Leki w grupie
„neuroleptyki”

Neuroleptyki, znane również jako leki przeciwpsychotyczne, to grupa leków stosowanych głównie w leczeniu psychoz, w tym schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych, zaburzeń dwubiegunowych oraz stanów manii. Ich działanie polega przede wszystkim na blokowaniu receptorów dopaminowych w ośrodkowym układzie nerwowym, co prowadzi do zmniejszenia objawów psychotycznych, takich jak urojenia, halucynacje, dezorganizacja myślenia oraz zaburzenia zachowania.

Wyróżniamy dwie główne grupy neuroleptyków: klasyczne (pierwszej generacji) oraz atypowe (drugiej generacji). Neuroleptyki klasyczne, takie jak chlorpromazyna (Fenactil), haloperidol (Haloperidol WZF), perfenazyna (Trilafon) czy lewomepromazyna (Tisercin), silnie blokują receptory dopaminowe D2, co skutecznie redukuje objawy wytwórcze, ale jednocześnie powoduje liczne działania niepożądane, szczególnie objawy pozapiramidowe. Neuroleptyki atypowe, do których należą m.in. risperidon (Rispolept, Risset), olanzapina (Zyprexa, Zalasta), kwetiapina (Ketrel, Seroquel), aripiprazol (Abilify, Arypiprazol), klozapina (Clozapine, Leponex) czy ziprasidon (Zeldox), działają na szersze spektrum receptorów, w tym serotoninowych, co przekłada się na mniejsze ryzyko objawów pozapiramidowych i większą skuteczność w redukcji objawów negatywnych schizofrenii.

Największe zalety stosowania neuroleptyków to skuteczność w redukcji objawów psychotycznych, co umożliwia pacjentom prowadzenie względnie normalnego życia. Leki te zmniejszają ryzyko nawrotów choroby, poprawiają funkcjonowanie społeczne i poznawcze pacjentów oraz zmniejszają ryzyko samobójstw. Neuroleptyki atypowe dodatkowo wykazują większą skuteczność w leczeniu objawów negatywnych schizofrenii (wycofanie społeczne, anhedonia, spłaszczenie afektu) w porównaniu do leków klasycznych.

Stosowanie neuroleptyków wiąże się jednak z ryzykiem poważnych działań niepożądanych. Do najniebezpieczniejszych należą: zespół złośliwy neuroleptyczny (stan zagrażający życiu), zaburzenia czynności układu pozapiramidowego (parkinsonizm polekowy, dystonie, akatyzja, dyskinezy późne), zaburzenia metaboliczne (przyrost masy ciała, hiperglikemia, dyslipidemia), zaburzenia hormonalne (hiperprolaktynemia), wydłużenie odstępu QT w zapisie EKG (ryzyko zaburzeń rytmu serca), działanie antycholinergiczne oraz agranulocytoza (szczególnie w przypadku klozapiny).

W zależności od budowy chemicznej wyróżniamy kilka podgrup neuroleptyków: fenotiazyny (chlorpromazyna, lewomepromazyna), butyrofenony (haloperidol), tioksanteny (chlorprotiksen), pochodne benzamidu (sulpiryd, amisulpryd), pochodne difenylobutylopiperydyny (pimozyd), benzizoksazole (risperidon), dibenzodiazepiny (klozapina, olanzapina), benzotiazole (kwetiapina) oraz pochodne chinolizyny (aripiprazol). Każda z tych podgrup charakteryzuje się nieco odmiennym profilem działania i działań niepożądanych, co pozwala na dobór optymalnego leku dla konkretnego pacjenta, uwzględniając specyfikę objawów i indywidualną tolerancję.