoju przełyku Barretta i gruczolakoraka przełyku, zwłaszcza przy większych przepuklinach. Epidemiologicznie obserwuje się wyższą częstość w krajach wysokorozwiniętych, co może być związane z dietą ubogą w błonnik i czynnikami zwiększającymi ciśnienie wewnątrzbrzuszne, takimi jak otyłość, ciąża czy wodobrzusze.
Epidemiologia przepukliny przełykowej
Przepuklina przełykowa (hiatal hernia) należy do częstych patologii anatomicznych, a jej występowanie wzrasta wraz z wiekiem. Faktyczna częstość występowania przepukliny przełykowej może być jedynie szacowana ze względu na fakt, że często daje ona tylko łagodne objawy lub przebiega bezobjawowo, a kryteria diagnostyczne mogą się różnić w zależności od metody badania.12
Częstotliwość występowania
Szacuje się, że przepuklina przełykowa występuje u około 55-60% osób powyżej 50. roku życia, jednak tylko około 9% z nich manifestuje objawy kliniczne, zależnie od typu przepukliny i kompetencji dolnego zwieracza przełyku (LES).34 Badania epidemiologiczne wskazują na duże zróżnicowanie częstości występowania w populacji ogólnej – od 10% do nawet 80% dorosłych w Ameryce Północnej.56
Nowsze badania z wykorzystaniem tomografii komputerowej bez kontrastu w ramach Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis (MESA) wykazały, że częstość występowania przepukliny przełykowej w populacji ogólnej (w wieku 53-94 lat) wynosi 9,9%, przy czym zwiększa się ona wraz z wiekiem: od 2,4% w szóstej dekadzie życia do 7,0%, 14,0% i 16,6% odpowiednio w siódmej, ósmej i dziewiątej dekadzie życia.7
Badania oparte na endoskopii wykazują wyższą częstość występowania przepukliny przełykowej. W dużym badaniu endoskopowym częstość występowania przepukliny przełykowej wynosiła 29,8% wśród wszystkich pacjentów poddanych gastroskopii i aż 48,6% wśród osób, które przeszły badanie z powodu objawów związanych z chorobą refluksową przełyku (GERD).89
Rozkład geograficzny
Przepukliny przełykowe występują najczęściej w krajach wysokorozwiniętych Ameryki Północnej i Europy Zachodniej, natomiast rzadziej obserwuje się je w populacjach Afryki i Azji Wschodniej.1011 Ta różnica geograficzna może być związana z dietą zachodnią, ubogą w błonnik, co prowadzi do przewlekłych zaparć i napinania się podczas defekacji, jak sugerują niektóre badania.12
Badania porównawcze wskazują na zróżnicowanie częstości występowania przepukliny przełykowej w różnych populacjach – w Norwegii stwierdzono ją u 16,6% z 670 badanych osób, w USA u 22% z 293 badanych, a w Szwecji u 14,5% z 1000 osób poddanych gastroskopii.13
Czynniki ryzyka
Kluczowe czynniki ryzyka rozwoju przepukliny przełykowej to:1415
- Zaawansowany wiek – osłabienie mięśni i utrata elastyczności tkanek związane z procesem starzenia się są uważane za predysponujące czynniki rozwoju przepukliny przełykowej16
- Płeć żeńska – przepuklina przełykowa występuje częściej u kobiet niż u mężczyzn, co może być związane z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzbrzusznym podczas ciąży1718
- Otyłość – zwiększa ciśnienie wewnątrzbrzuszne19
- Inne stany zwiększające ciśnienie wewnątrzbrzuszne, takie jak ciąża, wodobrzusze20
- Wcześniejsze operacje w obrębie przepony lub przełyku21
- Kifoza (zwiększone wygięcie kręgosłupa piersiowego)22
- Historia innych przepuklin brzusznych (pachwinowych, pępkowych, brzusznych)23
Chociaż tradycyjnie wymieniane czynniki ryzyka obejmują podeszły wiek, płeć męską i otyłość, niektóre badania nie wykazały istotnego związku między przepukliną przełykową a płcią, wiekiem czy BMI.2425
Typy przepukliny przełykowej i ich występowanie
Zdecydowana większość (90-95%) przepuklin przełykowych to przepukliny ślizgowe typu I, w których dolny zwieracz przełyku wraz z częścią żołądka przemieszcza się powyżej przepony.2627
Pozostałe typy przepuklin przełykowych (II, III i IV) określane jako przepukliny okołoprzełykowe (paraesophageal) stanowią tylko około 5% wszystkich przepuklin przełykowych.2829 W przypadku przepukliny typu II (okołoprzełykowej), która jest najrzadszą formą, dolny zwieracz przełyku pozostaje poniżej przepony, podczas gdy żołądek przemieszcza się do klatki piersiowej.30
W badaniu MESA zidentyfikowano 316 przypadków przepuklin przełykowych (częstość występowania 9,9%), z czego 223 (71%) sklasyfikowano jako typ I, a 93 (29%) jako typ III.31
Olbrzymie przepukliny przełykowe (giant hiatal hernia, GHH), definiowane jako przepukliny, w których ponad 50% żołądka przemieściło się do klatki piersiowej, stanowią 0,3-15% wszystkich przepuklin przełykowych i są zazwyczaj typu III lub IV, przy czym typ III występuje najczęściej.3233
Przepuklina przełykowa a choroba refluksowa przełyku
Związek między przepukliną przełykową a chorobą refluksową przełyku (GERD) był przedmiotem wielu dyskusji na przestrzeni lat.34 Obecnie wiadomo, że zarówno czynniki anatomiczne (przepuklina przełykowa), jak i fizjologiczne (dolny zwieracz przełyku) odgrywają ważne, ale niezależne role w patogenezie GERD, zgodnie z powszechnie akceptowaną „hipotezą dwóch zwieraczy”.35
Pacjenci z przepukliną przełykową znacznie częściej prezentują objawy GERD niż osoby bez przepukliny, a objawowi pacjenci z GERD częściej mają przepuklinę przełykową w porównaniu do osób bez objawów.3637
Szacuje się, że 90% pacjentów z zaawansowanym zapaleniem przełyku ma przepuklinę przełykową.38 U ponad połowy osób z refluksowym zapaleniem przełyku, zdiagnozowanym endoskopowo lub radiologicznie, stwierdza się przepuklinę przełykową.39
Wielkość przepukliny przełykowej może wpływać na nasilenie objawów, a częstość występowania GERD u pacjentów z przepukliną przełykową, niezależnie od jej wielkości, szacuje się na 8-80%.4041
Przepuklina przełykowa a inne schorzenia
Przepuklina przełykowa wykazuje związek z rozwojem przełyku Barretta i gruczolakorakiem przełyku. Częstość występowania przepukliny przełykowej wzrasta wraz z długością segmentu przełyku Barretta, a wielkość przepukliny jest większa u pacjentów z przełykiem Barretta w porównaniu do osób bez tej patologii.42
Wykazano również, że rozwój i progresja do przełyku Barretta z dysplazją wysokiego stopnia lub gruczolakorakiem są znacząco i niezależnie związane z wielkością przepukliny przełykowej.43
Obecność przepukliny przełykowej ponad dwukrotnie zwiększa ryzyko rozwinięcia gruczolakoraka przełyku i wpustu żołądka.44
Częstość występowania dużych przepuklin przełykowych u pacjentów z niedokrwistością z niedoboru żelaza wynosi 6-7%.45
W dużym badaniu populacyjnym wykazano związek między przepukliną przełykową a zwiększoną częstością występowania migotania przedsionków.46
Współwystępowanie achalazji i przepukliny przełykowej jest rzadkie – w jednym z badań przepuklina przełykowa występowała u 4% pacjentów z achalazją.47
Nadzór i monitorowanie przepukliny przełykowej
Diagnostyka przepukliny przełykowej może odbywać się za pomocą różnych metod, każda z nich ma swoje ograniczenia, szczególnie w przypadku przepuklin mniejszych niż 2 cm.48
Metody diagnostyczne
- Badanie endoskopowe – gastroskopia pozwala na bezpośrednią wizualizację przepukliny przełykowej. Jest to często stosowana metoda w diagnostyce GERD i przepukliny przełykowej.49
- Badania radiologiczne – fluoroskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego z kontrastem doustnym jest kluczową techniką diagnostyczną, która pomaga chirurgowi w charakterystyce wszelkich wariantów anatomicznych niezbędnych do oceny przedoperacyjnej.50
- Badanie manometryczne – szczególnie manometria wysokiej rozdzielczości, która w przyszłości może być obiecującą metodą dokładnej oceny związku między przepukliną przełykową a GERD.51
- Tomografia komputerowa – badanie MESA wykazało, że TK bez kontrastu jest wysoce odtwarzalną metodą wykrywania i klasyfikowania przepuklin przełykowych.52
- Monitorowanie pH – używane do diagnozowania GERD i planowania leczenia operacyjnego.53
Wskazania do monitorowania
Przepukliny przełykowe są często przemijające, dlatego badania diagnostyczne mogą być niepewne.54 Szczegółowa diagnostyka jest wymagana zarówno do rozpoznania, jak i planowania operacyjnego, a typowy proces diagnostyczny obejmuje endoskopię, monitorowanie pH, ezofagografię i skoordynowane działania między wieloma zespołami.55
Większość pacjentów z przepukliną przełykową jest bezobjawowa i może nigdy nie wiedzieć, że ją ma. Badania diagnostyczne są zazwyczaj wykonywane u pacjentów z objawami refluksu lub innymi objawami związanymi z przepukliną przełykową.56
Nawroty przepukliny przełykowej
Częstość nawrotów przepukliny przełykowej po naprawie pierwotnej przepukliny ślizgowej u pacjentów z GERD jest trudna do określenia, ponieważ nie wszyscy pacjenci poddani operacji antyrefluksowej mieli wykonane ezofagogramy przed zabiegiem, a czasami pacjenci rozwijają przepukliny ślizgowe w wyniku uwolnienia przyczepów podczas operacji.57
Opisywane częstości nawrotów przepuklin okołoprzełykowych wynoszą od 2% do 42%, ale rodzaje wykonywanych procedur i czasy obserwacji różnią się znacznie.58 Według badania obejmującego 307 pacjentów, częstość występowania objawowych nawrotów przepukliny przełykowej po operacji wynosiła 20,8%.59
Nawrót przepukliny przełykowej jest główną przyczyną reoperacji i stanowi wyzwanie dla chirurgów.60 Patofizjologia nawrotowej przepukliny przełykowej może wynikać z poszerzenia przednich i lewych bocznych części.61
Znaczenie kliniczne i postępowanie
Obecność przepukliny przełykowej sama w sobie nie jest wskazaniem do leczenia, a terapia powinna być zarezerwowana dla pacjentów z objawami przypisywanymi temu schorzeniu.6263
Leczenie przepukliny przełykowej jest podobne do postępowania w GERD. Niepowikłane ślizgowe przepukliny przełykowe są leczone objawowo za pomocą farmakoterapii, chociaż niektórzy pacjenci mogą wybrać leczenie chirurgiczne.64
Operacja jest zalecana w przypadku wszystkich ostrych objawowych prezentacji przepuklin okołoprzełykowych (niedrożność lub uwięźnięcie/zadzierzgnięcie).65 Powikłane przepukliny przełykowe (te z krwawieniem, skrętem lub niedrożnością) mają silniejsze wskazania do naprawy chirurgicznej.66
Obecne techniki chirurgiczne do planowej naprawy przepuklin okołoprzełykowych charakteryzują się udokumentowaną niską śmiertelnością i zachorowalnością pooperacyjną oraz korzystnymi długoterminowymi wynikami objawowymi.67 Operacja naprawy przepukliny przełykowej ma 90% skuteczność. Większość osób może zaprzestać stosowania leków i cieszyć się życiem wolnym od refluksu po operacji przepukliny przełykowej.68
Leczenie przepuklin przełykowych i refluksu wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Zespół powinien obejmować lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, radiologów, gastroenterologów i chirurgów.69 Takie podejście ostatecznie skutkuje bardziej trafną diagnozą, lepszymi wynikami chirurgicznymi i większą satysfakcją pacjenta.70
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.