Atopowe zapalenie skóry (azs)
Epidemiologia
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry o wysokiej częstości występowania, szczególnie u dzieci w krajach rozwiniętych, gdzie dotyka 15-30% populacji dziecięcej oraz 2-10% dorosłych. W USA około 31,6 mln osób (10% populacji) cierpi na AZS, z 6,6 mln dorosłych z umiarkowanym do ciężkiego przebiegiem. Epidemiologia AZS wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne – od 0,65% w Tunezji do 34% w Szwecji u dzieci, a także różnice demograficzne, z wyższą częstością u dzieci młodszych (do 5 lat: 16,2%) i u osób z historią atopii w rodzinie. Wzrost częstości występowania AZS w ostatnich dekadach, szczególnie w krajach uprzemysłowionych, jest potwierdzony danymi z badań takich jak NHIS i ISAAC, choć w niektórych regionach obserwuje się stabilizację. Czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenia, klimat, ekspozycja na alergeny oraz czynniki genetyczne i rasowe, wpływają na ryzyko rozwoju AZS. Choroba wiąże się z wysokim obciążeniem klinicznym, obejmującym świąd, zaburzenia snu i problemy psychiczne, a także z komorbidnościami atopowymi i autoimmunologicznymi (np. astma, alergie pokarmowe, choroby zapalne jelit, łysienie plackowate).
Epidemiologia atopowego zapalenia skóry (AZS)
Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest jedną z najczęstszych, przewlekłych, nawrotowych chorób zapalnych skóry występujących zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Charakteryzuje się szerokim spektrum możliwych prezentacji klinicznych, zależnych od wieku pacjenta, wieku początku choroby, topografii i morfologii zmian zapalnych skóry.1 Dokładne dane dotyczące częstości występowania i zapadalności na AZS są istotne dla określenia obciążenia tą chorobą w populacji dzieci, młodzieży i dorosłych w różnych regionach geograficznych.2
Globalne rozpowszechnienie AZS
W ostatnich dekadach zaobserwowano znaczący wzrost częstości występowania AZS na całym świecie. Częstość występowania AZS w krajach rozwiniętych szacuje się obecnie na 15-30% u dzieci i 2-10% u dorosłych.34 W Stanach Zjednoczonych około 31,6 miliona osób (około 10% populacji) cierpi na jakąś formę egzemy, z czego AZS jest najczęstszą postacią.5 Szacuje się, że 16,5 miliona dorosłych Amerykanów ma AZS, przy czym 6,6 miliona spełnia kryteria choroby o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego.6
Częstość występowania AZS wzrosła dwu- do trzykrotnie w ostatnich dziesięcioleciach w krajach uprzemysłowionych.78 W Stanach Zjednoczonych częstość występowania w populacji dzieci wzrosła z około 8% w 1997 roku do ponad 12% w latach 2010-2011, z możliwą stabilizacją w latach 2012-2013.9 Wyniki badania National Health Interview Survey (NHIS) wskazują na wzrost częstości występowania AZS u dzieci w wieku 0-17 lat z 7,4% w latach 1997-1999 do 12,5% w latach 2009-2011.10
Różnice geograficzne w występowaniu AZS
Istnieją znaczne różnice w częstości występowania AZS pomiędzy poszczególnymi krajami i regionami geograficznymi. Międzynarodowe badanie ISAAC (International Study of Asthma and Allergies in Childhood) wykazało dużą zmienność w globalnej częstości występowania AZS u dzieci, od 0,9% w Indiach do 22,5% w Ekwadorze w wieku 6-7 lat oraz od 0,2% w Chinach do 24,6% w Kolumbii w wieku 13-14 lat.11
Najwyższą częstość występowania AZS wśród badań włączonych do przeglądu z lat 2009-2019 odnotowano u szwedzkich dzieci – 34%, podczas gdy najniższą częstość występowania zaobserwowano u tunezyjskich dzieci – 0,65%.1213 Przegląd systematyczny analizujący międzynarodowe trendy w AZS między 1990 a 2010 rokiem wykazał wskaźniki częstości występowania AZS u dzieci przekraczające 20% w niektórych krajach rozwiniętych, ze wzrastającymi wskaźnikami AZS w Afryce, wschodniej Azji, zachodniej Europie i częściach północnej Europy.14
W Europie przeprowadzono metaanalizę z efektami losowymi, która wykazała 12-miesięczną częstość występowania AZS na poziomie 9,2% (95% przedział ufności 8,4-10,1%). Częstość występowania była znacznie wyższa wśród dzieci w wieku 0-5 lat (16,2%; 95% przedział ufności 14,2-18,7%) niż w starszych grupach wiekowych.15
AZS w różnych grupach wiekowych
Częstość występowania AZS jest najwyższa w dzieciństwie, szczególnie u młodszych dzieci w porównaniu ze starszymi dziećmi, młodzieżą i dorosłymi.16 U 80% osób dotkniętych AZS choroba rozpoczyna się przed 6. rokiem życia.17 W 85% przypadków AZS występuje w pierwszym roku życia, a w 95% przypadków przed 5. rokiem życia.18
Epidemiologiczne trendy AZS wśród dzieci i dorosłych różnią się. Dwa niedawne badania przeprowadzone w Niemczech przedstawiły niższą częstość występowania AZS wśród dorosłych w porównaniu z dziećmi: częstość występowania AZS wśród dzieci w Niemczech wynosiła 10,35%, podczas gdy wśród dorosłych 3,67%.1920
Najnowsze badania wykazały, że AZS jest znacznie częstsze u dorosłych niż wcześniej sądzono. Badania dorosłych z NHIS wykazały 12-miesięczną częstość występowania AZS w zakresie od 7,2% do 10,2%. Rzeczywista częstość występowania jest prawdopodobnie bliższa 7,2% i wydaje się wynosić 6-8% przez całe dorosłe życie.21
Epidemiologia AZS w wybranych krajach
W Polsce częstość występowania AZS wśród dorosłych została oszacowana na 2,24%.2223 W Wielkiej Brytanii, w dużej populacyjnej kohorcie ponad 9 milionów osób, stwierdzono, że częstość występowania AZS u dorosłych wzrosła w czasie i z wiekiem. W porównaniu z dziećmi w wieku 0-17 lat i dorosłymi w wieku 18-74 lat, AZS wśród starszych dorosłych w wieku 75-99 lat było aktywne przez większą część okresu obserwacji, bardziej prawdopodobne, że będzie umiarkowane lub ciężkie, i częściej występowało u mężczyzn.24
W Izraelu zapadalność na AZS wyniosła 7,0/1000 osobolat; całkowita częstość występowania wynosiła 4,4% (u pacjentek 4,5%, u pacjentów 4,3%; w wieku 0 do poniżej 6 miesięcy 0,9%; 6 miesięcy do poniżej 12 lat 11,0%; 12 do poniżej 18 lat 5,8%; 18 lat lub starsi 2,2%).25 Częstość występowania AZS w Izraelu jest porównywalna z innymi badaniami wykorzystującymi dane z rzeczywistej praktyki klinicznej (mediana raportowanego wskaźnika częstości występowania wynosiła 4,9%).26
W Singapurze AZS dotyka szacunkowo 20% dzieci i 11% dorosłych.27 W Zjednoczonym Królestwie częstość występowania AZS u dorosłych (7,3%) wzrosła w porównaniu z wcześniejszymi danymi (0,9%).2829
Czynniki ryzyka i związki z innymi chorobami
Osoby z historią rodzinną egzemy, astmy lub alergii mają wyższe ryzyko rozwoju AZS.30 Badanie przeprowadzone na Madagaskarze wykazało, że wywiad rodzinny atopii odnotowano w 71 przypadkach (47,01%), szczególnie z AZS w wywiadzie rodzinnym w 56 przypadkach (37%).31
Zanieczyszczenia, klimat i ekspozycja na czynniki drażniące mogą zwiększyć prawdopodobieństwo rozwoju AZS.32 Badanie na Madagaskarze wykazało wzrost konsultacji z powodu AZS w zimie (od lipca do października).33 Również wynik tego badania wykazał zwiększone ryzyko AZS u niemowląt urodzonych w porze suchej (od marca do września).34
Istnieją również różnice rasowe w występowaniu AZS. W Stanach Zjednoczonych AZS dotyka więcej dzieci czarnoskórych i amerykańskich Europejczyków niż dzieci latynoskich. Jednak dzieci czarnoskóre i latynoskie mają poważniejsze przypadki AZS.35 W badaniu przeprowadzonym w Londynie częstość występowania AZS u dzieci afro-karaibskich urodzonych w Londynie w porównaniu z białymi dziećmi wynosiła odpowiednio 16,3% i 8,7%.36
AZS a choroby współistniejące
AZS jest często związane z innymi atopowymi i alergicznymi schorzeniami. Na Madagaskarze AZS było związane z alergicznym nieżytem nosa w 33 przypadkach (21,8%), alergią pokarmową w 25 przypadkach (16,5%) i astmą w 9 przypadkach (5,9%).37
Osoby zgłaszające atopowe zapalenie skóry w dzieciństwie zgłaszają również więcej problemów z egzemą rąk, innymi egzemami, astmą, pokrzywką i alergią w dorosłym życiu niż populacja ogólna.38 Iloraz szans (OR) dla występowania egzemy, alergii i astmy wynosił 14,1 (95% CI 8,44-23,54) wśród osób zgłaszających AZS w dzieciństwie.39
Przeprowadzono 71 badań kohortowych porównujących do 3,6 miliona osób z AZS do 16,8 miliona bez AZS, wykorzystując dane z podstawowej opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii. AZS było związane z późniejszym rozpoznaniem różnych chorób, w tym alergii pokarmowych, astmy (1,87 [1,39-1,82], różnica wskaźników [RD] na 1000 osobolat 5,4), chłoniaka Hodgkina (1,85 [1,66-2,06], RD 0,02), łysienia plackowatego (1,77 [1,71-1,83], RD 0,2), choroby Crohna (1,62 [1,54-1,69], RD 0,1), pokrzywki (1,58 [1,57-1,60], RD 1,9), choroby trzewnej (1,42 [1,37-1,47], RD 0,1), wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (1,40 [1,34-1,46], RD 0,1), autoimmunologicznej choroby wątroby (1,32 [1,21-1,43], RD 0,01) i zespołu jelita drażliwego (1,31 [1,29-1,32], RD 0,7).40
Obciążenie ekonomiczne AZS
AZS stanowi znaczące obciążenie ekonomiczne. Roczne obciążenie ekonomiczne AZS, w tym bezpośrednie koszty medyczne, pośrednie koszty wynikające z braku produktywności i wpływ na jakość życia, szacuje się konserwatywnie na 5,3 miliarda dolarów.41 W badaniu Bickers i wsp. całkowite obciążenie AZS oszacowano na 4,228 miliarda dolarów (wg wartości dolara z 2004 roku) w porównaniu z łuszczycą, której koszty oszacowano na 3,658 miliarda dolarów.42
Prawdziwy wpływ ekonomiczny AZS jest trudny do zmierzenia ze względu na szerokie spektrum nasilenia choroby i wielorakie czynniki kosztowe związane z pośrednimi i bezpośrednimi kosztami medycznymi.43
Wpływ AZS na jakość życia
AZS wiąże się ze znacznym obciążeniem objawami, w tym świądem, bólem, zaburzeniami snu i objawami zdrowia psychicznego. Badanie Global Burden of Disease z 2010 roku wykazało, że AZS miało najwyższą liczbę lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (DALY) wśród chorób skóry, co odzwierciedla zarówno wysoką częstość występowania, jak i obciążenie pacjentów tą chorobą.44
Połowa pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego AZS wskazuje, że choroba znacznie ogranicza ich styl życia; prawie 35% osób z łagodnym AZS również doświadcza pewnych ograniczeń stylu życia.45 Prawie jedna trzecia dorosłych z AZS doświadczyła wyzwań w szkole lub w życiu zawodowym, a 14% dorosłych uważa, że ich postępy akademickie i/lub zawodowe zostały utrudnione przez AZS.46 Dorośli z AZS zgłaszają wyższe wskaźniki lęku (29,8%), depresji (31,2%) i zaburzeń snu (33,2%) niż populacja ogólna.47
Trendy w epidemiologii AZS
Istnieje wyraźny trend wzrostowy w częstości występowania AZS na przestrzeni ostatnich dekad. Od lat 70. XX wieku częstość występowania AZS wzrosła 2-3 krotnie w krajach uprzemysłowionych.48 W Stanach Zjednoczonych liczba dzieci z egzemą stale rośnie. Odsetek dotkniętych tą chorobą wzrósł z 8% do około 12% od 1997 roku.49
Jednak niektóre badania sugerują, że w niektórych regionach częstość występowania AZS mogła się ustabilizować. Metaanaliza przeprowadzona w zamożnych krajach wykazała, że w ostatnim dziesięcioleciu nie zaobserwowano przekonującego trendu czasowego w występowaniu AZS.50 Wyniki tej analizy potwierdzają, że w krajach zamożnych jedna dziesiąta populacji ogólnej cierpi na AZS rocznie i sugerują, że częstość występowania AZS nie wzrosła na przestrzeni czasu.51
W badaniu ISAAC zaobserwowano, że w zamożnych ośrodkach krajowych, gdzie AZS wśród dzieci w wieku 13-14 lat było powszechne, częstość występowania nie wzrosła dalej lub nawet zmniejszyła się, podczas gdy obciążenie AZS nadal rosło w większości uboższych krajów.52
AZS o późnym początku
Większość podręczników podaje statystykę, że 50% przypadków AZS rozpoczyna się w pierwszym roku życia, a 85% do 5. roku życia. Jednak te badania były ograniczone do młodszych dzieci i nie badały nastolatków i dorosłych.53 Metaanaliza 17 badań dotyczących AZS o późnym początku u dorosłych (zgłoszony wiek początku choroby 16 lat) wykazała łączny odsetek AZS o późnym początku na poziomie 26,1%.54
Niedawne badanie przeprowadzone w Nigerii zaobserwowało wyższy odsetek osób (68,4%), u których AZS rozwinęło się po 18. roku życia, co jest wyższe niż to, co zgłoszono prawie 20 lat temu w badaniu z południowo-wschodniej Nigerii, gdzie 15,5% rozwinęło AZS po 18. roku życia. Najwyraźniej nie tylko częstość występowania AZS globalnie rośnie, ale również liczba osób, u których rozwija się AZS w wieku dorosłym (AZS o późnym początku), również rośnie.55
AZS w różnych populacjach
Istnieją znaczne różnice w częstości występowania AZS w zależności od czynników społeczno-ekonomicznych, rasowych i środowiskowych. Stosunek mężczyzn do kobiet w przypadku AZS wynosi 1:1,4.56 AZS dotyka osoby wszystkich ras. Imigranci z krajów rozwijających się, którzy mieszkają w krajach rozwiniętych, mają wyższą częstość występowania AZS niż populacja rodzima, a częstość występowania szybko rośnie w krajach rozwiniętych.57
Międzynarodowe badanie przekrojowe przeprowadzone przez Barbarot i wsp. w regionach obu Ameryk, Europy i Azji wykazało, że częstość występowania AZS w tych obszarach waha się od 2,1% do 4,9%. Podobnie Silverberg i wsp., skupiając się na dzieciach w wieku od 6 miesięcy do 18 lat w regionach obejmujących obie Ameryki, Europę, Bliski Wschód i Eurazję, zaobserwowali zakres częstości występowania od 2,7% do 20,1%, odzwierciedlając znaczną zmienność regionalną.58
Czynniki środowiskowe w epidemiologii AZS
Twoje środowisko również odgrywa rolę w tym, jak prawdopodobne jest zachorowanie na AZS. Jeśli mieszkasz w środowisku miejskim lub przebywasz w otoczeniu pewnych alergenów (jak pleśń i kurz), masz większe szanse na zachorowanie.59 Eksperci uważają, że AZS jest częstsze w krajach rozwiniętych ze względu na czyste warunki życia, szczepienia dziecięce, które obniżają wskaźniki infekcji, i stosowanie antybiotyków. Te czynniki zmieniają odpowiedź immunologiczną i zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia chorób atopowych, takich jak AZS.60
Wzór występowania egzem w różnych regionach pustynnych świata pokazuje, że istnieje wyższa częstość występowania AZS na obszarach pustynnych. Pył pustynny, w szczególności azjatycki pył pustynny, jest podejrzewany jako czynnik etiologiczny AZS i innych egzem.61
Nadzór i monitorowanie AZS
Monitorowanie epidemiologii AZS jest istotne dla zrozumienia trendów w częstości występowania i zapadalności oraz dla planowania opieki zdrowotnej. Wiele krajów prowadzi rejestry i bazy danych do monitorowania AZS. W Wielkiej Brytanii przeprowadzono serię retrospektywnych badań z wykorzystaniem dużej kohorty populacyjnej pochodzącej z bazy danych sieci Royal College of General Practitioners (RCGP) Research and Surveillance Centre (RSC), aby zbadać epidemiologię i zarządzanie AZS.62
Firma Clarivate Epidemiology dostarcza szacunki epidemiologiczne kluczowych populacji pacjentów w 45 krajach na całym świecie, raportując częstość występowania AZS dla każdego kraju, a także roczne liczby przypadków prognozowane dla populacji krajowych.63 Większość populacji pacjentów jest prognozowana na okres 20 lat dla głównych dojrzałych rynków farmaceutycznych i 10 lat dla innych krajów objętych raportami.64
W Izraelu przeprowadzono badanie, które wykazało zwiększone obciążenie związane z wykorzystaniem usług opieki zdrowotnej w dużej grupie 116 816 pacjentów z AZS w porównaniu z grupą kontrolną bez AZS.65 Analizy jednozmienne i wielozmienne wykazały zwiększone wykorzystanie usług opieki zdrowotnej, obciążenie i zwiększone stosowanie leków u pacjentów z AZS w porównaniu z dopasowanymi wiekowo i płciowo grupami kontrolnymi z ogólnej populacji.66
Wyzwania w epidemiologii AZS
Nawracający i remitujący charakter AZS, w połączeniu z kwestiami metodologicznymi i różnymi definicjami przypadków, sprawia, że dokładne oszacowanie częstości występowania AZS jest wyzwaniem. Niedawne prace z wykorzystaniem brytyjskiej bazy danych Clinical Practice Research Datalink wykazały przybliżoną częstość występowania w Wielkiej Brytanii na poziomie 10%.67
Dokładna definicja różnych klinicznych fenotypów AZS i epidemiologii jest niezbędna dla odpowiedniego leczenia pacjentów i zarządzania, szczególnie w przypadku dorosłych.68 Badania epidemiologiczne odgrywają ważną rolę w przedstawianiu czynników ryzyka AZS, ponieważ szczegółowe dane dotyczące częstości występowania i zapadalności mogą wykazać obciążenie chorobą w populacji dorosłych, nastolatków i dzieci w różnych regionach geograficznych.69
Przyszłe kierunki badań epidemiologicznych AZS
Pomimo ograniczeń, warto zatrzymać się na chwilę, aby spojrzeć wstecz i zobaczyć, dokąd badania nad epidemiologią AZS nas dotychczas zaprowadziły, w celu zidentyfikowania głównych luk dla przyszłego programu badań.70 Badania epidemiologiczne i genetyczne powinny pomóc w lepszym zrozumieniu złożonej interakcji między czynnikami genetycznymi, środowiskowymi i immunologicznymi w rozwoju AZS.
Przyszłe badania powinny skupić się na dokładniejszym określeniu fenotypów AZS, identyfikacji biomarkerów dla różnych podtypów choroby oraz na opracowaniu skuteczniejszych strategii profilaktyki i leczenia. Istnieje również potrzeba dalszych badań nad wpływem zmian klimatycznych i urbanizacji na częstość występowania i przebieg AZS.
| Region/Kraj | Częstość występowania AZS u dzieci | Częstość występowania AZS u dorosłych | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Kraje rozwinięte | 15-30% | 2-10% | Wzrost 2-3 krotny w ostatnich dekadach |
| USA | 10-12% | 7,2-10,2% | 31,6 mln osób (10% populacji) |
| Szwecja | 34% | – | Najwyższa odnotowana częstość występowania |
| Tunezja | 0,65% | – | Najniższa odnotowana częstość występowania |
| Niemcy | 10,35% | 3,67% | – |
| Polska | – | 2,24% | – |
| Izrael | 0-6 mies.: 0,9% 6 mies.-12 lat: 11,0% 12-18 lat: 5,8% |
2,2% | Całkowita częstość: 4,4% |
| Singapur | 20% | 11% | – |
| Wielka Brytania | – | 7,3% | Wzrost z wcześniejszych 0,9% |
| Madagaskar | 5,6% | – | Wzrost z wcześniejszych 1,02% |
Epidemiologia AZS – kluczowe aspekty
Atopowe zapalenie skóry jest jednym z najczęstszych przewlekłych schorzeń skóry, dotykającym około jedną piątą dzieci w krajach rozwiniętych i wzrasta także w krajach rozwijających się.71 Stanowi ono znaczące obciążenie dla pacjentów, ich rodzin oraz systemów opieki zdrowotnej na całym świecie.
Częstość występowania AZS jest najwyższa wśród dzieci, szczególnie w pierwszych latach życia, ale może utrzymywać się lub nawracać w życiu dorosłym. Istnieją znaczne różnice geograficzne w częstości występowania, z wyższymi wskaźnikami w krajach rozwiniętych, co może być związane z warunkami środowiskowymi, stylem życia i czynnikami genetycznymi.
Monitorowanie epidemiologii AZS jest niezbędne dla planowania zasobów opieki zdrowotnej, określenia skuteczności interwencji profilaktycznych i terapeutycznych oraz dla lepszego zrozumienia czynników przyczyniających się do rozwoju i utrzymywania się tej choroby.
W miarę jak nasza wiedza o AZS rośnie, pojawiają się nowe pytania dotyczące zmieniających się wzorców choroby, wpływu zmian środowiskowych i możliwych strategii zapobiegania. Dalsze badania epidemiologiczne będą odgrywać kluczową rolę w odpowiedzi na te pytania i w poprawie życia osób dotkniętych AZS.72
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.