Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Wodorowęglan

Wodorowęglan – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania

Wodorowęglan sodu stanowi istotną substancję czynną wykorzystywaną w różnych produktach leczniczych, w tym w preparatach do oczyszczania jelita (Klean-Prep) oraz roztworach do hemodializy/hemofiltracji (Prismasol). Ze względu na specyfikę działania tej substancji oraz jej wpływ na równowagę elektrolitową organizmu, stosowanie produktów zawierających wodorowęglan wiąże się z szeregiem specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności, które personel medyczny powinien wziąć pod uwagę podczas leczenia pacjentów.¹

Zastosowanie wodorowęglanów w preparatach dializacyjnych

W przypadku stosowania preparatów dializacyjnych zawierających wodorowęglan, takich jak Prismasol 2 mmol/l potasu, kluczowe znaczenie ma fakt, że substancja ta może istotnie wpływać na równowagę kwasowo-zasadową pacjenta. Produkt ten zawiera wodorowęglan (dwuwęglan) w ilości 32 mmol/l oraz mleczan (3 mmol/l) będący prekursorem wodorowęglanu, co może prowadzić do zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.²

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia lub pogłębienia się alkalozy metabolicznej podczas terapii z wykorzystaniem roztworów zawierających wodorowęglany. W takich przypadkach może zaistnieć konieczność zmniejszenia szybkości podawania preparatu lub całkowitego wstrzymania jego podawania.³

Monitorowanie pacjenta podczas stosowania wodorowęglanów

Podczas stosowania produktów leczniczych zawierających wodorowęglany wymagane jest ścisłe monitorowanie parametrów biochemicznych pacjenta. Dotyczy to przede wszystkim stężenia elektrolitów oraz równowagi kwasowo-zasadowej zarówno przed rozpoczęciem leczenia, jak i w trakcie jego trwania.⁴

W przypadku preparatów dializacyjnych, takich jak Prismasol, zawierających wodorowęglan (32 mmol/l) i potas (2 mmol/l), szczególnie istotne jest regularne monitorowanie stężenia potasu w surowicy przed zabiegiem hemofiltracji i/lub hemodializy oraz w jego trakcie. W zależności od wyjściowego stężenia potasu w surowicy przed leczeniem może rozwinąć się hipokaliemia lub hiperkaliemia.⁵

Ryzyko zaburzeń elektrolitowych

Stosowanie preparatów zawierających wodorowęglan może wiązać się z ryzykiem wystąpienia zaburzeń elektrolitowych. W przypadku produktów do oczyszczania jelita, takich jak Klean-Prep (zawierający sodu wodorowęglan 1,685 g w saszetce), rzadko raportowano przypadki zaburzeń gospodarki elektrolitowej u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka, mimo że skład produktu jest izotoniczny.⁶

W związku z tym szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z:⁷

• Niewydolnością nerek
• Uszkodzeniem serca
• U osób leczonych jednocześnie preparatami moczopędnymi

⁸

Pacjenci z tych grup ryzyka powinni być odpowiednio nawadniani w trakcie leczenia, a poziomy elektrolitów należy monitorować zarówno na początku, jak i po zakończeniu terapii.⁹

Postępowanie w przypadku zaburzeń elektrolitowych

Hipokaliemia i hiperkaliemia

Podczas stosowania roztworów zawierających wodorowęglan i potas, takich jak Prismasol 2 mmol/l potasu, mogą wystąpić zaburzenia stężenia potasu w surowicy krwi. W przypadku hipokaliemii może być konieczne dodanie potasu i/lub zastosowanie dializatu o wyższym stężeniu potasu.¹⁰

Jeśli hiperkaliemia wystąpi po rozpoczęciu leczenia, należy rozważyć dodatkowe środki wpływające na stężenie potasu we krwi. Gdy roztwór stosowany jest jako roztwór substytucyjny, należy najpierw zmniejszyć szybkość infuzji i potwierdzić, że osiągnięto żądane stężenie potasu. W przypadku utrzymującej się hiperkaliemii należy natychmiast przerwać infuzję.¹¹

W sytuacji rozwoju hiperkaliemii podczas stosowania roztworu jako dializatu, może być konieczne podanie dializatu niezawierającego potasu, aby zwiększyć szybkość usuwania tego elektrolitu.¹²

Hiperglikemia

W przypadku roztworów zawierających wodorowęglan i glukozę (np. Prismasol 2 mmol/l potasu, który zawiera 6,1 mmol/l glukozy) może wystąpić hiperglikemia, szczególnie u pacjentów chorych na cukrzycę. Konieczne jest zatem regularne monitorowanie stężenia glukozy we krwi.¹³

W przypadku rozwoju hiperglikemii może być konieczne zastosowanie roztworu substytucyjnego lub dializatu niezawierającego glukozy. Mogą być również potrzebne inne środki zaradcze w celu utrzymania pożądanej wartości glikemii.¹⁴

Szczególne grupy pacjentów

Produkty lecznicze zawierające wodorowęglan sodu wymagają zachowania szczególnej ostrożności u określonych grup pacjentów:

Pacjenci z podwyższonym ryzykiem niewydolności nerek

Przed zastosowaniem preparatów zawierających wodorowęglan sodu, takich jak Klean-Prep, należy dokładnie rozważyć współczynnik korzyści do ryzyka u pacjentów z podwyższonym ryzykiem jednoczesnego występowania niewydolności nerek. Dotyczy to w szczególności:¹⁵

• Pacjentów z ostrym zawałem serca
• Pacjentów z niestabilną dusznicą bolesną
• Pacjentów w podeszłym wieku

¹⁶

Pacjenci z zapaleniem jelita

W przypadku podawania produktów do oczyszczania jelita zawierających wodorowęglan sodu (jak Klean-Prep) pacjentom z zapaleniem jelita w fazie zaostrzenia wymagana jest szczególna ostrożność.¹⁷

Pacjenci z problemami z połykaniem

Dla pacjentów z problemami z połykaniem, u których konieczne jest dodawanie preparatów zagęszczających do roztworów zawierających wodorowęglan w celu ułatwienia prawidłowego spożycia, należy rozważyć możliwe interakcje.¹⁸

Sposób podawania preparatów zawierających wodorowęglan

Droga podania

W przypadku podawania preparatów zawierających wodorowęglan sodu przez sondę nosowo-żołądkową (np. Klean-Prep), należy upewnić się, czy sonda jest właściwie umiejscowiona, szczególnie u osób w podeszłym wieku. Jest to istotne, ponieważ zgłaszano przypadki powikłań w wyniku aspiracji roztworu (np. obrzęk płuc), które wymagały natychmiastowego leczenia.¹⁹

Ponadto, należy zachować ostrożność podczas podawania produktów z wodorowęglanem sodu pacjentom z:²⁰

• Zaburzonym odruchem wymiotnym
• Chorobą refluksową przełyku
• Zapaleniem przełyku

²¹

Przygotowanie roztworu

W przypadku preparatów dializacyjnych zawierających wodorowęglan, takich jak Prismasol, przed użyciem roztwór elektrolitowy musi zostać zmieszany z roztworem buforowym w celu uzyskania odtworzonego roztworu do hemofiltracji/hemodiafiltracji/ciągłej hemodializy.²²

Aby zwiększyć komfort pacjenta, produkt zawierający wodorowęglan sodu można ogrzać do temperatury 37°C. Ogrzewanie roztworu należy przeprowadzić przed rekonstytucją i wyłącznie przy użyciu suchego źródła ciepła. Roztworów nie należy ogrzewać w wodzie ani kuchence mikrofalowej.²³

Przed podaniem należy zawsze sprawdzić wizualnie roztwór w celu wykrycia obecności cząstek stałych oraz zmiany zabarwienia, o ile roztwór oraz opakowanie na to pozwalają. Nie należy podawać roztworu, który nie jest przezroczysty lub jeśli spaw został naruszony.²⁴

Sytuacje wymagające natychmiastowej interwencji

Podczas stosowania preparatów zawierających wodorowęglan sodu mogą wystąpić sytuacje wymagające natychmiastowej interwencji lekarskiej:

Niedokrwienne zapalenie jelita grubego

U pacjentów leczonych preparatami do oczyszczania jelita zawierającymi wodorowęglan sodu i makrogol (np. Klean-Prep) notowano w okresie po wprowadzeniu do obrotu przypadki, w tym poważne, niedokrwiennego zapalenia jelita grubego. Makrogol należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka niedokrwiennego zapalenia jelita grubego lub podczas jednoczesnego stosowania leków przeczyszczających o działaniu stymulującym (takich jak bisakodyl czy pikosiarczan sodu).²⁵

Pacjentów z nagłym bólem brzucha, krwawieniem z odbytu lub innymi objawami niedokrwiennego zapalenia jelita grubego należy jak najszybciej poddać badaniom.²⁶

Nasilenie bólu

W przypadku zwiększenia, rozszerzenia lub nasilenia się bólu podczas stosowania produktów zawierających wodorowęglan sodu do oczyszczania jelita, należy zmniejszyć szybkość podawania produktu lub przerwać jego podawanie do czasu ustąpienia objawów.²⁷

Reakcje nadwrażliwości

W przypadku wystąpienia jakichkolwiek przedmiotowych lub podmiotowych objawów podejrzewanej reakcji nadwrażliwości podczas stosowania roztworów dializacyjnych zawierających wodorowęglan, należy natychmiast przerwać podawanie preparatu. Należy zastosować odpowiednie terapeutyczne środki zaradcze zgodnie ze wskazaniem klinicznym.²⁸