Leki w grupie
„penicyliny oporne na penicylinazę”

Penicyliny oporne na penicylinazę to podgrupa antybiotyków beta-laktamowych, które zachowują skuteczność przeciwbakteryjną nawet w obecności penicylinaz – enzymów wytwarzanych przez niektóre bakterie, zdolnych do rozkładania klasycznych penicylin. Ich działanie, podobnie jak innych antybiotyków beta-laktamowych, polega na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez wiązanie się z białkami PBP (Penicillin Binding Proteins), co prowadzi do śmierci komórki bakteryjnej.

Do tej grupy leków zaliczamy przede wszystkim: kloksacylinę, dikloksacylinę, flukloksacylinę i oksacylinę. Wśród polskich preparatów handlowych wyróżnić można: Cloxacillin (kloksacylina), Floxapen (flukloksacylina) i Proxacillin (oksacylina). Największe znaczenie kliniczne ma kloksacylina, która jest najczęściej stosowanym antybiotykiem z tej grupy.

Główną zaletą penicylin opornych na penicylinazę jest ich skuteczność wobec szczepów Staphylococcus aureus wytwarzających beta-laktamazy (penicylinazy), które są oporne na penicylinę benzylową. Dzięki modyfikacjom strukturalnym w łańcuchu bocznym cząsteczki, enzymy bakteryjne nie są w stanie rozłożyć pierścienia beta-laktamowego, co zapewnia skuteczność antybiotyku. Te leki wykazują doskonałą penetrację do tkanek, w tym do kości, co czyni je cennymi w leczeniu zakażeń skóry i tkanek miękkich, zapalenia kości i szpiku czy infekcji układu oddechowego wywołanych przez gronkowce.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem penicylin opornych na penicylinazę obejmują możliwość wystąpienia reakcji alergicznych, które mogą mieć charakter od łagodnych wysypek skórnych po zagrażającą życiu anafilaksję. Występuje również ryzyko rozwoju rzekomobłoniastego zapalenia jelit związanego z Clostridioides difficile wskutek zaburzenia flory bakteryjnej jelit. Ponadto, mimo odporności na penicylinazy, leki te nie są skuteczne wobec szczepów MRSA (Methicillin-Resistant Staphylococcus Aureus), które wykształciły oporność poprzez modyfikację białek PBP.

Penicyliny oporne na penicylinazę można podzielić na dwie podgrupy: izoksazolilpenicyliny (np. kloksacylina, flukloksacylina) charakteryzujące się pierścieniem izoksazolowym w łańcuchu bocznym oraz nafcylinę, która ma inną strukturę chemiczną. Izoksazolilpenicyliny są częściej stosowane w praktyce klinicznej ze względu na lepszy profil farmakokinetyczny i mniejszą toksyczność w porównaniu z nafcyliną.