Odmrożenie
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Odmrożenie to uraz termiczny wywołany ekspozycją tkanek na temperatury poniżej 0°C, prowadzący do tworzenia się kryształów lodu i uszkodzenia tkanek, które może mieć przebieg od łagodnego do ciężkiego, z możliwością martwicy i amputacji. Rokowanie zależy od cech klinicznych takich jak zachowane czucie, kolor skóry, charakter pęcherzy (przejrzyste vs. krwotoczne), obecność obrzęku oraz reakcja skóry po rozgrzaniu. Krwotoczne pęcherze i utrzymująca się sinica wskazują na poważne uszkodzenie naczyń i gorsze rokowanie. Diagnostyka obrazowa, w tym scyntygrafia z technetem-99m (48 godzin po urazie) oraz trójfazowa scyntygrafia kości (po 2-3 tygodniach), pomaga ocenić zakres uszkodzenia i przewidzieć ostateczne następstwa. MRI może wspomagać ocenę żywotności tkanek, choć doświadczenie w tym zakresie jest ograniczone.
Rokowanie w odmrożeniach – wprowadzenie
Odmrożenie (frostbite) to uraz termiczny spowodowany ekspozycją tkanek na temperaturę poniżej zera stopni Celsjusza, trwającą wystarczająco długo, aby umożliwić tworzenie się kryształów lodu w tkankach. Konsekwencje odmrożeń mogą być poważne, od przejściowego uszkodzenia skóry po martwicę, zgorzel i konieczność amputacji.12
Odmrożenia charakteryzują się szerokim spektrum urazów – od całkowitego wyleczenia bez istotnych następstw, po znaczącą amputację kończyny i jej konsekwencje funkcjonalne. Odpowiednie postępowanie przedszpitalne i szpitalne ma kluczowe znaczenie dla zminimalizowania ostatecznej utraty tkanek i maksymalizacji funkcjonalności dotkniętej kończyny.12
Czynniki rokownicze w odmrożeniach
Korzystne czynniki rokownicze
Istnieje kilka kluczowych wskaźników, które sugerują lepsze rokowanie w przypadku odmrożeń:12
- Zachowane czucie skórne
- Normalny kolor skóry
- Przejrzysta (a nie mętna) treść pęcherzy
- Wczesne tworzenie się obrzęku
- Przejrzyste pęcherze sięgające do czubków palców
- Powierzchowny charakter uszkodzenia
- Zdrowo wyglądająca skóra po rozgrzaniu
Niekorzystne czynniki rokownicze
Z kolei następujące objawy wskazują na gorsze rokowanie:123
- Nieustępująca sinica (fioletowe zabarwienie skóry) nieustępująca po ucisku
- Twarda, sztywna skóra po rozgrzaniu
- Brak obrzęku
- Małe, proksymalne, ciemne, krwotoczne pęcherze
- Pęcherze niewystępujące na końcach palców
- Utrzymująca się marmurkowa/fioletowa barwa skóry po rozgrzaniu
- Brak czucia po rozgrzaniu
- Wygląd zamrożonej tkanki
Krwotoczne pęcherze wskazują na uszkodzenie podskórnego splotu naczyniowego, co jest niekorzystnym czynnikiem prognostycznym.1 Pęcherze wypełnione krwią mogą świadczyć o trwałym uszkodzeniu skóry, podczas gdy obecność przejrzystych pęcherzy wskazuje na tymczasowe uszkodzenie.1
Dwustopniowa klasyfikacja rokownicza
W warunkach terenowych, po rozgrzaniu, można zastosować dwustopniową klasyfikację rokowniczą. Jeśli zidentyfikowane zostaną objawy złego rokowania, pacjenci są narażeni na zwiększone ryzyko poważnych następstw odmrożenia. Jeśli obserwuje się oznaki dobrego rokowania, pacjenci mają mniejsze ryzyko rozwoju ciężkich następstw odmrożenia.1
Metody przewidywania rokowania
Badania obrazowe w prognozowaniu
Badania obrazowe we wczesnej fazie rozpoznania i leczenia odmrożeń mogą pomóc określić zakres urazu odmrożeniowego i związanych z nim urazów, takich jak złamania. Mogą również pomóc w przewidywaniu rokowania.1
- Scyntygrafia z użyciem technetem-99m (99mTc) – jest czuła i swoista dla uszkodzenia tkanek. Niektórzy autorzy zalecają jej wykorzystanie we wczesnym etapie leczenia odmrożeń (48 godzin po urazie), aby pomóc w ukierunkowaniu wcześniejszego oczyszczania nieżywotnych tkanek miękkich.
- Scyntygrafie kości, zwłaszcza trójfazowe scyntygrafie kości, mogą pomóc w rozgraniczeniu nieżywotnej kości, ale powinny być zarezerwowane do czasu, gdy mikroskopowe uszkodzenie tkanki będzie miało czas, aby zaprezentować się klinicznie, zwykle 2-3 tygodnie po urazie.
- Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) w połączeniu z badaniem fizykalnym może być również pomocne we wczesnym określeniu granic żywotności tkanki, jednak doświadczenie z tym zastosowaniem MRI jest ograniczone.
Dodanie wazodylatatora do techniki obrazowania może dokładniej przewidzieć ostateczny wzorzec niedokrwienia, który będzie obserwowany po 2-3 tygodniach obserwacji.1
Ocena skali uszkodzenia
Należy zauważyć, że żadne cechy rokownicze nie są całkowicie predykcyjne, a tygodnie lub miesiące mogą upłynąć, zanim granica między żywotną a nieżywotną tkanką stanie się widoczna.1
Jeśli skóra zmienia kolor na czarny lub ciemniejszy niż naturalny odcień skóry, jest to oznaka poważnego uszkodzenia tkanki. W takim przypadku może być konieczny zabieg chirurgiczny usunięcia uszkodzonej skóry, aby zapobiec wtórnym infekcjom lub zgorzelowi.1
Skuteczność leczenia a rokowanie
Leczenie trombolityczne
Przeprowadzone metaanalizy wykazały, że pacjenci leczeni lekami trombolitycznymi w ciągu 24 godzin mieli lepsze wyniki niż pacjenci leczeni innymi metodami.1 Wyniki sugerują, że tromboliza lub dożylny iloprost są skuteczne, gdy są podawane szybko w leczeniu ciężkich odmrożeń.2
Leki trombolityczne działają poprzez wiązanie się z fibryną w skrzeplinie i aktywację plazminogenu, powodując lokalną fibrynolizę i hamując tworzenie się skrzepów krwi.1 Podawanie trombolityków, szczególnie tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA), wykazało obiecujące wyniki w leczeniu odmrożeń i wykazano, że poprawia perfuzję tkanek i zmniejsza liczbę amputacji.1
Protokoły leczenia i ich wpływ na rokowanie
Istnieją różne protokoły leczenia odmrożeń, które mogą wpływać na rokowanie:12
- Protokół Helsinki – analiza retrospektywna wykazała 81% wskaźnik zachowania tkanki przy użyciu skali Hennepin dla 20 pacjentów z odmrożeniami stopnia 3-4 leczonych zgodnie z protokołem Helsinki.
- Protokół Yukon – zaleca leczenie pacjentów z odmrożeniami stopnia 3-4, którzy zgłaszają się w ciągu 72 godzin od urazu, iloprostem. Pacjenci z odmrożeniami stopnia 4, którzy zgłaszają się w ciągu 24 godzin od urazu, powinni również otrzymać tPA.
W niektórych ośrodkach skanowanie przy użyciu techneteum-99m jest stosowane do identyfikacji odpowiednich pacjentów do leczenia trombolitykami.1 Bardzo niskiej jakości dowody z pojedynczego, małego badania wskazują, że iloprost oraz iloprost plus rtPA, w połączeniu z buflomedilem, mogą zmniejszyć potrzebę amputacji u osób z ciężkim odmrożeniem w porównaniu z samym buflomedilem.1
Zalecenia dotyczące leczenia odmrożeń przy użyciu dekstranu o niskiej masie cząsteczkowej, ibuprofenu lub aloesu stosowanego miejscowo opierają się na rozumowaniu mechanistycznym lub badaniach na zwierzętach, a nie na danych klinicznych.1
Interwencje chirurgiczne
Interwencje chirurgiczne w przypadku odmrożeń można podzielić na trzy kategorie: ostre, podostre i opóźnione.1 Aby zapewnić maksymalną żywotność tkanek, poprzedni standard opieki polegał na umożliwieniu autoamputacji odmrożonej tkanki, co trwało od 3 do 6 miesięcy.2
Obecna literatura zaleca opóźnioną operację (2-4 tygodnie po urazie) z oczyszczeniem tkanek miękkich i amputacjami kierowanymi scyntygrafią kości.12
Czas gojenia i długoterminowe następstwa
Okres rekonwalescencji
Czas potrzebny na wyleczenie odmrożonej skóry po leczeniu zależy od stopnia odmrożenia i czasu jego trwania:1
- W przypadku bardzo łagodnego odmrożenia (frostnip) gojenie może nastąpić w ciągu kilku dni do kilku tygodni.
- Odmrożenie drugiego stopnia może wymagać do sześciu miesięcy na wygojenie skóry. W trakcie procesu gojenia może wystąpić strupienie i przebarwienie skóry.
- Trzeci i najcięższy stopień odmrożenia może spowodować trwałe uszkodzenie skóry. Może być konieczny zabieg chirurgiczny, aby naprawić ten rodzaj uszkodzenia skóry.
Pełne gojenie może trwać od 6 do 12 miesięcy.1 Pacjenci powinni unikać ekspozycji na zimno przez okres do roku po wystąpieniu początkowego urazu.1
Długoterminowe następstwa i powikłania
Większość osób po odmrożeniach ma tendencję do posiadania pewnych deficytów resztkowych, albo czuciowych, albo funkcjonalnych.1 Długoterminowe następstwa odmrożeń obejmują:12
- Wrażliwość na zimno
- Parestezje i deficyty czuciowe
- Łuszczenie się lub pękanie skóry
- Utrata paznokci palców dłoni lub stóp
- Nadmierne pocenie (hyperhidrosis) lub brak pocenia (anhidrosis)
- Zanik mięśni
- Przedwczesne zamknięcie nasad kości
- Zmniejszona mineralizacja kości
- Sztywność stawów
- Drżenie
- Ból fantomowy amputowanych kończyn
- Nieprawidłowe zmiany koloru wskazujące na skurcz naczyń
- Uszkodzenie nerwów (neuropatia)
- Przebarwienia skóry
- Zapalenie stawów spowodowane odmrożeniem, sztywność dłoni i stóp
Poważne powikłania odmrożeń mogą obejmować zgorzel, wtórne zakażenie i amputację.1 Odmrożenie to przede wszystkim choroba prowadząca do chorobowości. Śmiertelność może wystąpić, jeśli uszkodzona tkanka zostanie zainfekowana lub jeśli jednocześnie wystąpi hipotermia.1
Powikłania odmrożeń mogą być druzgocące dla wielu pacjentów, a ich leczenie wymaga multidyscyplinarnego zespołu, który rozumie następstwa odmrożeń, aby uniknąć opóźnienia w leczeniu.1
Potrzeba dalszych badań
Istnieje niewiele dowodów dotyczących interwencji w przypadku odmrożeń.1 Potrzebne są wysokiej jakości randomizowane badania, aby ustalić solidne dowody na leczenie urazów odmrożeniowych.2
Jedyne uwzględnione badanie nie raportowało naszych wstępnie określonych wyników dotyczących ostrego bólu, przewlekłego bólu, zdolności do wykonywania codziennych czynności, jakości życia i zdarzeń zawodowych.1
Prawdziwa chorobowość i zapadalność na urazy odmrożeniowe jest nieznana.1 Więcej prospektywnych danych z badań klinicznych lub międzynarodowego rejestru może pomóc w określeniu optymalnego leczenia.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.