Odmiedniczkowe zapalenie nerek
Patofizjologia i mechanizm
Odmiedniczkowe zapalenie nerek (pyelonephritis) jest bakteryjnym zakażeniem nerek, najczęściej wynikającym z wstępującego zakażenia układu moczowego, głównie przez uropatogenny szczep Escherichia coli (UPEC), odpowiedzialny za 70-90% niepowikłanych i 21-54% powikłanych zakażeń. Patogeneza obejmuje kolonizację okolic cewki moczowej, przyleganie bakterii do nabłonka dróg moczowych za pomocą fimbriów typu 1 i P oraz innych adhezyn, a następnie migrację do nerek, gdzie dochodzi do inwazji, uszkodzenia nabłonka i wywołania ostrej odpowiedzi zapalnej. Kluczową rolę odgrywa aktywacja receptorów Toll-podobnych (TLR4) i kaskada immunologiczna, prowadząca do uwalniania cytokin i chemokin, co może skutkować bliznowaceniem miąższu nerkowego i przewlekłą chorobą nerek (PChN). Czynniki ryzyka to m.in. przeszkoda w odpływie moczu, refluks pęcherzowo-moczowodowy, ciąża, cukrzyca, immunosupresja oraz interwencje medyczne jak cewnikowanie.
- Patogeneza odmiedniczkowego zapalenia nerek
- Mechanizmy patogenezy
- Kolonizacja i adhezja bakterii
- Inwazja i kolonizacja tkanek nerkowych
- Odpowiedź zapalna gospodarza
- Uszkodzenie tkanek nerkowych
- Czynniki wirulencji bakterii
- Czynniki ryzyka i predyspozycje do odmiedniczkowego zapalenia nerek
- Czynniki anatomiczne i strukturalne
- Czynniki hormonalne i fizjologiczne
- Czynniki metaboliczne i immunologiczne
- Czynniki jatrogenne
- Mechanizmy obronne gospodarza
- Konsekwencje i powikłania odmiedniczkowego zapalenia nerek
- Nowe kierunki w leczeniu odmiedniczkowego zapalenia nerek
Patogeneza odmiedniczkowego zapalenia nerek
Odmiedniczkowe zapalenie nerek (pyelonephritis) jest bakteryjnym zakażeniem powodującym stan zapalny nerek. Najczęściej występuje jako powikłanie wstępującego zakażenia układu moczowego (UTI), które rozprzestrzenia się z pęcherza moczowego ku górze do nerek, chociaż zakażenie może być również rozprzestrzeniane drogą krwiopochodną1. Zrozumienie mechanizmów patogenezy odmiedniczkowego zapalenia nerek jest kluczowe dla skutecznego leczenia i zapobiegania poważnym powikłaniom, takim jak urosepsa, ropień nerki czy trwałe uszkodzenia miąższu nerki.
Drogi zakażenia nerek
Bakterie mogą dotrzeć do nerek trzema głównymi drogami1:
- Droga wstępująca – najczęstsza droga zakażenia, szczególnie u kobiet. Bakterie jelitowe kolonizują najpierw okolice cewki moczowej i przedsionek pochwy, następnie przemieszczają się przez cewkę moczową do pęcherza, a stamtąd przez moczowody do nerek12. Ten mechanizm odpowiada za większość przypadków odmiedniczkowego zapalenia nerek.
- Droga krwiopochodna – rzadziej spotykana, zazwyczaj występuje u pacjentów osłabionych, z obniżoną odpornością lub z przeszkodą w odpływie moczu1. Bakterie docierają do nerek przez krew w wyniku bakteriemii. Typowymi patogenami krwiopochodnymi są Staphylococcus aureus, Salmonella spp., Pseudomonas aeruginosa i Candida albicans3.
- Droga limfatyczna – najrzadziej występująca droga zakażenia. Zakażenie może rozprzestrzeniać się przez naczynia limfatyczne w wyniku zwiększonego ciśnienia na pęcherz moczowy42.
Czynniki patogenne w odmiedniczkowym zapaleniu nerek
Najczęstszym patogenem powodującym odmiedniczkowe zapalenie nerek jest uropatogenny szczep Escherichia coli (UPEC), który odpowiada za 70-90% niepowikłanych zakażeń układu moczowego i 21-54% powikłanych zakażeń5. Inne bakterie odpowiedzialne za odmiedniczkowe zapalenie nerek to6:
- Klebsiella pneumoniae
- Proteus mirabilis
- Enterococcus faecalis
- Pseudomonas aeruginosa
- Staphylococcus saprophyticus
W zakażeniach szpitalnych częściej spotyka się szczepy Klebsiella, Proteus, Enterococcus, Pseudomonas i inne bakterie rzadko występujące w zakażeniach pozaszpitalnych6. Większość zakażeń rozpoczyna się jako zakażenie dolnych dróg moczowych (zapalenie pęcherza i zapalenie gruczołu krokowego)6.
Mechanizmy patogenezy
Patogeneza odmiedniczkowego zapalenia nerek to złożony proces obejmujący kilka kluczowych etapów, które prowadzą do rozwoju zakażenia i uszkodzenia tkanki nerkowej.
Kolonizacja i adhezja bakterii
Pierwszym etapem w patogenezie odmiedniczkowego zapalenia nerek jest kolonizacja okolic cewki moczowej przez bakterie pochodzące z flory jelitowej7. Uropatogenne E. coli (UPEC) obecne w mikroflorze jelitowej mogą zainfekować układ moczowy dzięki ekspresji specyficznych czynników wirulencji, które umożliwiają przyleganie i kolonizację dolnych dróg moczowych8.
Adhezyny znajdujące się na powierzchni błony bakteryjnej są odpowiedzialne za początkowe przyłączenie do tkanek układu moczowego9. Uropatogenne E. coli posiadają liczne czynniki wirulencji, w tym:
- Fimbrie typu 1 (wrażliwe na mannozę) – umożliwiają przyleganie do uroplakin na powierzchni nabłonka pęcherza1011
- Fimbrie P (oporne na mannozę) – wiążą się z glikolipidami obecnymi na błonach komórkowych nerek i odgrywają kluczową rolę w rozwoju odmiedniczkowego zapalenia nerek912
- Inne adhezyny – fimbrie S, fimbrie F1C, adhezyny Dr13
Po początkowym przyłączeniu, bakterie P. mirabilis wytwarzają fimbrie MR/P (mannose-resistant Proteus-like), które ułatwiają tworzenie biofilmu i kolonizację pęcherza oraz nerek, co jest kluczowe dla tworzenia biofilmu związanego z cewnikiem1014.
Inwazja i kolonizacja tkanek nerkowych
Po przyleganiu do nabłonka pęcherza moczowego, bakterie mogą przemieszczać się w górę przez moczowody do nerek15. W nerkach UPEC musi przylgnąć, aby przeciwdziałać sile przepływu moczu i umożliwić replikację oraz tworzenie bakteryjnych skupisk w nerkach (kidney bacterial communities, KBCs)16.
Badania wykazały, że fimbrie typu 1 odgrywają istotną rolę w kolonizacji nerek podczas odmiedniczkowego zapalenia nerek16. Po wniknięciu do nefronu, bakterie muszą przylgnąć, aby oprzeć się sile przepływu moczu i umożliwić replikację oraz tworzenie ognisk zakażenia.
Po inwazji nabłonka nerkowego i następującym uszkodzeniu tkanki lokalnej przez UPEC, uruchamiana jest kaskada zdarzeń, które rozwijają się w ciągu 3-4 godzin. Komórki nabłonka nerkowego przechodzą znaczące zmiany w cytoszkielecie, co prowadzi do nieprawidłowego funkcjonowania połączeń międzykomórkowych, złuszczania nabłonka i zaburzenia bariery nabłonkowej12.
Odpowiedź zapalna gospodarza
Nerki zakażone E. coli rozwijają ostrą odpowiedź zapalną poprzez uwalnianie chemokin i innych czynników zapalnych17. Poza miejscową odpowiedzią zapalną, może to ostatecznie prowadzić do bliznowacenia miąższu nerki.
Odpowiedź immunologiczna gospodarza przeciwko inwazyjnym patogenom jest skoordynowanym procesem, który angażuje delikatną równowagę komórek odpornościowych, różnych cytokin i chemokin, które wspólnie chronią drogi moczowe przed uropatogenami18.
Wrodzona odpowiedź immunologiczna jest aktywowana poprzez kaskadę sygnałową receptorów Toll-podobnych (TLR). Głównym receptorem TLR eksponowanym przez komórki nabłonka dróg moczowych jest TLR4, który rozpoznaje lipopolisacharyd (LPS), fimbrie P i fimbrie typu 1 na powierzchni UPEC19. Po aktywacji, TLR4 i MyD88 wyzwalają wydzielanie pentraksyny 3 (PTX3), zwiększając zdolność fagocytarną neutrofili przeciwko UPEC i bezpośrednio wpływając na dojrzewanie fagosomów20.
Dynamika neutrofili w odpowiedzi na zakażenie bakteryjne w pęcherzu była systematycznie badana z wykorzystaniem modeli mysich. Infiltracja neutrofili zwykle osiąga szczyt 6 godzin po infekcji, po czym następuje stopniowy spadek napływu, co przypisuje się zmniejszeniu obciążenia bakteryjnego lub odpowiedzi na cytokiny przeciwzapalne21.
Uszkodzenie tkanek nerkowych
Cytokiny zapalne, toksyny bakteryjne i inne procesy reaktywne prowadzą do całkowitego zajęcia nerek (odmiedniczkowego zapalenia nerek) i mogą prowadzić do sepsy i wstrząsu septycznego17.
Modele zwierzęce pokazują odkładanie kolagenu w obszarach blisko ropni nerkowych, co sugeruje, że tkanka łączna zastępuje funkcjonalną tkankę nerkową, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się bakterii. Prawdopodobnie kombinacja zaburzonych barier komórkowych nerek i zlokalizowanego stanu zapalnego, uwalniania cytokin, krzepnięcia i niedotlenienia przyczynia się do bliznowacenia nerek17.
Gdy odpowiedź zapalna staje się niekontrolowana, funkcjonalny miąższ nerki może zostać zastąpiony przez macierz pozakomórkową, prowadząc do bliznowacenia nerek19. Ryzyko bliznowacenia nerek znacznie wzrasta po drugim epizodzie odmiedniczkowego zapalenia nerek, co podkreśla znaczenie strategii identyfikacji dzieci z wyższym ryzykiem nawracających infekcji19.
Czynniki wirulencji bakterii
Zdolność bakterii do skutecznego wywołania zakażenia w układzie moczowym zależy od różnych czynników wirulencji, które ułatwiają kolonizację, inwazję i przetrwanie w środowisku układu moczowego.
Adhezyny bakteryjne
Adhezyny ułatwiają kolonizację E. coli w układzie moczowym poprzez przyleganie do komórek nabłonkowych gospodarza. Przyleganie to sprzyja utrzymywaniu się organizmu w pęcherzu moczowym i stanowi rezerwuar dla wstępującego zakażenia w układzie moczowym22. Główne typy adhezyn to:
- Fimbrie typu 1 – odgrywają kluczową rolę w początkowym przyleganiu do nabłonka pęcherza moczowego. Jednostka FimH tworzy szczególnie silne wiązania z uroplakiną, która jest eksponowana na komórkach nabłonka dróg moczowych, ułatwiając przyleganie i proliferację UPEC na powierzchni nabłonka23.
- Fimbrie P – wiążą się z glikolipidami obecnymi w nerkach, co ułatwia rozwój odmiedniczkowego zapalenia nerek9.
- Adhezyny Dr – wiążą się z antygenem grupy krwi Dr, co również przyczynia się do kolonizacji układu moczowego24.
Toksyny i enzymy bakteryjne
Uropatogeny produkują różne toksyny i enzymy, które uszkadzają tkanki gospodarza i promują przetrwanie bakterii25:
- Hemolizyna alfa – cytolityczne białko toksyczne, które lizie czerwone krwinki wszystkich ssaków, a nawet ryb, i jest toksyczne dla komórek gospodarza, powodując zapalenie, uszkodzenie tkanek i upośledzenie mechanizmów obronnych gospodarza26. Tworzy pory w komórkach nabłonka i promuje ich lizę, ułatwiając pozyskiwanie żelaza i składników odżywczych przez bakterie27.
- Toksyna martwiczo-cytotoksyczna 1 (CNF1) – powoduje apoptozę lub złuszczanie komórek, co może ułatwiać rozprzestrzenianie się bakterii w układzie moczowym28.
- Ureaza – enzym produkowany przez kilka uropatogenów, w tym P. mirabilis, S. saprophyticus, K. pneumoniae i P. aeruginosa. Szczególnie ważna dla kolonizacji i przetrwania podczas zakażeń P. mirabilis i S. saprophyticus10. Hydrolizuje mocznik, uwalniając amoniak i CO2, co zwiększa pH moczu i sprzyja tworzeniu kamieni nerkowych lub pęcherzowych29.
- Sat (secreted autotransporter toxin) – proteaza serynowa, która pośredniczy w efektach cytopatycznych na linie komórkowe nerek i pęcherza in vitro oraz powoduje uszkodzenia tkanek i odpowiedzi immunologiczne u zakażonych myszy27.
Systemy pozyskiwania żelaza
Bakterie i gospodarz konkurują o dostępne żelazo, które jest niezbędne do transportu tlenu i magazynowania, syntezy DNA, transportu elektronów i metabolizmu nadtlenków. Patogenne bakterie, w tym UPEC, opracowały sposoby dostępu do żelaza, produkując systemy transportu żelaza zależne od sideroforów26.
UPEC wykazują wiele mechanizmów pozyskiwania żelaza od gospodarza, głównie systemów siderofor-receptor sideroforów, ale także pobierania hemu26. Enterobaktyna jest jednym z mechanizmów pozyskiwania żelaza. Interesujące jest to, że UPEC może modyfikować enterobaktynę poprzez glikozylację; glikozylowana enterobaktyna, znana jako salmochelina, nie jest rozpoznawana i sekwestrowana przez lipokalinę-2, umożliwiając UPEC uniknięcie mechanizmu obronnego gospodarza zapośredniczonego przez lipokalinę-227.
Biofilmy bakteryjne
Tworzenie biofilmu przez E. coli jest ważnym czynnikiem wirulencji, który może również chronić bakterie przed działaniem antybiotyków i w ten sposób przyczyniać się do oporności. Ostatnie badania wykazały, że produkcja biofilmu w E. coli, zapośredniczona przez współekspresję curli i celulozy, wspiera długoterminowe przetrwanie UPEC w układzie moczowym, otaczając organizm obojętną, hydrofobową macierzą pozakomórkową30.
Biofilmy bakteryjne odgrywają ważną rolę w zakażeniach układu moczowego, odpowiadając za utrzymywanie się zakażeń, które prowadzą do nawrotów i wznowy13. Bakterie również namnażają się w wyniku ochrony biofilmu, a jeśli zakażenie nie jest leczone, może postępować do odmiedniczkowego zapalenia nerek i bakteriemii31.
Produkcja substancji polimerycznych pozakomórkowych przez bakterie przylegające do cewnika pułapkuje te kryształy, umożliwiając tworzenie krystalicznego biofilmu, który chroni społeczność przed układem odpornościowym gospodarza i przed antybiotykami32.
Czynniki ryzyka i predyspozycje do odmiedniczkowego zapalenia nerek
Rozwój odmiedniczkowego zapalenia nerek jest ułatwiony przez różne czynniki ryzyka i predyspozycje, które zwiększają podatność na zakażenie lub ułatwiają rozprzestrzenianie się bakterii w drogach moczowych.
Czynniki anatomiczne i strukturalne
Anatomiczne i strukturalne nieprawidłowości dróg moczowych mogą zwiększać ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek29:
- Przeszkoda w odpływie moczu – najważniejszy czynnik. Niweluje efekt przepłukiwania przepływem moczu, pozwala na gromadzenie się moczu (zastój moczu), zapewniając bakteriom medium do namnażania się, i zmienia przepływ krwi wewnątrznerkowej, wpływając na dostarczanie neutrofili29.
- Refluks pęcherzowo-moczowodowy (VUR) – występuje u znacznej liczby młodych dziewcząt z zakażeniami układu moczowego. Może dodatkowo przyczyniać się do wstecznego rozprzestrzeniania się bakterii z pęcherza moczowego do nerki33.
- Krótka cewka moczowa u kobiet – ułatwia uropatogenom łatwiejszy dostęp do pęcherza moczowego34.
- Ciało obce w układzie moczowym – cewniki moczowe lub kamienie w układzie moczowym zapewniają obojętną powierzchnię do kolonizacji bakterii35.
Czynniki hormonalne i fizjologiczne
Zmiany hormonalne i fizjologiczne mogą zwiększać podatność na zakażenia układu moczowego, w tym odmiedniczkowe zapalenie nerek:
- Ciąża – od 6. tygodnia, z nasileniem w 22-24. tygodniu, u około 90% kobiet w ciąży rozwija się poszerzenie moczowodów, które utrzymuje się do porodu (wodonercze ciążowe). Zwiększona objętość pęcherza i zmniejszone napięcie pęcherza, wraz ze zmniejszonym napięciem moczowodu, przyczyniają się do zwiększonego zastoju moczu i refluksu pęcherzowo-moczowodowego36.
- Fizjologiczny wzrost objętości osocza – podczas ciąży zmniejsza stężenie moczu. Do 70% kobiet w ciąży rozwija glikozurię, co sprzyja rozwojowi bakterii w moczu36.
- Wzrost stężenia progestagenów i estrogenów w moczu – może prowadzić do zmniejszonej zdolności dolnych dróg moczowych do przeciwdziałania inwazyjnym bakteriom. To zmniejszenie zdolności może być spowodowane zmniejszonym napięciem moczowodu lub umożliwieniem selektywnego wzrostu niektórych szczepów bakterii36.
- Rola estrogenu – w patogenezie zakażeń układu moczowego jest kontrowersyjna. Badania in vitro wykazały, że estrogen umożliwia przyleganie uropatogenów do komórek nabłonkowych pochwy. Jednak inne badania sugerują również, że niedobór estrogenu u kobiet w okresie pomenopauzalnym może zwiększać ryzyko zakażenia układu moczowego9.
Czynniki metaboliczne i immunologiczne
Zaburzenia metaboliczne i immunologiczne mogą zwiększać podatność na odmiedniczkowe zapalenie nerek:
- Cukrzyca – osoby z cukrzycą mają zwiększone ryzyko zakażeń. W przypadku cukrzycy zakażenie układu moczowego jest częstsze i ma gorsze wyniki37.
- Oporność na insulinę – myszy przedcukrzycowe z opornością na insulinę mają zwiększoną podatność na zakażenia układu moczowego, niezależnie od hiperglikemii lub glikozurii37.
- Osłabiony układ odpornościowy – choroby takie jak HIV i cukrzyca typu 2 utrudniają układowi odpornościowemu zwalczanie zarazków. Niektóre leki również osłabiają odpowiedź układu odpornościowego i zwiększają ryzyko zakażeń38.
- Przewlekła choroba nerek (PChN) – pacjenci z PChN w stadium 2-5, pacjenci poddawani regularnej przewlekłej dializoterapii (hemo- lub dializie otrzewnowej) oraz pacjenci cierpiący z powodu dysfunkcji przeszczepu nerki są narażeni na wysokie ryzyko rozwoju zakażeń, np. zakażeń układu moczowego i/lub sepsy (urosepsy)39.
Czynniki jatrogenne
Interwencje medyczne mogą zwiększać ryzyko odmiedniczkowego zapalenia nerek:
- Cewnikowanie – zabieg ten znacznie zwiększa ryzyko zakażenia układu moczowego, w tym odmiedniczkowego zapalenia nerek40.
- Narażenie szpitalne – (pół-)inwazyjne interwencje urologiczne i cewnikowanie w połączeniu z powtarzanymi kuracjami przeciwdrobnoustrojowymi zwiększają ryzyko nadmiernego wzrostu organizmów o zwiększonej oporności przeciwdrobnoustrojowej41.
- Immunosupresja – różne pierwotne choroby nerek (np. kłębuszkowe zapalenie nerek z minimalnymi zmianami, błoniaste KZN, ogniskowe stwardniające kłębuszkowate zapalenie nerek) są leczone lekami immunosupresyjnymi, co zwiększa ryzyko zakażeń42.
Mechanizmy obronne gospodarza
Organizm ludzki posiada szereg mechanizmów obronnych, które chronią układ moczowy przed zakażeniami. W odmiedniczkowym zapaleniu nerek dochodzi do przełamania tych mechanizmów przez patogeny.
Fizyczne mechanizmy obronne
Układ moczowy posiada kilka fizycznych mechanizmów obronnych43:
- Ciągły jednokierunkowy przepływ moczu – pomaga minimalizować zakażenia układu moczowego, a wszystko, co zakłóca ten przepływ, zwiększa podatność gospodarza na zakażenie34.
- Wysoki przepływ moczu – czynnik gospodarza, który zapobiega zakażeniu nerek44.
- Wysoka osmolalność – wysokie stężenie amoniaku w moczu to czynniki chroniące przed zakażeniem nerek44.
Immunologiczne mechanizmy obronne
Układ odpornościowy odgrywa kluczową rolę w obronie przed zakażeniami układu moczowego43:
- Fagocytoza – neutrofile napływające do miejsca zakażenia posiadają wewnętrzne zdolności do zabijania patogenów20. Fagocytoza bakterii w moczu jest maksymalna przy pH 6,5-7,5 i osmolalności 485 mOsm; wartości odbiegające od tych zakresów prowadzą do znacznie zmniejszonej lub nieobecnej fagocytozy25.
- Receptory Toll-podobne (TLR) – rozpoznają patogen i dalej rekrutują neutrofile i makrofagi w celu indukcji fagocytozy43. Stymulacja TLR w komórkach nabłonkowych pęcherza wyzwala produkcję cytokin, które odgrywają kluczową rolę w inicjowaniu wrodzonej odpowiedzi immunologicznej45.
- Makrofagi – przede wszystkim rezydują w blaszce właściwej i mięśniu wypieracza, bezpośrednio angażują się w aktywność fagocytarną przeciwko UPEC obecnym w komórkach nabłonkowych pęcherza, przy czym te w mięśniu są bardziej aktywne w fagocytozie UPEC46.
- Komórki tuczne – podczas zakażenia UPEC, komórki tuczne wydzielają chymazę i tryptazę do komórek nabłonkowych pęcherza, bezpośrednio przyczyniając się do odłączania komórek nabłonkowych pęcherza i zakłócenia bariery nabłonkowej47.
- Komórki NK – funkcja obronna komórek NK podczas zakażeń układu moczowego wywołanych przez UPEC jest również znana jako znacząca47.
Molekularne mechanizmy obronne
Na poziomie molekularnym organizm posiada również mechanizmy obronne przeciwko patogenom:
- Uromodulina – glikoproteina o masie 85-95 kDa, wyłącznie syntetyzowana przez komórki grubego ramienia wstępującego pętli Henlego, jest głównym moczowym inhibitorem tworzenia kamieni nerkowych i działa jako potężna defensyna przeciwbakteryjna specyficzna dla nerek48. Stężenie uromoduliny w moczu, jak również w surowicy, zmniejsza się stopniowo wraz ze stadium PChN48.
- NGAL (Neutrophil Gelatinase-Associated Lipocalin) – komórki nerkowe uwalniają NGAL, gdy bakterie atakują nerkę lub gdy komórki wykrywają bakterie w pęcherzu moczowym poprzez wciąż nieznany mechanizm49.
- Defensyny – substancje przeciwbakteryjne uwalniane przez nerki, które pomagają zapobiegać rozwojowi bakterii w drogach moczowych49.
- Prawidłowa mikrobiota – kolonizacja bakterii mogłaby być hamowana przez normalną mikrobiotę, taką jak Staphylococcus epidermidis, Lactobacillus spp. i Corynebacteria35.
Konsekwencje i powikłania odmiedniczkowego zapalenia nerek
Nieleczone lub nieodpowiednio leczone odmiedniczkowe zapalenie nerek może prowadzić do poważnych konsekwencji i powikłań.
Ostre powikłania
Ostre powikłania odmiedniczkowego zapalenia nerek mogą być zagrażające życiu:
- Ropień nerki – jeśli nie otrzymasz leczenia, zakażenie nerki może spowodować poważne problemy, takie jak ropień nerki. Dzieje się tak, gdy ropa gromadzi się wewnątrz tkanki nerkowej38.
- Bakteriemia/sepsa – bakterie mogą rozprzestrzeniać się do innych części ciała, takich jak płuca i krwiobieg38. Gdy bakterie z zakażenia nerki przedostają się do krwi, mogą rozprzestrzeniać się przez organizm i do narządów. Jest to nagły przypadek medyczny i wymaga natychmiastowego leczenia38.
- Ostra niewydolność nerek (AKI) – włoskie wieloośrodkowe badanie retrospektywne przeanalizowało dane od 849 pacjentów pediatrycznych hospitalizowanych z powodu gorączkowego zakażenia układu moczowego, aby ocenić częstość występowania i czynniki ryzyka AKI w tej populacji. Wśród kohorty, u 124 (14,6%) zdiagnozowano AKI50. Częstość występowania AKI wśród dzieci z gorączkowym zakażeniem układu moczowego jest niepokojąca, ponieważ AKI znacznie zwiększa ryzyko PChN50.
Przewlekłe powikłania
Przewlekłe powikłania odmiedniczkowego zapalenia nerek mogą prowadzić do trwałych uszkodzeń nerek:
- Przewlekłe odmiedniczkowe zapalenie nerek – nawracające zakażenie nerki prowadzące do bliznowacenia. Różne przyczyny to idiopatyczne, przewlekłe zakażenia układu moczowego, kamienie nerkowe lub nawracające epizody ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek28.
- Bliznowacenie nerek – może prowadzić do przewlekłej choroby nerek, nadciśnienia tętniczego i niewydolności nerek51.
- Mechanizmy bliznowacenia – gdy bakteryjna infekcja dociera do nerki, wrodzona odpowiedź immunologiczna wywołuje zlokalizowane zapalenie. Jeśli to zapalenie jest szybko leczone i pozostaje przejściowe, miąższ nerki może w pełni się zregenerować19.
- Przewlekła choroba nerek (PChN) – bliznowacenie nerek może prowadzić do PChN, nadciśnienia tętniczego i niewydolności nerek51.
Komplikacje w ciąży
Powikłania matczyne i noworodkowe zakażenia układu moczowego podczas ciąży mogą być druzgocące. 30% pacjentek z nieleczonym bezobjawowym bakteriomoczem rozwija objawowe zapalenie pęcherza moczowego, a do 50% rozwija odmiedniczkowe zapalenie nerek. Bezobjawowe bakteriomocz jest również związane z opóźnieniem wzrostu wewnątrzmacicznego i noworodkami o niskiej masie urodzeniowej52.
Schieve i współpracownicy przeprowadzili badanie z udziałem 25 746 kobiet w ciąży i odkryli, że obecność zakażenia układu moczowego była związana z przedwczesnym porodem (początek porodu przed 37. tygodniem ciąży), zaburzeniami nadciśnieniowymi w ciąży (takimi jak nadciśnienie wywołane ciążą i stan przedrzucawkowy), anemią (poziom hematokrytu poniżej 30%) i zapaleniem owodni52.
Nowe kierunki w leczeniu odmiedniczkowego zapalenia nerek
W związku z rosnącą opornością na antybiotyki wśród uropatogenów, poszukiwane są nowe strategie leczenia odmiedniczkowego zapalenia nerek.
Terapie alternatywne do antybiotyków
Opracowywane są nowe terapie, które mogą uzupełniać lub częściowo zastępować antybiotyki:
- Szczepionki – opracowywane są szczepionki skierowane przeciwko bakteryjnym czynnikom, które są niezbędne do początkowego przylegania i progresji choroby (takim jak adhezyny, toksyny, proteazy i siderofory)53.
- Małe inhibitory cząsteczkowe – zapobiegają interakcjom adhezyna-receptor53.
- D-mannoza – badania sugerują, że wolna D-mannoza w moczu ma potencjał do nasycenia struktur FimH E. coli i następnie zablokowania adhezji E. coli do komórek nabłonkowych dróg moczowych. Ta tak zwana inhibicja kompetycyjna jest uważana za jeden z potencjalnych mechanizmów zapobiegania rozwojowi zakażenia układu moczowego54.
- Mannozydy – nowe małocząsteczkowe inhibitory FimH mogą ograniczyć ciężkość eksperymentalnego odmiedniczkowego zapalenia nerek16.
Probiotyki w leczeniu i profilaktyce
Probiotyki mogą stanowić obiecujące podejście w leczeniu i zapobieganiu odmiedniczkowemu zapaleniu nerek:
- Skuteczność kliniczna – probiotyki wykazały pozytywne efekty w leczeniu i zapobieganiu różnym zakażeniom żołądkowo-jelitowym i układu moczowego poprzez rozpoznawanie mikrobioty komensalnej i przywracanie ekosystemu mikrobowego po zaburzeniu równowagi lub zakażeniu55.
- Mechanizm działania – związki chemiczne obecne w ziołowych lekach ewoluowały, aby chronić roślinę przed patogennymi mikroorganizmami, i dlatego mogą zapobiegać lub leczyć zakażenia u zwierząt. Wiele z tych związków jest wydalanych przez nerki, więc są szczególnie przydatne jako środki antyseptyczne dla dróg moczowych55.
- Lactobacillus fermentum szczep 417 – wykazał odpowiednie właściwości przeciwadhezyjne przeciwko ludzkim bakteriom patogennym56.
Nowe antybiotyki
Opracowywane są również nowe antybiotyki o unikalnych mechanizmach działania:
- Gepotidacyn – antybiotyk z triazaacenaftylenowej, działa poprzez hamowanie replikacji bakteryjnego DNA poprzez nowatorski mechanizm. Dzięki zatwierdzeniu gepotidacynu, będziemy mieć unikalny mechanizm działania i kolejną opcję leczenia o zmniejszonej oporności ze względu na jego mechanizm działania57.
Zrozumienie patogenezy odmiedniczkowego zapalenia nerek jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii leczenia i zapobiegania tej chorobie. Badania nad interakcjami gospodarz-patogen dostarczają cennych informacji, które mogą prowadzić do nowych terapii wykraczających poza tradycyjne antybiotyki, co jest szczególnie ważne w obliczu rosnącej oporności na antybiotyki wśród uropatogenów.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.