zakażenie Pneumocystis jirovecii
Zakażenie Pneumocystis jirovecii to oportunistyczna infekcja grzybicza, która najczęściej dotyka pacjentów z upośledzoną odpornością, szczególnie chorych na AIDS, osoby po transplantacji narządów oraz pacjentów poddawanych terapii immunosupresyjnej. Dawniej patogen ten był klasyfikowany jako pierwotniakowy pasożyt i nazywany Pneumocystis carinii, jednak badania genetyczne wykazały jego przynależność do królestwa grzybów.
Pneumocystis jirovecii wywołuje zapalenie płuc (pneumocystozowe zapalenie płuc, PCP), które charakteryzuje się postępującą dusznością wysiłkową, suchym kaszlem, gorączką i tachypnoe. Objawy narastają stopniowo w ciągu kilku tygodni, co odróżnia PCP od bakteryjnego zapalenia płuc o bardziej nagłym początku. W badaniu radiologicznym klatki piersiowej typowo obserwuje się obustronne śródmiąższowe nacieki o charakterze „mlecznej szyby”.
Złotym standardem diagnostycznym pozostaje identyfikacja mikroorganizmu w materiale pobranym z dolnych dróg oddechowych (plwocina indukowana, płyn z płukania oskrzelowo-pęcherzykowego, rzadziej biopsja płuca). Stosuje się barwienia metodą Giemsy, Grocotta-Gomoriego, czy immunofluorescencję. Coraz częściej wykorzystuje się też metody molekularne oparte na PCR.
Leczeniem pierwszego wyboru jest trimetoprim-sulfametoksazol (kotrimoksazol) podawany dożylnie lub doustnie przez 21 dni. W przypadku nietolerancji lub alergii na sulfonamidy alternatywnie stosuje się pentamidynę, atowakwon, dapson z trimetoprimem lub klindamycynę z primakwiną. U pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim PCP (PaO₂ < 70 mmHg) zaleca się dołączenie kortykosteroidów w celu zmniejszenia reakcji zapalnej i poprawy wymiany gazowej.
Profilaktyka pierwotna i wtórna zakażenia P. jirovecii jest zalecana u pacjentów z liczba limfocytów CD4+ < 200 komórek/μl, po przebytym PCP oraz u pacjentów poddawanych intensywnej immunosupresji. Najczęściej stosowanym lekiem w profilaktyce jest kotrimoksazol w niskich dawkach.
Powiązane wpisy
- Leksykon substancji czynnych
Sulfametoksazol – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Sulfametoksazol, będący sulfonamidem i najczęściej stosowany w połączeniu z trimetoprimem (kotrimoksazol), wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, takich jak ostra martwica wątroby, agranulocytoza, niedokrwistość aplastyczna, reakcje nadwrażliwości oddechowej oraz zagrażające życiu reakcje skórne (SJS, TEN, DRESS). Objawy takie jak wysypka, gorączka, ból gardła, duszność czy żółtaczka powinny skłonić do natychmiastowego odstawienia leku. U pacjentów z niewydolnością nerek (klirens kreatyniny 15-30 ml/min) konieczne jest monitorowanie toksyczności i funkcji nerek, a także zapewnienie odpowiedniej diurezy w celu zapobiegania krystalurii. Długotrwałe stosowanie wymaga kontroli obrazu krwi, zwłaszcza u osób z niedoborem kwasu foliowego, w podeszłym wieku, czy z niewydolnością nerek. Sulfametoksazol jest przeciwwskazany lub wymaga ostrożności u pacjentów z niedoborem G-6-PD, porfirią, astmą oraz u osób z ryzykiem hiperkaliemii, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu leków moczopędnych lub spironolaktonu.
agranulocytoza, astma oskrzelowa, Clostridium difficile, cytopenia, hemofagocytoza, hepatosplenomegalia, hiperkaliemia, hipertriglicerydemia, hipoalbuminemia, hipofibrynogenemia, hiponatremia, kotrimoksazol, krystaluria, leukopenia, limfohistiocytoza hemofagocytowa, martwica wątroby, niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, niedobór G-6-PD, niedobór kwasu foliowego, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność nerek, paciorkowcowe zapalenie gardła, pancytopenia, porfiria, rzekomobłoniaste zapalenie jelit, sulfametoksazol, sulfonamid, toksyczna nekroliza naskórka, trimetoprim, zahamowanie czynności szpiku, zakażenie Pneumocystis jirovecii, zespół ostrej niewydolności oddechowej, zespół Stevensa-Johnsona - Leksykon leków
Dawkowanie i sposób podawania – Biseptol 960 800 mg + 160 mg
Biseptol 960 zawiera 800 mg sulfametoksazolu i 160 mg trimetoprimu w jednej tabletce, stosowany jest w leczeniu zakażeń bakteryjnych dróg moczowych, przewodu pokarmowego (Shigella), zaostrzeń przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz profilaktyce i leczeniu zakażeń Pneumocystis jirovecii. U dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat zaleca się dawkę 960 mg kotrimoksazolu (1 tabletka) 2 razy na dobę, z czasem leczenia zależnym od rodzaju infekcji (np. 10-14 dni przy zakażeniach dróg moczowych, 5 dni przy Shigella). U dzieci dawka wynosi 6 mg trimetoprimu i 30 mg sulfametoksazolu/kg masy ciała na dobę, podzielona na 2 dawki co 12 godzin, z maksymalną dawką nieprzekraczającą dawki dorosłych. W leczeniu Pneumocystis jirovecii stosuje się dawkę 90-120 mg/kg/dobę kotrimoksazolu podawaną co 6 godzin przez 21 dni, a w profilaktyce u dorosłych 960 mg raz na dobę przez 7 dni, z możliwością zmniejszenia dawki do 480 mg w przypadku nietolerancji.
biegunka podróżnych, dializa otrzewnowa, hemodializa, kamica nerkowa, klirens kreatyniny, kotrimoksazol, lek przeciwbakteryjny, niewydolność nerek, ostre zapalenie dróg moczowych, ostre zapalenie ucha środkowego, pałeczka Shigella, przewlekłe zapalenie oskrzeli, sulfametoksazol, trimetoprim, zakażenie dróg moczowych, zakażenie Pneumocystis jirovecii, zakażenie wirusem HIV, zapalenie płuc Pneumocystis jirovecii