Listerioza
Rokowania, prognozy i postęp choroby

Listerioza, wywołana przez Listeria monocytogenes, charakteryzuje się wysoką śmiertelnością sięgającą 25-30%, a w warunkach szpitalnych nawet 36,8%. Rokowanie u pacjentów z bakteriemią LM można skutecznie ocenić za pomocą skal MEDS i NEWS, gdzie wartości progowe ≥10 dla MEDS oraz ≥8 dla NEWS korelują z istotnie zwiększonym ryzykiem zgonu. Skale te wykazują wysoką skuteczność prognostyczną (AUC odpowiednio 0,829 i 0,815), z czułością i swoistością odpowiednio 78,6%/79,2% dla MEDS oraz 57,1%/91,7% dla NEWS. Wysokie wyniki w tych skalach powinny skłaniać do natychmiastowego wdrożenia ukierunkowanej terapii antybiotykowej. Dodatkowo, czynniki takie jak objawy oddechowe, wstrząs, nowotwory złośliwe, podwyższone enzymy wątrobowe (ALK-P, ALT, AST), LDH, CRP, konieczność stosowania leków wazopresyjnych, niewydolność wielonarządowa oraz stosowanie deksametazonu w zakażeniach OUN są związane z gorszym rokowaniem i wyższym ryzykiem śmierci.

  1. Prognostyka listeriozy – przewidywanie rokowania zakażenia Listeria monocytogenes
    1. Systemy oceny prognostycznej w listeriozie
    2. Dokładność diagnostyczna skal prognostycznych
    3. Czynniki ryzyka zwiększonej śmiertelności
    4. Rokowanie w zależności od postaci klinicznej listeriozy
    5. Listerioza u grup szczególnego ryzyka
    6. Powikłania długoterminowe u osób, które przeżyły ciężką listeriozę
    7. Wpływ leczenia na rokowanie
    8. Podsumowanie czynników prognostycznych w listeriozie
    9. Kolejne rozdziały

Prognostyka listeriozy – przewidywanie rokowania zakażenia Listeria monocytogenes

Listerioza jest chorobą wywołaną przez bakterie Listeria monocytogenes (LM), która może prowadzić do zagrażających życiu zakażeń inwazyjnych. Śmiertelność w przypadku infekcji listeriozowych wynosi około 25-30%, a w niektórych badaniach szpitalnych odnotowano nawet wyższy wskaźnik śmiertelności wewnątrzszpitalnej sięgający 36,8%.12

Systemy oceny prognostycznej w listeriozie

W przewidywaniu rokowania u pacjentów z bakteriemią wywołaną przez Listeria monocytogenes szczególnie przydatne okazały się dwa systemy punktacji:

  • Skala MEDS (Mortality in Emergency Department Sepsis) – średni wynik 6,6 ± 4,0 punktów u osób, które przeżyły, oraz 12,4 ± 4,4 punktów u osób, które zmarły (P < 0,001)1
  • Skala NEWS (National Early Warning Score) – średni wynik 3,9 ± 2,8 punktów u osób, które przeżyły, oraz 7,8 ± 3,1 punktów u osób, które zmarły (P = 0,001)12

Badania wykazały, że oba te systemy są dobrymi predyktorami wyniku klinicznego u pacjentów z bakteriemią LM. Wartości graniczne ≥10 dla MEDS i ≥8 dla NEWS pozwalają z dużą dokładnością przewidzieć ryzyko zgonu.12

Dokładność diagnostyczna skal prognostycznych

Analiza pola pod krzywą ROC (AUC) wykazała wysoką skuteczność obu systemów w przewidywaniu ryzyka śmiertelności:

  • Skala MEDS: AUC = 0,829, z czułością 78,6% i swoistością 79,2%12
  • Skala NEWS: AUC = 0,815, z czułością 57,1% i swoistością 91,7%12

W przypadku pacjentów z wyższymi wynikami MEDS (≥10) i NEWS (≥8) zaleca się wczesne wdrożenie ukierunkowanej terapii oraz odpowiednie leczenie antybiotykami tak szybko, jak to możliwe, aby zmniejszyć śmiertelność.12

Czynniki ryzyka zwiększonej śmiertelności

Badania wykazały wyższe współczynniki ryzyka (HR) u pacjentów, którzy zmarli, w związku z następującymi czynnikami:

Rokowanie w zależności od postaci klinicznej listeriozy

Śmiertelność różni się znacznie w zależności od manifestacji klinicznej choroby:

  • Zakażenie OUN: około 30% śmiertelności3
  • Bakteriemia: około 45% śmiertelności3
  • Ciąża: około 20-25% przypadków kończy się utratą płodu (zwłaszcza przed 29. tygodniem ciąży)3

W przypadku zakażeń OUN, zmiany w tkance mózgowej widoczne w badaniach obrazowych wiążą się z niższym wskaźnikiem przeżywalności 3-miesięcznej. Należy jednak zwrócić uwagę, że radiologiczne dowody rombencefalitu są rzadkie.3

Listerioza u grup szczególnego ryzyka

Listerioza może mieć bardzo zróżnicowany przebieg kliniczny i rokowanie w zależności od grupy pacjentów:

  • Osoby zdrowe: rzadko ciężko chorują z powodu zakażenia Listeria, a objawy są najczęściej łagodne4
  • Kobiety w ciąży: zakażenie zwykle powoduje tylko łagodne objawy u matki, ale konsekwencje dla płodu mogą być katastrofalne, włącznie ze śmiercią wewnątrzmaciczną lub zagrażającą życiu infekcją w ciągu kilku dni po urodzeniu4
  • Osoby starsze (>65 lat): znacznie wyższe ryzyko ciężkiego przebiegu i zgonu4
  • Osoby z obniżoną odpornością: wysokie ryzyko ciężkiego przebiegu choroby z potencjalnie śmiertelnym zakończeniem4

Powikłania długoterminowe u osób, które przeżyły ciężką listeriozę

Zakażenie Listeria monocytogenes może prowadzić do poważnych powikłań długoterminowych, szczególnie u noworodków oraz w przypadkach zaawansowanej infekcji:

  • Posocznica: zakażenie krwi może prowadzić do nieprawidłowej reakcji organizmu nazywanej posocznicą, co może skutkować uszkodzeniem narządów lub śmiercią5
  • Trwałe konsekwencje u noworodków: niemowlęta, które przeżyły zagrażające życiu zakażenie krwi lub mózgu, mogą rozwinąć trwałe stany, takie jak:
    • Niepełnosprawność intelektualna5
    • Porażenia5
    • Napady drgawkowe5
    • Ślepota5
    • Stany chorobowe dotyczące mózgu, nerek lub serca5

Wpływ leczenia na rokowanie

Szybkie włączenie odpowiedniego leczenia antybiotykami może znacząco poprawić rokowanie u pacjentów z listeriozą. Opóźnienie lub brak leczenia znacząco zwiększa ryzyko powikłań i zgonu.4 U pacjentów z wysokimi wynikami w skalach MEDS (≥10) i NEWS (≥8) wczesne wdrożenie ukierunkowanej terapii oraz odpowiedniego leczenia antybiotykami ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia śmiertelności.12

W przypadku zakażeń OUN nie zaleca się stosowania deksametazonu, gdyż jest to czynnik ryzyka zwiększonej śmiertelności. Jeśli pacjent otrzymywał deksametazon, zaleca się przerwanie jego podawania.3

Podsumowanie czynników prognostycznych w listeriozie

Najważniejsze czynniki prognostyczne wskazujące na gorsze rokowanie w listeriozie to:

  • Wysokie wyniki w skalach MEDS (≥10) i NEWS (≥8)12
  • Obecność choroby nowotworowej13
  • Wiek powyżej 65 lat4
  • Obniżona odporność4
  • Bakteriemia (najwyższa śmiertelność – około 45%)3
  • Zakażenie OUN (śmiertelność około 30%)3
  • Niewydolność wielonarządowa3
  • Opóźnienie we wdrożeniu odpowiedniego leczenia antybiotykami4
  • Stosowanie deksametazonu w zakażeniach OUN3

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 12.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl

Materiały źródłowe

  • #1 Performance of Scoring Systems in Predicting Clinical Outcomes in Patients with Bacteremia of Listeria monocytogenes: A 9-Year Hospital-Based Study
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8615254/
    Listeria monocytogenes (LM) may develop life-threatening invasive infections with a mortality rate of 25-30%. […] The in-hospital mortality rate was 36.8%. […] The Mortality in Emergency Department Sepsis (MEDS) Score was 6.6 ± 4.0 for survivors and 12.4 ± 4.4 for non-survivors (P < 0.001). [...] The National Early Warning Score (NEWS) was 3.9 ± 2.8 for survivors and 7.8 ± 3.1 for non-survivors (P = 0.001). [...] MEDS (10) and NEWS (8) were both good predictors of the clinical outcome in LM bacteremia. [...] In those with higher scores of MEDS (10) and NEWS (8), we recommended an early goal-directed therapy and appropriate antibiotic treatment as early as possible to reduce mortality. [...] MEDS and NEWS were both good predictors of the clinical outcome in LM bacteremic patients. [...] The AUC of ROC was 0.829 for MEDS and 0.815 for NEWS in predicting the mortality risk. [...] In our present study, neoplasm proved to be a risk factor for LM bacteremia. [...] The AUC of ROC for MEDS could measure up to 0.829 with a sensitivity of 78.6% and a specificity of 79.2%. [...] The AUC of ROC for NEWS could reach up to 0.815 with a sensitivity of 57.1% and a specificity of 91.7%.
  • #2 Performance of Scoring Systems in Predicting Clinical Outcomes in Patients with Bacteremia of Listeria monocytogenes: A 9-Year Hospital-Based Study
    https://www.mdpi.com/2079-7737/10/11/1073
    Listeria monocytogenes (LM) may develop life-threatening invasive infections with a mortality rate of 25–30%. […] The in-hospital mortality rate was 36.8%. […] The Mortality in Emergency Department Sepsis (MEDS) Score was 6.6 ± 4.0 for survivors and 12.4 ± 4.4 for non-survivors (P < 0.001). [...] The National Early Warning Score (NEWS) was 3.9 ± 2.8 for survivors and 7.8 ± 3.1 for non-survivors (P = 0.001). [...] MEDS (≥10) and NEWS (≥8) were both good predictors of the clinical outcome in LM bacteremia. [...] The reported mortality rate of Listeriosis was about 25~30%. Our present study showed a higher mortality rate of 36.8%. [...] We found higher hazard ratios (HR) in non-survivors for the following: respiratory syndromes, shock, respiratory rate, neoplasm, elevated liver enzymes (alkaline phosphatase [ALK-P], alanine aminotransferase [ALT], and aspartate aminotransferase [AST]), LDH, CRP, and the usage of vasopressors.
  • #2 Performance of Scoring Systems in Predicting Clinical Outcomes in Patients with Bacteremia of Listeria monocytogenes: A 9-Year Hospital-Based Study
    https://www.mdpi.com/2079-7737/10/11/1073
    We found higher HR in non-survivors regarding scores of both MEDS (P = 0.001) and NEWS (P = 0.003). […] The AUC of ROC for MEDS could measure up to 0.829 with a sensitivity of 78.6% and a specificity of 79.2%. […] The AUC of ROC for NEWS could reach up to 0.815 with a sensitivity of 57.1% and a specificity of 91.7%. […] MEDS and NEWS scores had good performance as prognostic factors to predict clinical outcomes in LM bacteremic patients. […] In those with higher scores of MEDS (≥10) and NEWS (≥8), we recommended an early goal-directed therapy and appropriate antibiotics as early as possible to reduce mortality.
  • #3 Listeria Monocytogenes | Johns Hopkins ABX Guide
    https://www.hopkinsguides.com/hopkins/view/Johns_Hopkins_ABX_Guide/540318/all/Listeria_Monocytogenes
    Two major clinical syndromes: […] Listeriosis: Severe, invasive illness with a mortality rate of ~20%. Typical manifestations include fetal loss in pregnant women, CNS disease, and bloodstream infections. […] Outcomes with invasive disease […] Risk factors for mortality: ongoing cancer, multi-organ failure, aggravation of preexisting organ dysfunction, receipt of adjunctive dexamethasone in CNS infection. STOP dexamethasone. […] Pregnancy: ~20-25% have fetal loss (especially before 29 weeks) […] CNS infection: ~30% mortality […] Bloodstream infection:~45% mortality. […] Radiologic evidence of rhombencephalitis is uncommon. […] Parenchymal brain disease seen by imaging is associated with a lower 3-month survival rate.
  • #4 Listeria infection – Symptoms & causes – Mayo Clinic
    https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/listeria-infection/symptoms-causes/syc-20355269
    Listeria infection is an illness caused by bacteria that can spread through many foods. Another name for the illness is listeriosis. It can be very serious for pregnant women, people older than 65 and people with weakened immune systems. […] Healthy people rarely become very ill from listeria infection. But the disease can be fatal to unborn babies, newborns and people with weakened immune systems. Prompt antibiotic treatment can help curb the effects of listeria infection. […] During pregnancy, a listeria infection is likely to cause only mild symptoms in the pregnant person. But the effects on the baby can be devastating. The baby can die in the womb or have a life-threatening infection within a few days of birth. […] Many listeria infections are mild. Some infected people don’t have any symptoms. But sometimes, a listeria infection can lead to serious medical problems or emergencies. These risks rise if treatment is delayed or not given.
  • #5 Listeria infection – Symptoms & causes – Mayo Clinic
    https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/listeria-infection/symptoms-causes/syc-20355269
    A listeria infection of the bloodstream can cause the body to have an improper reaction called sepsis. This can lead to organ damage or death. […] Babies with life-threatening listeria infections of the blood or brain might develop lifelong conditions such as intellectual disabilities, paralysis, seizures, blindness, and conditions that affect the brain, kidneys or heart.

Zobacz więcej

listerioza nowotwór złośliwy wstrząs markery zapalne śmiertelność wewnątrzszpitalna leki wazopresyjne dysfunkcja narządów obniżona odporność śmierć wewnątrzmaciczna zaburzenia oddychania fosfataza alkaliczna choroba nowotworowa rombencefalitis bakteriemia posocznica deksametazon aminotransferaza asparaginowa niewydolność wielonarządowa zakażenie OUN aminotransferaza alaninowa Listeria monocytogenes enzymy wątrobowe