Neuroblastoma
Objawy
Neuroblastoma to złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek nerwowych, najczęściej diagnozowany u dzieci poniżej 5. roku życia, zwłaszcza niemowląt. Stanowi około 6-8% wszystkich nowotworów dziecięcych i jest najczęstszym pozaczaszkowym guzem litym u dzieci. Lokalizuje się głównie w nadnerczach (około 65% przypadków), jamie brzusznej, klatce piersiowej, szyi oraz rdzeniu kręgowym. Objawy kliniczne są zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza, jego wielkości, stopnia zaawansowania oraz ewentualnej produkcji hormonów przez komórki nowotworowe. Charakterystyczne symptomy obejmują gorączkę, zmęczenie, utratę masy ciała, a także objawy miejscowe takie jak wyczuwalna masa w jamie brzusznej, świszczący oddech, zespół Hornera czy objawy ucisku rdzenia kręgowego. W momencie rozpoznania u 50-70% pacjentów stwierdza się przerzuty do węzłów chłonnych, kości, szpiku, wątroby i skóry, co znacząco pogarsza rokowanie.
Neuroblastoma – objawy
Neuroblastoma to rzadki nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek nerwowych, który najczęściej dotyka dzieci poniżej 5. roku życia, zwłaszcza niemowlęta. Jest to najczęstszy pozaczaszkowy guz lity u dzieci i stanowi około 6-8% wszystkich nowotworów dziecięcych.12 Neuroblastoma może rozwijać się w różnych częściach ciała, najczęściej w nadnerczach, brzuchu, klatce piersiowej, szyi lub rdzeniu kręgowym. Objawy neuroblastoma są zróżnicowane i zależą od lokalizacji guza, jego wielkości, stopnia zaawansowania choroby oraz ewentualnego wydzielania hormonów przez komórki nowotworowe.34
Ogólne objawy neuroblastoma
Pierwsze objawy neuroblastoma są często niespecyficzne i mogą przypominać objawy innych, częstszych chorób dziecięcych, co utrudnia wczesne rozpoznanie.5 Do ogólnych objawów neuroblastoma należą:
Objawy zależne od lokalizacji guza
Objawy neuroblastoma różnią się w zależności od miejsca występowania guza pierwotnego:
Neuroblastoma w jamie brzusznej
Jama brzuszna jest najczęstszą lokalizacją neuroblastoma. Około 65% pierwotnych neuroblastoma występuje w jamie brzusznej, z czego większość w nadnerczach.12 Objawy obejmują:
- Wyczuwalny guz lub masa w brzuchu, często niebolesna przy dotyku1314
- Powiększony, wzdęty brzuch15
- Ból brzucha16
- Uczucie pełności w brzuchu17
- Zaparcia lub biegunka18
- Trudności z oddawaniem moczu19
- Obrzęk nóg lub moszny (u chłopców) z powodu ucisku na naczynia krwionośne i limfatyczne2021
Neuroblastoma w klatce piersiowej
Neuroblastoma zlokalizowane w klatce piersiowej może powodować następujące objawy:2223
- Świszczący oddech
- Trudności z oddychaniem
- Przewlekły kaszel
- Trudności z przełykaniem
- Ucisk na żyłę główną górną, powodujący obrzęk twarzy, szyi, ramion i górnej części klatki piersiowej (czasem ze zmianą koloru skóry na niebiesko-czerwony)
- Bóle w klatce piersiowej
- Zespół Hornera (opadająca powieka, zwężona źrenica i zmniejszone pocenie się po jednej stronie twarzy)2425
Neuroblastoma w szyi
Neuroblastoma zlokalizowane w szyi może powodować:2627
- Widoczny guz lub opuchlizna na szyi
- Trudności z oddychaniem
- Problemy z przełykaniem
Neuroblastoma w okolicy kręgosłupa
Gdy guz rozwija się w pobliżu kręgosłupa i uciska na rdzeń kręgowy, może powodować:2829
- Osłabienie nóg
- Trudności z chodzeniem lub odmowa chodzenia u dzieci, które wcześniej chodziły
- Utrata czucia
- Problemy z koordynacją
- Paraliż
- Trudności z kontrolowaniem pęcherza moczowego i jelit
Ucisk na rdzeń kręgowy stanowi stan nagły wymagający natychmiastowego leczenia. Nieleczony może prowadzić do trwałego paraliżu.30
Objawy związane z przerzutami
W momencie diagnozy neuroblastoma często dochodzi już do przerzutów. Około 50-70% dzieci z neuroblastoma ma zaawansowaną chorobę z przerzutami w momencie rozpoznania.3132 Neuroblastoma najczęściej rozprzestrzenia się do węzłów chłonnych, kości, szpiku kostnego, wątroby i skóry.33 Objawy związane z przerzutami obejmują:
Przerzuty do kości i szpiku kostnego
- Ból kości34
- Kulenie lub problemy z chodzeniem35
- Zmęczenie i bladość z powodu anemii36
- Częste infekcje z powodu niskiej liczby białych krwinek37
- Zwiększona skłonność do siniaków i krwawień z powodu niskiej liczby płytek krwi38
Przerzuty do oczu i oczodołu
- Obrzęk i zasinienie wokół oczu (tzw. „oczy szopa” lub „oczy pandowy”)3940
- Wytrzeszcz oczu (proptoza)41
- Ciemne cienie pod oczami42
- Nierówne źrenice43
Przerzuty do wątroby
Przerzuty do skóry
- Niebieskawe guzki pod skórą, często bezbolesne4748
- Skóra o niebieskawej lub czerwonawej barwie, przypominająca siniaki49
Zespoły paraneoplastyczne
Neuroblastoma może wydzielać hormony, które wywołują objawy nawet w częściach ciała, do których nowotwór nie dał przerzutów. Stan ten nazywany jest zespołem paraneoplastycznym.5051 Objawy zespołów paraneoplastycznych obejmują:
- Przewlekła, wodnista biegunka (spowodowana wydzielaniem wazoaktywnego peptydu jelitowego – VIP)5253
- Wysokie ciśnienie krwi54
- Przyspieszona akcja serca55
- Zaczerwienienie skóry56
- Nadmierna potliwość57
- Gorączka58
mioklonie-ataksja”>Zespół opsoklonus-mioklonie-ataksja
Rzadkim, ale charakterystycznym objawem neuroblastoma jest zespół opsoklonus-mioklonie-ataksja (OMA), zwany również zespołem „tańczących oczu i tańczących stóp”. Występuje on u około 1-3% pacjentów z neuroblastoma.5960 Objawy tego zespołu obejmują:
- Szybkie, niekontrolowane ruchy gałek ocznych (opsoklonus)61
- Mioklonie – gwałtowne skurcze mięśni lub drgania62
- Zaburzenia koordynacji (ataksja)63
- Trudności z mówieniem64
Pacjenci z zespołem OMA zwykle mają zlokalizowaną chorobę i dobrą prognozę, jednak zaburzenia neurologiczne mogą być trwałe i znacząco wpływać na jakość życia.6566
Przebieg i progresja neuroblastoma
Neuroblastoma charakteryzuje się wyjątkowo zróżnicowanym przebiegiem klinicznym – od spontanicznej regresji guza, poprzez dojrzewanie do łagodnego ganglioneuroma, aż po agresywny wzrost z szybkimi przerzutami.6768
Stadia zaawansowania
Przebieg neuroblastoma zależy od stadium zaawansowania choroby. W Wielkiej Brytanii stosuje się następujący system stadiowania:69
- Stadium 1: Guz jest zlokalizowany w jednym miejscu i może być całkowicie usunięty chirurgicznie.
- Stadium 2A: Guz jest zlokalizowany w jednym miejscu, ale nie może być całkowicie usunięty chirurgicznie.
- Stadium 2B: Guz jest zlokalizowany, ale rozprzestrzenił się do lokalnych węzłów chłonnych.
- Stadium 3: Guz nie może być całkowicie usunięty chirurgicznie i jest obecny po obu stronach ciała (po obu stronach kręgosłupa) lub guz jest obecny po jednej stronie ciała, a komórki nowotworowe są obecne w węzłach chłonnych po drugiej stronie.
- Stadium 4: Guz rozprzestrzenił się do odległych węzłów chłonnych, szpiku kostnego, kości, wątroby i/lub innych narządów.
- Stadium 4S: Guz jest zlokalizowany (stadium I, IIA lub IIB), z przerzutami ograniczonymi do wątroby, skóry i/lub szpiku kostnego u niemowląt poniżej pierwszego roku życia. Stadium 4S jest wyjątkowe w porównaniu z innymi stadiami, ponieważ ma znacznie lepsze rokowanie, a dzieci z 4S zwykle zdrowieją przy bardzo niewielkim leczeniu lub bez leczenia.
Grupy ryzyka
Dzieci z neuroblastoma są klasyfikowane do grup ryzyka na podstawie różnych czynników, takich jak wiek dziecka, stadium zaawansowania, biologia guza (w tym amplifikacja genu MYCN) i inne cechy genetyczne:7071
- Niskie ryzyko: W tej grupie rokowanie jest doskonałe, z ponad 90% wskaźnikiem wyleczenia. Dotyczy to zwykle młodszych dzieci z wczesnym stadium choroby.
- Pośrednie ryzyko: Pacjenci mają również dobre rokowanie.
- Wysokie ryzyko: Ta grupa stanowi największe wyzwanie terapeutyczne. Choroba jest bardziej agresywna, często z przerzutami w momencie diagnozy. Mimo intensywnego leczenia, wskaźniki wyleczenia są niższe, choć znacznie poprawiły się w ostatnich latach i obecnie przekraczają 60%.
Czynniki prognostyczne
Rokowanie w neuroblastoma zależy od kilku kluczowych czynników:7273
- Wiek w momencie diagnozy: Dzieci poniżej 18 miesięcy zwykle mają lepsze rokowanie niż starsze dzieci.
- Stadium zaawansowania: Im niższe stadium, tym lepsze rokowanie.
- Biologia guza: Niektóre cechy genetyczne, takie jak amplifikacja genu MYCN, wiążą się z gorszym rokowaniem i szybszą progresją choroby.
- Lokalizacja guza pierwotnego: Niektóre lokalizacje są związane z lepszym rokowaniem.
- Rozległość przerzutów: Obecność i rozległość przerzutów wpływa na rokowanie.
Spontaniczna regresja
Unikalną cechą neuroblastoma jest zdolność do spontanicznej regresji, zwłaszcza u niemowląt poniżej 6 miesięcy życia. W takich przypadkach guz może zaniknąć bez leczenia lub dojrzeć do łagodnego guza nazywanego ganglioneuroma.7475
Szczególnym przypadkiem jest stadium 4S (specjalne) neuroblastoma, które występuje u niemowląt poniżej 12 miesięcy życia. Mimo przerzutów do wątroby, skóry i szpiku kostnego, ten typ choroby ma dobrą prognozę i często wykazuje spontaniczną regresję.7677
Nawroty i oporność na leczenie
Prawdopodobieństwo nawrotu neuroblastoma zależy od grupy ryzyka:78
- W przypadku guzów niskiego i pośredniego ryzyka, ewentualne nawroty zwykle dobrze reagują na powtórzenie standardowego leczenia.
- Neuroblastoma wysokiego ryzyka stanowi większy problem. Około 10% przypadków wysokiego ryzyka nie reaguje na chemioterapię. W przypadku 40-50% przypadków wysokiego ryzyka początkowa choroba ustępuje, ale ostatecznie nawraca w trakcie leczenia lub po jego zakończeniu.
Nawrotowy lub oporny neuroblastoma wysokiego ryzyka jest trudny do wyleczenia i wiąże się z bardzo niskim wskaźnikiem przeżycia.7980
Obserwacja i postępowanie
Wiele objawów neuroblastoma może być spowodowanych innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami. Istotne jest jednak, aby zgłosić się do lekarza, jeśli zauważymy niepokojące objawy u dziecka.8182
W niektórych przypadkach, szczególnie u dzieci poniżej 6 miesięcy życia, neuroblastoma może zaniknąć bez leczenia. W takiej sytuacji dziecko jest ściśle obserwowane pod kątem objawów neuroblastoma. Jeśli objawy się pojawią, może być konieczne leczenie.83
Spontaniczne rozwiązanie może wystąpić szczególnie w przypadku guzów z nienaruszonym regionem 1p36, brakiem amplifikacji MYCN i blisko-triploidią (przynajmniej w guzach zlokalizowanych).84
Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie są kluczowe dla poprawy rokowania. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli twoje dziecko ma objawy neuroblastoma – wczesna diagnoza i leczenie zwiększają szansę na dobry wynik.85
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.