Odmiedniczkowe zapalenie nerek
Objawy
Odmiedniczkowe zapalenie nerek (pyelonephritis) to poważna infekcja bakteryjna obejmująca jedną lub obie nerki, najczęściej będąca wynikiem wstępującego zakażenia z dolnych dróg moczowych. Objawy rozwijają się nagle i obejmują gorączkę do 39,5°C, dreszcze, ostry ból w okolicy lędźwiowej, nudności, wymioty oraz objawy dyzurii i zaburzeń mikcji. Wyróżnia się odmiedniczkowe zapalenie nerek niepowikłane, powikłane (z czynnikami ryzyka jak kamienie nerkowe, cukrzyca) oraz przewlekłe, związane z nawracającymi infekcjami i anatomicznymi nieprawidłowościami. Nieleczone może prowadzić do powikłań takich jak blizny nerek, posocznica, ropień nerki, ostre uszkodzenie nerek oraz powikłania w ciąży. U dzieci i osób starszych objawy mogą być atypowe, co utrudnia diagnostykę.
Odmiedniczkowe zapalenie nerek – objawy
Odmiedniczkowe zapalenie nerek (pyelonephritis) to poważna infekcja układu moczowego, która zajmuje jedną lub obie nerki. Najczęściej rozwija się w wyniku rozprzestrzenienia zakażenia z dolnych dróg moczowych (cewki moczowej lub pęcherza) do nerek. To poważny stan wymagający natychmiastowej interwencji medycznej, ponieważ nieleczone zakażenie może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerek lub rozprzestrzenienia się bakterii do krwiobiegu, powodując groźne dla życia powikłania.12
Typowe objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek
Objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek często rozwijają się nagle, w ciągu kilku godzin lub dni. Charakteryzują się większym nasileniem i bardziej systemowym charakterem niż zakażenie dolnych dróg moczowych.34 Do najczęstszych objawów należą:
- Gorączka i dreszcze (temperatura może sięgać nawet 39,5°C)56
- Ból w okolicy lędźwiowej, boku lub podbrzuszu (zwykle ostry i intensywny)78
- Nudności i wymioty910
- Złe samopoczucie, osłabienie i zmęczenie1112
- Utrata apetytu1314
- Biegunka1516
Objawy związane z układem moczowym
Pacjenci z odmiedniczkowym zapaleniem nerek często doświadczają również objawów typowych dla zakażenia dolnych dróg moczowych, takich jak zapalenie pęcherza moczowego (cystitis):1718
- Ból lub pieczenie podczas oddawania moczu (dyzuria)1920
- Częste oddawanie moczu lub nagła potrzeba oddania moczu2122
- Oddawanie niewielkich ilości moczu pomimo częstego parcia2324
- Mętny, ciemny lub krwisty mocz2526
- Nieprzyjemny zapach moczu2728
- Krew lub ropa w moczu2930
Przebieg odmiedniczkowego zapalenia nerek
Rozwój infekcji
Odmiedniczkowe zapalenie nerek najczęściej rozwija się w wyniku zakażenia bakteryjnego, które początkowo obejmuje dolne drogi moczowe, a następnie przemieszcza się w górę układu moczowego do nerek.31 Nie ma jednoznacznego czasu, w jakim zakażenie układu moczowego (UTI) może przekształcić się w odmiedniczkowe zapalenie nerek – może to nastąpić w ciągu kilku dni, a nawet kilku godzin.3233 Bakterie najczęściej dostają się do dróg moczowych przez cewkę moczową, następnie kolonizują pęcherz moczowy, a w przypadku braku leczenia mogą przemieścić się przez moczowody do nerek.34
Zależnie od nasilenia infekcji, odmiedniczkowe zapalenie nerek można podzielić na:35
- Niepowikłane zapalenie nerek – występuje u osób bez dodatkowych czynników ryzyka
- Powikłane zapalenie nerek – występuje w przypadku współistnienia czynników zwiększających ryzyko ciężkiej infekcji (np. nieprawidłowości dróg moczowych, obecność kamieni nerkowych, cukrzyca)
- Przewlekłe zapalenie nerek – nawracające infekcje, często związane z anatomicznymi nieprawidłowościami
Progresja choroby
Bez odpowiedniego leczenia odmiedniczkowe zapalenie nerek może prowadzić do poważnych powikłań:3637
- Blizny w nerkach – mogą prowadzić do przewlekłej choroby nerek, nadciśnienia tętniczego i niewydolności nerek3839
- Posocznica (sepsa) – bakterie mogą przedostać się z nerek do krwiobiegu, powodując zagrażające życiu zakażenie ogólnoustrojowe4041
- Ropień nerki – rzadkie, ale poważne powikłanie, w którym tworzy się kieszeń ropy w tkance nerki4243
- Ostre uszkodzenie nerek – może prowadzić do niewydolności nerek4445
- Powikłania ciąży – zakażenie nerek podczas ciąży może zwiększyć ryzyko przedwczesnego porodu i niskiej masy urodzeniowej dziecka4647
Objawy zależnie od wieku
Objawy odmiedniczkowego zapalenia nerek mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta:4849
U dzieci:
- U dzieci poniżej 2 lat jedynym objawem może być wysoka gorączka, bez innych typowych objawów5051
- Inne objawy mogą obejmować: moczenie nocne, senność, drażliwość, słabe odżywianie, wymioty, brak przyrostu masy ciała, żółtaczkę, nieprzyjemny zapach moczu5253
U osób starszych (powyżej 65 roku życia):
- Mogą nie występować typowe objawy zakażenia układu moczowego5455
- Często występują objawy neurologiczne: splątanie, halucynacje, zaburzenia mowy5657
- Mogą występować objawy zakażenia ogólnoustrojowego (sepsy) i odwodnienia5859
Czas trwania i odpowiedź na leczenie
Odpowiedź na leczenie i czas powrotu do zdrowia zależy od nasilenia infekcji i stanu ogólnego pacjenta:6061
- Objawy zwykle zaczynają ustępować w ciągu kilku dni od rozpoczęcia antybiotykoterapii6263
- Większość pacjentów zaczyna czuć się lepiej w ciągu 2-3 dni od rozpoczęcia leczenia6465
- Pełne wyleczenie zwykle wymaga 1-2 tygodni antybiotykoterapii6667
- Ciężkie przypadki mogą wymagać hospitalizacji i dożylnego podawania antybiotyków6869
- W przypadku hospitalizacji, większość pacjentów może być wypisana do domu po 3-7 dniach, jeśli nie wystąpią powikłania7071
Ostra faza odmiedniczkowego zapalenia nerek
Ostra faza odmiedniczkowego zapalenia nerek charakteryzuje się nagłym początkiem i intensywnymi objawami ogólnoustrojowymi.72 W tym okresie szczególnie ważne jest rozpoczęcie odpowiedniego leczenia.
Objawy wskazujące na ciężki przebieg
Następujące objawy mogą wskazywać na ciężki przebieg choroby i wymagają natychmiastowej pomocy medycznej:7374
- Wysoka gorączka z nasilonymi dreszczami7576
- Nagły, nieprawidłowy spadek temperatury ciała77
- Silny ból w okolicy lędźwiowej, boku lub podbrzuszu7879
- Zawroty głowy, omdlenia80
- Przyspieszone tętno8182
- Zmniejszona ilość oddawanego moczu lub niemożność oddania moczu83
- Objawy sepsy: splątanie, majaczenie, przyspieszony oddech8485
Przebieg obustronnego zapalenia nerek
Większość pacjentów z odmiedniczkowym zapaleniem nerek ma zajętą tylko jedną nerkę, jednak możliwe jest również obustronne zakażenie.86 Pacjenci z obustronnym odmiedniczkowym zapaleniem nerek:87
- Zwykle wyglądają na ciężej chorych88
- Mają szybszy postęp choroby89
- Są bardziej narażeni na rozwój ostrego uszkodzenia nerek90
- Mają gorsze rokowanie w porównaniu do pacjentów z jednostronnym zakażeniem91
Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek
Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek to nawracające lub uporczywe zakażenie nerek, często związane z występowaniem nieprawidłowości anatomicznych, takich jak refluks pęcherzowo-moczowodowy lub kamienie nerkowe.9293
Objawy przewlekłego zakażenia
W przewlekłym odmiedniczkowym zapaleniu nerek objawy mogą być mniej nasilone, ale bardziej długotrwałe:9495
- Utrzymująca się niska gorączka9697
- Przewlekły ból w okolicy lędźwiowej98
- Przewlekłe zmęczenie99100
- Ogólne złe samopoczucie101102
- Zmniejszony przepływ moczu103
- Niezamierzona utrata masy ciała104105
Ryzyko powikłań długoterminowych
Przewlekłe lub nawracające odmiedniczkowe zapalenie nerek wiąże się z większym ryzykiem długoterminowych powikłań:106107
- Przewlekła choroba nerek – długotrwałe lub nawracające infekcje mogą prowadzić do postępującego uszkodzenia nerek108109
- Nadciśnienie tętnicze – blizny w nerkach mogą prowadzić do rozwoju nadciśnienia110111
- Amyloidoza AA – przewlekłe zakażenie może prowadzić do gromadzenia się białek związanych z procesem zapalnym w narządach112
- Niedokrwistość – przewlekła choroba nerek może prowadzić do zmniejszonej produkcji erytropoetyny113
Oznaki ustępowania infekcji
Po rozpoczęciu odpowiedniego leczenia odmiedniczkowe zapalenie nerek zazwyczaj zaczyna ustępować w ciągu kilku dni. Oznaki poprawy mogą obejmować:114115
- Obniżenie gorączki116
- Zmniejszenie bólu w okolicy lędźwiowej117
- Rzadsze oddawanie moczu118
- Mniejszy ból podczas oddawania moczu119
- Klarowanie się moczu – powrót do normalnego koloru i zapachu120
- Ustąpienie nudności i wymiotów121
- Poprawa apetytu122
- Zwiększenie poziomu energii123
Ważne jest, aby kontynuować przyjmowanie antybiotyków przez cały zalecony okres, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej. Przedwczesne przerwanie leczenia może prowadzić do nawrotu infekcji.124125
Kiedy szukać natychmiastowej pomocy medycznej
Odmiedniczkowe zapalenie nerek to poważna infekcja, która wymaga szybkiej interwencji medycznej. Należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub udać się na oddział ratunkowy w przypadku wystąpienia następujących objawów:126127
- Wysoka gorączka (powyżej 38,5°C) z dreszczami128129
- Silny ból w okolicy lędźwiowej, boku lub podbrzuszu130131
- Krew w moczu132133
- Nudności i wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów i leków doustnie134135
- Dezorientacja, splątanie, zaburzenia świadomości136137
- Znaczne zmniejszenie ilości oddawanego moczu138139
- Objawy sepsy: przyspieszony oddech, przyspieszone tętno, spadek ciśnienia tętniczego140141
Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z grup podwyższonego ryzyka:142143
- Osoby w wieku powyżej 65 lat144145
- Kobiety w ciąży146147
- Osoby z kamieniami nerkowymi lub innymi nieprawidłowościami układu moczowego148149
- Pacjenci z cukrzycą, chorobami nowotworowymi lub osłabionym układem odpornościowym150151
- Osoby, u których nie nastąpiła poprawa po 24 godzinach od rozpoczęcia leczenia antybiotykami152153
Rokowanie
Rokowanie w odmiedniczkowym zapaleniu nerek zależy od wielu czynników, w tym wieku pacjenta, stanu ogólnego, współistniejących chorób oraz czasu rozpoczęcia leczenia.154155
U większości pacjentów z niepowikłanym odmiedniczkowym zapaleniem nerek, którzy otrzymują odpowiednie leczenie, rokowanie jest dobre, a pełny powrót do zdrowia następuje bez długotrwałych następstw.156157 Nawet w przypadku rozwoju ostrego uszkodzenia nerek, stan ten jest zwykle odwracalny przy odpowiednim leczeniu.158
Gorsze rokowanie mogą mieć:159160
- Osoby w wieku powyżej 65 lat161162
- Pacjenci z cukrzycą163
- Osoby z niewydolnością nerek164
- Pacjenci z rozsianym wykrzepianiem wewnątrznaczyniowym165
- Chorzy z posocznicą (wstrząsem septycznym)166
- Osoby z długotrwałymi cewnikami moczowymi167
- Pacjenci z ograniczoną mobilnością (unieruchomieni)168
- Mężczyźni169
Śmiertelność w ostrym odmiedniczkowym zapaleniu nerek waha się według różnych badań od około 7% do 20%, przy czym wyższe wskaźniki dotyczą osób starszych i z poważnymi chorobami współistniejącymi.170
Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla pomyślnego wyniku. Szybkie wdrożenie odpowiednich antybiotyków może znacząco poprawić rokowanie, nawet u pacjentów z ciężkim przebiegiem infekcji.171172
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.