Leki w grupie
„złożone doustne środki antykoncepcyjne”

Złożone doustne środki antykoncepcyjne to preparaty hormonalne zawierające dwa rodzaje hormonów płciowych: estrogen (zwykle etynyloestradiol lub estradiol) oraz progestagen. Działają poprzez hamowanie owulacji, zagęszczanie śluzu szyjkowego, co utrudnia penetrację plemników, oraz zmiany w endometrium, które uniemożliwiają implantację zarodka. Skuteczność tych preparatów przy prawidłowym stosowaniu wynosi powyżej 99%.

Do najczęściej stosowanych złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych należą preparaty zawierające następujące kombinacje substancji czynnych: etynyloestradiol z drospirenonem (Yasmin, Yasminelle, Yaz), etynyloestradiol z dienogestem (Jeanine, Atywia), etynyloestradiol z dezogestrelem (Marvelon, Novynette), etynyloestradiol z gestodenem (Femoden, Harmonet), etynyloestradiol z lewonorgestrelem (Microgynon, Rigevidon), etynyloestradiol z norgestimatem (Cilest), oraz estradiol z nomegestrolem (Zoely) i estradiol z dienogestem (Qlaira).

Ze względu na zawartość estrogenu, preparaty dzielimy na: wysokodawkowe (≥50 µg etynyloestradiolu), średniodawkowe (30-35 µg) i niskodawkowe (15-20 µg). Nowoczesne preparaty zawierają najczęściej niskie dawki estrogenów, co pozwala zminimalizować ryzyko działań niepożądanych. Podział ze względu na progestagen obejmuje preparaty z progestagenami I generacji (noretysteron), II generacji (lewonorgestrel), III generacji (dezogestrel, gestoden, norgestimat) oraz IV generacji (drospirenon, dienogest).

Do największych zalet stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych należą: wysoka skuteczność antykoncepcyjna, regulacja cyklu miesiączkowego, zmniejszenie obfitości krwawień miesiączkowych, zmniejszenie dolegliwości bólowych towarzyszących miesiączce, zmniejszenie ryzyka rozwoju raka jajnika i endometrium, leczenie trądziku, hirsutyzmu i zespołu policystycznych jajników, a także łatwość stosowania i odwracalność metody.

Najważniejsze niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych preparatów to zwiększone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych (zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna), które wzrasta szczególnie u kobiet palących papierosy i powyżej 35. roku życia. Inne potencjalne działania niepożądane to: nudności, bóle głowy, plamienia międzymiesiączkowe, zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów hormonozależnych (rak piersi), wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia funkcji wątroby oraz zaburzenia nastroju. Preparaty te są przeciwwskazane u kobiet z wywiadem chorób sercowo-naczyniowych, migreną z aurą, chorobami wątroby, cukrzycą z powikłaniami naczyniowymi i rakiem piersi.

W zależności od schematu dawkowania, złożone doustne środki antykoncepcyjne dzielimy na jednofazowe (stała dawka hormonów przez cały cykl), dwufazowe (dwie różne dawki w cyklu), trójfazowe (trzy różne dawki) oraz czterofazowe (cztery różne dawki). Dostępne są także preparaty o przedłużonym cyklu stosowania (91-dniowe), które zmniejszają liczbę krwawień do 4 rocznie.