nudności pooperacyjne
Wskazanie

Nudności pooperacyjne (PONV – postoperative nausea and vomiting) są częstym powikłaniem po zabiegach chirurgicznych, występującym u 30-80% pacjentów, w zależności od czynników ryzyka. Dolegliwości te mogą pojawić się bezpośrednio po wybudzeniu lub w ciągu 24-48 godzin po operacji. Do głównych czynników ryzyka należą: płeć żeńska, niepalenie tytoniu, historia choroby lokomocyjnej lub PONV w przeszłości, stosowanie opioidów podczas i po zabiegu oraz rodzaj i czas trwania operacji (szczególnie zabiegi laparoskopowe, ginekologiczne i okulistyczne).

W leczeniu i profilaktyce nudności pooperacyjnych stosuje się różne grupy leków. Najczęściej używane w Polsce to antagoniści receptora 5-HT3 (ondansetron – Zofran, Ondansetron Accord, Setronon), antagoniści receptora NK1 (aprepitant – Emend), antagoniści receptora dopaminowego (metoklopramid – Metoclopramidum WZF, Metoclopramide Polpharma), leki przeciwhistaminowe (dimenhydrynat – Aviomarin) oraz glikokortykosteroidy (deksametazon – Dexaven, Dexamethasone Krka).

Obecnie w praktyce klinicznej coraz częściej stosuje się multimodalną terapię przeciwwymiotną, polegającą na łączeniu leków o różnych mechanizmach działania. Przykładowo, połączenie ondansetronu z deksametazonem wykazuje działanie synergistyczne i jest szczególnie skuteczne u pacjentów z wysokim ryzykiem PONV. U pacjentów z najwyższym ryzykiem rozważa się zastosowanie trzech lub nawet czterech leków z różnych grup.

Największe trudności w leczeniu nudności pooperacyjnych stanowi identyfikacja pacjentów wysokiego ryzyka oraz odpowiedni dobór profilaktyki. Wyzwaniem jest również leczenie tzw. opornych PONV, które nie reagują na standardową terapię. W takich przypadkach może być konieczne zastosowanie leków drugiego rzutu, takich jak małe dawki propofolu, haloperidol czy skopolamina. Dodatkowym problemem jest opóźnienie wypisu ze szpitala, zwiększone ryzyko aspiracji treści żołądkowej oraz zaburzenia elektrolitowe i odwodnienie w przypadku przedłużających się wymiotów, co może prowadzić do poważniejszych powikłań pooperacyjnych.