Cholesteatoma
Charakterystyka, pielęgnacja i opieka
Cholesteatoma to łagodny, ale ekspansywny rozrost nabłonka płaskiego i keratyny w uchu środkowym, który może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak utrata słuchu, zawroty głowy czy paraliż mięśni twarzy. Diagnostyka opiera się na badaniu otolaryngologicznym, audiometrii oraz obrazowaniu (RTG i TK wyrostka sutkowatego) w celu oceny zakresu zmian i uszkodzeń. Leczenie jest przede wszystkim chirurgiczne, obejmujące mastoidektomię i tympanoplastykę, często w dwóch etapach, z celem całkowitego usunięcia zmiany, eliminacji infekcji i zachowania lub rekonstrukcji słuchu. Przed operacją stosuje się antybiotyki miejscowe i doustne oraz dokładne oczyszczenie ucha w celu kontroli infekcji. Operacja trwa zwykle 2-3 godziny, wykonywana jest w znieczuleniu ogólnym, a pacjent może być wypisany tego samego dnia lub po krótkim pobycie szpitalnym.
- Cholesteatoma – opieka pielęgniarska i lecznicza – wprowadzenie
- Diagnostyka cholesteatomy w kontekście opieki
- Postępowanie przed zabiegiem chirurgicznym
- Leczenie chirurgiczne cholesteatomy
- Opieka pooperacyjna
- Długoterminowa opieka kontrolna
- Rola interdyscyplinarnego zespołu medycznego
- Alternatywne metody leczenia
- Edukacja i wsparcie dla pacjenta
- Podsumowanie opieki nad pacjentem z cholesteatoma
Cholesteatoma – opieka pielęgniarska i lecznicza – wprowadzenie
Cholesteatoma (perlak) to łagodny, lecz ekspansywny rozrost tkanki, składający się ze złuszczonych komórek nabłonka płaskiego i złogów keratyny gromadzących się w uchu środkowym, za błoną bębenkową. Mimo łagodnego charakteru, perlak może uszkadzać otaczające struktury, prowadząc do utraty słuchu, zawrotów głowy, a w skrajnych przypadkach do paraliżu mięśni twarzy, jeśli nie zostanie odpowiednio leczony.12 Te wolno rosnące i podstępne zmiany wymagają zwykle chirurgicznego usunięcia oraz skrupulatnej opieki medycznej. Leczenie perlaka jest przede wszystkim chirurgiczne i ma na celu eliminację choroby, kontrolę infekcji oraz zachowanie lub przywrócenie słuchu.13
Diagnostyka cholesteatomy w kontekście opieki
Wykrywanie cholesteatomy powinno rozpocząć się na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej poprzez rozpoznanie trudnych do wyleczenia lub nawracających infekcji ucha.1 Wczesna diagnoza jest kluczowa dla zapobiegania poważnym powikłaniom i uszkodzeniom spowodowanym przez torbiel ucha.2 Szybkie skierowanie do otologa i odpowiednie badania radiologiczne stanowią różnicę między wczesnym leczeniem z dobrymi wynikami a późnym leczeniem z rozległą chorobą.1
Podczas badania specjalista otolaryngolog oceni rozmiar i zakres cholesteatomy. Wyniki pomogą określić zalecenia dotyczące leczenia.3 Mogą być wykonane badania słuchu i równowagi, zdjęcia rentgenowskie wyrostka sutkowatego (kości czaszki obok ucha) oraz tomografia komputerowa (trójwymiarowe zdjęcia rentgenowskie) wyrostka sutkowatego. Badania te są wykonywane w celu określenia poziomu słuchu w uchu i zakresu zniszczeń spowodowanych przez cholesteatoma.4
Postępowanie przed zabiegiem chirurgicznym
Początkowe leczenie cholesteatomy może obejmować staranne oczyszczenie ucha, antybiotyki i krople do uszu. Terapia ma na celu zatrzymanie wycieku z ucha poprzez kontrolowanie infekcji.1 Wiele razy lekarz będzie próbował kontrolować infekcję przed usunięciem cholesteatomy, aby zabieg był bardziej skuteczny.2
Ponieważ cholesteatoma nie rozpuszcza się, celem leczenia jest zmniejszenie stanu zapalnego w uchu i zmniejszenie bólu poprzez dokładne czyszczenie ucha, stosowanie miejscowych kropli antybiotykowych i, w razie potrzeby, doustnych leków.3 Chirurg neurootologiczny przepisze antybiotyki przed operacją, jeśli pacjent ma aktywną infekcję.4
W leczeniu przewlekłych infekcji ucha niezwykle ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarza i kontynuowanie przyjmowania leków, nawet jeśli podejrzewamy, że choroba ucha dziecka znacznie się poprawia.2 Jeśli terapia medyczna okaże się nieskuteczna lub jeśli zakres choroby określony na podstawie oceny dziecka sugeruje zajęcie wyrostka sutkowatego, lekarz omówi z rodzicami terapię chirurgiczną dostosowaną specjalnie do dziecka.2
Antybiotykoterapia przed zabiegiem
Kontrolowanie infekcji antybiotykami lub kroplami do uszu jest kluczowym pierwszym krokiem w leczeniu cholesteatomy.1 Doustne antybiotyki są minimalnie pomocne w leczeniu towarzyszącej infekcji cholesteatomy, ale nie leczą lub nie dotyczą zasadniczej przyczyny. Dlatego prawie zawsze zaleca się operację w celu usunięcia cholesteatomy, a czasami wymagana jest więcej niż jedna procedura.2
Należy pamiętać, że antybiotyki miejscowe i doustne mogą kontrolować infekcję, ale nie usuwają narośli skórnej, która stanowi cholesteatoma. Perlak zatrzymuje bakterie i często staje się zainfekowany. Ta infekcja może nie ustąpić, dopóki cholesteatoma nie zostanie usunięta.3
Leczenie chirurgiczne cholesteatomy
Cholesteatoma w większości przypadków wymaga leczenia chirurgicznego. Operacja jest przeprowadzana zwykle w znieczuleniu ogólnym. Głównym celem zabiegu jest usunięcie cholesteatomy, aby ucho wyschło i infekcja została wyeliminowana.1 Standardem w leczeniu jest chirurgiczne usunięcie masy, aby zapobiec dalszemu rozprzestrzenianiu się i zmniejszyć infekcję.2
Operacja ma na celu usunięcie inwazyjnych komórek skóry i infekcji, które powodują stan zapalny, aby ucho było suche i bezpieczne przed dalszą infekcją.1 Głównym celem operacji cholesteatomy jest usunięcie skóry, wyeliminowanie infekcji i stworzenie suchego, bezpiecznego ucha.2 Zachowanie słuchu lub jego przywrócenie jest drugim celem operacji. W przypadkach ciężkiego zniszczenia ucha rekonstrukcja może nie być możliwa.3
Rodzaje zabiegów chirurgicznych
W przypadku pacjentów z zaawansowaną cholesteatoma, operacja jest najlepszym leczeniem w celu usunięcia choroby i zapewnienia, że ucho pozostanie bezpieczne i suche. Operacja ta jest często dwuetapowym procesem zapewniającym najlepsze wyniki. Najpierw usuwa się cholesteatoma i wszelkie dodatkowe zmiany chorobowe w uchu, wykonując mastoidektomię (usunięcie kości za kanałem słuchowym) i tympanoplastykę (naprawę błony bębenkowej). Kilka miesięcy później, po wygojeniu ucha, wykonuje się drugi etap, aby upewnić się, że za błoną bębenkową nie pozostały żadne dodatkowe zmiany chorobowe, a w tym momencie można przeprowadzić rekonstrukcję łańcucha kosteczek słuchowych w celu naprawy uszkodzonych kości słuchowych z poprzedniej operacji.1
Stosowane techniki chirurgiczne obejmują:
- Podejście przednio-tylne1
- Tympanotomia tylna1
- Podejście łączone1
- Rekonstrukcja ściany tylnej1
- Mastoidektomia z zachowaniem ściany kanału (canal wall up) – procedura zarezerwowana dla pacjentów z mniejszą cholesteatoma i dobrze rozwiniętą kością wyrostka sutkowatego2
- Mastoidektomia z usunięciem ściany kanału (canal wall down) – najczęściej stosowana mastoidektomia w leczeniu średnich i dużych cholesteatom2
Operacja cholesteatomy, która jest delikatnym zabiegiem wykonywanym pod mikroskopem, zwykle trwa od 2 do 3 godzin, a pacjenci mogą iść do domu tego samego dnia.1 Bardzo ważne jest całkowite usunięcie choroby, w przeciwnym razie może ona odrosnąć. Ze względu na agresywny charakter cholesteatomy, pacjenci są proszeni o regularne wizyty kontrolne.1
Postępowanie w przypadku utraty słuchu
Pacjenci z cholesteatoma zwykle mają utratę słuchu przed operacją. Lekarze starają się rekonstruować słuch zawsze, gdy jest to możliwe.1 Operacja prowadzi do całkowitego usunięcia cholesteatomy w większości przypadków. Utrata słuchu często może być przywrócona w pewnym stopniu.1
W zależności od rodzaju i stopnia utraty słuchu, lekarze mogą zalecić aparat słuchowy lub wszczepione urządzenie słuchowe, takie jak aparat słuchowy zakotwiczony w kości (BAHA) lub implant ślimakowy.2 Po operacji pacjent może mieć dostęp do Centrum Równowagi, jeśli doświadcza trudności z równowagą spowodowanych przez cholesteatoma.2
Opieka pooperacyjna
Po operacji pacjent jest przenoszony na oddział. Gdy znieczulenie ustąpi, pacjent wraca na oddział otolaryngologiczny. Pacjent będzie miał opatrunek na uchu i może mieć bandaż na głowie.1 Ucho będzie bolesne po operacji i pacjent otrzyma leki przeciwbólowe do przyjmowania w szpitalu oraz na wynos do domu. Ten dyskomfort często trwa do dwóch tygodni.1
Pacjent zostanie często wypisany ze szpitala po jednej nocy pobytu po operacji. Ważne jest, aby po operacji przestrzegać środków ostrożności związanych z wodą i zapobiegać przedostawaniu się wody do operowanego ucha po zabiegu, szczególnie podczas kąpieli pod prysznicem.1 Należy również unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów i napinania się / kichania przez co najmniej 1 miesiąc po operacji.1
Pielęgnacja rany pooperacyjnej
Wszelkie zewnętrzne blizny powinny być również odpowiednio pielęgnowane. Zwykle przepisuje się maść do stosowania na zewnętrzną bliznę. Przepisywane są również krople do uszu, które należy aplikować do ucha.1 Lekarz i zespół pielęgniarski nauczą pacjenta pielęgnacji rany i przekażą konkretne instrukcje przed wypisem.12
Opatrunek założony podczas operacji nie powinien być zdejmowany do dwóch dni po zabiegu.1 Dla pacjentów z umiarkowanymi do dużych cholesteatom zaleca się serię dwóch operacji.2 W przypadku jakichkolwiek pytań lub wątpliwości dotyczących przebiegu pooperacyjnego należy skontaktować się z lekarzem.1
Objawy alarmowe po zabiegu
Pacjenci czasami doświadczają zawrotów głowy i nudności po operacji cholesteatomy.1 Należy natychmiast powiadomić lekarza, jeśli wydzielina stanie się żółta, ma nieprzyjemny zapach lub jeśli krwawa wydzielina wydaje się nadmierna.1
Należy natychmiast skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się po natychmiastową pomoc medyczną, jeśli:
- Ból się nasila1
- Występują objawy infekcji, takie jak:
- Strona twarzy wydaje się opadać1
- Występuje wyciek lub duże krwawienie z ucha lub rany2
Należy również uważnie obserwować zmiany w stanie zdrowia i skontaktować się z lekarzem, jeśli pacjent:
Długoterminowa opieka kontrolna
Po operacji niezbędne są wizyty kontrolne w gabinecie w celu oceny wyników i sprawdzenia nawrotu choroby.1 W przypadkach, gdy utworzono otwartą jamę po mastoidektomii, wizyty w gabinecie co kilka miesięcy są potrzebne do oczyszczenia jamy wyrostka sutkowatego i zapobiegania nowym infekcjom.1 Niektórzy pacjenci będą potrzebować okresowych badań ucha przez całe życie.1
Po usunięciu cholesteatomy obszar musi być regularnie monitorowany przez lekarza otolaryngologa pod kątem powrotu torbieli.1 Druga operacja może być konieczna w późniejszym terminie, aby potwierdzić całkowite usunięcie i czasami w celu umieszczenia protezy w celu poprawy lub przywrócenia słuchu.1 Komórki skóry z cholesteatomy mogą powrócić w późniejszym terminie, dlatego wizyty kontrolne mogą być zalecane co roku.1
Ze względu na dużą skłonność cholesteatomy do nawrotów, do całkowitego wyleczenia schorzenia mogą być wymagane dwie procedury.1 Po operacji potrzebnych jest od sześciu do 12 miesięcznych wizyt kontrolnych w celu monitorowania nawrotu cholesteatomy, podczas gdy niektórzy pacjenci wymagają wizyt kontrolnych przez całe życie.1
Zapobieganie nawrotom
Kroki zapobiegawcze obejmują:
- Szybkie leczenie infekcji ucha: W przypadku nawracających lub długotrwałych infekcji ucha środkowego należy szukać leczenia tak szybko, jak to możliwe.1
- Regularne monitorowanie: Wczesna interwencja i regularne badania kontrolne u specjalisty od ucha, nosa i gardła (ENT), najlepiej z przygotowaniem specjalistycznym w zakresie neurootologii chirurgicznej, pomogą osobom z historią infekcji ucha wykryć problemy zanim przekształcą się w cholesteatoma.1
Ważne jest również, aby pamiętać o konieczności natychmiastowego leczenia infekcji ucha, aby zapobiec ponownemu wystąpieniu cholesteatomy.1 Szybkie i dokładne leczenie przewlekłego zapalenia ucha może pomóc zapobiec cholesteatoma.1
Rola interdyscyplinarnego zespołu medycznego
Interdyscyplinarny zespół opieki zdrowotnej jest niezbędny do zapewnienia kompleksowej opieki pacjentom z cholesteatoma.1 Skuteczna współpraca między specjalistami zapewnia dokładną ocenę i zintegrowane plany leczenia, ostatecznie poprawiając wyniki i zmniejszając ryzyko powikłań.1
Zespół chirurgów, audiologów (ekspertów od słuchu), terapeutów mowy i języka oraz pielęgniarek współpracuje, aby pacjent był dobrze poinformowany i wspierany na każdym etapie.1 Edukowanie pacjentów na temat znaczenia wczesnej interwencji w przypadku przewlekłych infekcji ucha jest niezbędne, ponieważ nieleczone infekcje mogą przyczynić się do powstawania cholesteatomy, chociaż dokładna etiologia nie jest w pełni zrozumiała.1
Znaczenie edukacji pacjenta
Poprzez zapewnienie kompleksowej edukacji pacjenci i ich rodziny mogą stać się aktywnymi uczestnikami swojej opieki, co prowadzi do lepszych wyników zdrowotnych i zmniejszenia występowania cholesteatomy ucha środkowego.1 Monitorowanie i zapobieganie nawrotom ma kluczowe znaczenie w leczeniu cholesteatomy.1
Pacjent potrzebuje długoterminowego monitorowania przez specjalistę ENT po przebytym leczeniu cholesteatomy.1 Zespół neurochirurgów i ekspertów od ucha, nosa i gardła (ENT) pomoże znaleźć najlepszy sposób ochrony zdrowia ucha w przyszłości po operacji cholesteatomy.1
Alternatywne metody leczenia
Chociaż operacja jest standardowym leczeniem cholesteatomy, prowadzone są badania nad mniej inwazyjnymi alternatywami. Jednym z takich podejść jest zastosowanie kremu z 5-fluorouracylem (5-FU) w leczeniu ambulatoryjnym.1 Badania wskazują, że miejscowe stosowanie kremu 5-FU może zapewnić znaczące korzyści dla wrażliwych grup demograficznych, takich jak osoby starsze i osoby w odległych regionach o ograniczonym dostępie do specjalistycznej opieki zdrowotnej.2
W niektórych przypadkach możliwe jest leczenie zachowawcze z powtarzanym czyszczeniem (usuwaniem tkanek martwiczych) według ustalonego harmonogramu czasowego, co jest rozsądne dla osób z małymi cholesteatoma o minimalnych objawach, szczególnie u osób w podeszłym wieku i osób z ryzykiem związanym ze znieczuleniem.1 Regularna obserwacja jest bardzo ważna, aby uniknąć powyższych powikłań.1
Kontrolowanie infekcji bez operacji
Niektóre małe cholesteatoma można leczyć za pomocą regularnego czyszczenia ucha, miejscowych kropli z antybiotykiem i opieki kontrolnej.1 Jednak należy pamiętać, że antybiotyki mogą leczyć podstawową infekcję wywołaną przez cholesteatoma, ale objawy najprawdopodobniej powrócą, jeśli sama torbiel nie zostanie usunięta.1
Edukacja i wsparcie dla pacjenta
Jeśli pacjent został zdiagnozowany z cholesteatoma lub doświadcza objawów, które budzą niepokój, zaleca się kontakt z zaufanym pracownikiem służby zdrowia lub programem neurootologii chirurgicznej.1 Zostanie szybko umówiony na konsultację z jednym z wysoko wykwalifikowanych neurootologów.1
Ważne jest, aby po operacji ucho było suche. Pacjent może zakupić osłony na uszy do używania podczas mycia włosów. Należy poprosić lekarza lub chirurga o zalecenia.1 Pacjent powinien unikać wszelkich czynności, które powodują nacisk w uszach.2
W przypadku dzieci z cholesteatoma, rodzice powinni przestrzegać kluczowej części leczenia i bezpieczeństwa dziecka. Należy pamiętać o wszystkich wizytach i iść na nie, a także dzwonić do lekarza, jeśli dziecko ma problemy. Dobrym pomysłem jest również znajomość wyników badań dziecka i prowadzenie listy leków, które dziecko przyjmuje.1
Wsparcie dla pacjentów
Dla pacjentów z cholesteatoma ważne jest, aby szukać pomocy od doświadczonego zespołu medycznego. Specjaliści ENT są przeszkoleni i wyposażeni, aby pomagać osobom zmagającym się z cholesteatoma, która rośnie w uchu i może powodować utratę słuchu oraz inne problemy.1
Podczas zdrowienia po operacji cholesteatomy, niektórzy pacjenci zgłaszali, że pomogło im najbardziej używanie woreczka z ryżem, który podgrzewali w mikrofalówce i trzymali nad uchem.1 Niektórzy pacjenci przez długi czas nosili opaskę na głowę i trzymali wyściełany kawałek gazy w jej wnętrzu.1
Jeśli pacjent nie czuje się komfortowo z diagnozą lekarza, zachęca się go do zasięgnięcia drugiej opinii.2 Wszystko, co opisuje pacjent, jest warte przeprowadzenia wszystkich niezbędnych badań, aby znaleźć i zlokalizować problem.2
Podsumowanie opieki nad pacjentem z cholesteatoma
Cholesteatoma jest poważnym, ale uleczalnym schorzeniem ucha, które może być zdiagnozowane tylko poprzez badanie medyczne.2 Uporczywy ból ucha, wyciek z ucha, uczucie ciśnienia w uchu, utrata słuchu, zawroty głowy lub osłabienie mięśni twarzy wymagają oceny przez otolaryngologa.2
Długoterminowa prognoza dla cholesteatomy jest dobra przy wczesnej diagnozie, chirurgicznym usunięciu i ścisłej obserwacji.1 Wczesne rozpoznanie i skierowanie do otologa zmniejsza uszkodzenia i chroni nerwy twarzowe oraz kości słuchowe.1
| Etap leczenia | Główne działania | Zalecenia dla pacjenta |
|---|---|---|
| Przed operacją | Oczyszczanie ucha, antybiotyki, krople do uszu, kontrola infekcji | Przestrzeganie zaleceń lekarza, przyjmowanie wszystkich przepisanych leków |
| Operacja | Usunięcie cholesteatomy, mastoidektomia, tympanoplastyka, ewentualna rekonstrukcja kosteczek słuchowych | Znieczulenie ogólne, zabieg trwa 2-3 godziny, często jako procedura ambulatoryjna |
| Bezpośrednio po operacji | Opatrunek na uchu, możliwy bandaż na głowie, leki przeciwbólowe | Dyskomfort może trwać do 2 tygodni, unikać zamoczenia ucha |
| 1-4 tygodnie po operacji | Kontrola gojenia, pielęgnacja rany, ewentualne krople do uszu | Unikać podnoszenia ciężkich przedmiotów, napinania się, kichania przez min. 1 miesiąc |
| Długoterminowa opieka | Regularne wizyty kontrolne, monitorowanie pod kątem nawrotów, czyszczenie jamy po mastoidektomii | Wizyty co kilka miesięcy, u niektórych pacjentów nawet przez całe życie |
| Objawy alarmowe | Natychmiastowa konsultacja medyczna | Nasilenie bólu, objawy infekcji, gorączka, opadanie twarzy, niepokojąca wydzielina |
Ważne jest, aby pamiętać, że opieka pooperacyjna jest równie ważna jak sama operacja. Lekarz zapewni oddzielną instrukcję opisującą opiekę nad dzieckiem w bezpośrednim okresie pooperacyjnym. Należy ściśle przestrzegać tych instrukcji, ponieważ TO OKREŚLI POMYŚLNY WYNIK DLA DZIECKA TAK SAMO JAK UDANA OPERACJA.1
Krajowe porozumienia w sprawie metody i treści rejestracji ułatwią monitorowanie i przekazywanie informacji zwrotnych chirurgowi ENT na temat opieki nad cholesteatoma.1 Narodowy konsensus został osiągnięty w sprawie miar wyników, definicji i jednolitego sposobu rejestrowania opieki nad cholesteatoma przy użyciu metody konsensusu Delphi z udziałem zarówno pacjentów, jak i chirurgów ENT.2
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.