Działania niepożądane
Walacyklowir

Działania niepożądane walacyklowiru

Walacyklowir jako substancja aktywna stosowana w terapii infekcji wirusowych, podobnie jak inne leki przeciwwirusowe, może powodować szereg działań niepożądanych o różnym nasileniu i częstości występowania. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi zgłaszanymi u pacjentów stosujących walacyklowir w badaniach klinicznych są ból głowy i nudności, natomiast do ciężkich działań niepożądanych należą zakrzepowa plamica małopłytkowa, zespół hemolityczno-mocznicowy, ostra niewydolność nerek, zaburzenia neurologiczne oraz zespół DRESS.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Dla lepszego zrozumienia częstości występowania poszczególnych działań niepożądanych walacyklowiru, stosuje się następującą klasyfikację:

• bardzo często – występują u ≥1/10 pacjentów (co najmniej 1 na 10 osób)
• często – występują u ≥1/100 do <1/10 pacjentów (co najmniej 1 na 100 osób, ale mniej niż 1 na 10 osób)
• niezbyt często – występują u ≥1/1 000 do <1/100 pacjentów (co najmniej 1 na 1000 osób, ale mniej niż 1 na 100 osób)
• rzadko – występują u ≥1/10 000 do <1/1 000 pacjentów (co najmniej 1 na 10 000 osób, ale mniej niż 1 na 1000 osób)
• bardzo rzadko – występują u <1/10 000 pacjentów (mniej niż 1 na 10 000 osób)
• nieznana – częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

²

Kategorie częstości dla poszczególnych działań niepożądanych są przyporządkowane na podstawie badań klinicznych, jeśli wykazano związek przyczynowo-skutkowy z zastosowaniem walacyklowiru. W przypadku działań niepożądanych opisanych na podstawie doświadczeń po wprowadzeniu produktu do obrotu, ale nieobserwowanych w badaniach klinicznych, stosuje się tzw. „regułę trzech”, czyli najbardziej konserwatywną wartość szacunkową. Dla działań niepożądanych obserwowanych zarówno w badaniach klinicznych, jak i zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu, częstość określa się na podstawie danych z badań klinicznych.³

Warto zaznaczyć, że dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa walacyklowiru opierają się na obszernych badaniach klinicznych obejmujących 5855 uczestników narażonych na tę substancję czynną w różnych wskazaniach, takich jak leczenie półpaśca, leczenie i zapobieganie opryszczce narządów płciowych oraz leczenie opryszczki wargowej.⁴

Działania niepożądane stwierdzone w badaniach klinicznych

W trakcie badań klinicznych produktów zawierających walacyklowir (np. Vaciclor 500 mg, Vaciclor 1000 mg) zaobserwowano następujące działania niepożądane:

• Zaburzenia układu nerwowego: bardzo często – ból głowy (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
• Zaburzenia żołądka i jelit: często – nudności (występują u co najmniej 1 na 100 pacjentów)

⁵

Działania niepożądane zgłaszane po wprowadzeniu walacyklowiru do obrotu

Poza działaniami niepożądanymi obserwowanymi w badaniach klinicznych, po wprowadzeniu walacyklowiru do obrotu zgłaszano szereg innych niepożądanych reakcji. Obejmują one zaburzenia dotyczące różnych układów i narządów, a ich częstość występowania jest zróżnicowana.⁶

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Wśród zaburzeń krwi i układu chłonnego obserwowano leukopenię (zmniejszenie liczby białych krwinek) oraz małopłytkowość (zmniejszenie liczby płytek krwi). Warto zwrócić uwagę, że leukopenia występowała głównie u pacjentów z osłabioną odpornością.⁷

Zaburzenia układu immunologicznego

W zakresie układu immunologicznego odnotowano przypadki anafilaksji, będącej ciężką, potencjalnie zagrażającą życiu reakcją alergiczną.⁸

Zaburzenia psychiczne i neurologiczne

W obszarze zaburzeń psychicznych i neurologicznych zgłaszano szerokie spektrum objawów, takich jak zawroty głowy, dezorientacja, omamy, zaburzona świadomość, drżenia, pobudzenie, ataksja (zaburzenia koordynacji ruchów), zaburzenia mowy, drgawki, encefalopatia, śpiączka, objawy psychotyczne i delirium.⁹

Należy podkreślić, że zaburzenia neurologiczne, niekiedy o ciężkim przebiegu, mogą być związane z encefalopatią. Objawy te są zazwyczaj przemijające i obserwowane głównie u pacjentów z upośledzoną czynnością nerek lub w obecności innych czynników predysponujących. U pacjentów po przeszczepieniu narządu, otrzymujących duże dawki walacyklowiru (8000 mg na dobę) w zapobieganiu zakażeniom CMV, reakcje neurologiczne występują znacznie częściej niż podczas stosowania mniejszych dawek w innych wskazaniach.¹⁰

Zaburzenia układu oddechowego

W zakresie układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia odnotowano przypadki duszności.¹¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Oprócz nudności, które są często obserwowane w badaniach klinicznych, po wprowadzeniu walacyklowiru do obrotu zgłaszano również wymioty, biegunkę oraz dolegliwości w obrębie brzucha.¹²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

W odniesieniu do wątroby i dróg żółciowych obserwowano przemijające zwiększenie wartości parametrów czynności wątroby, takich jak stężenie bilirubiny oraz aktywność enzymów wątrobowych.¹³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W zakresie skóry i tkanki podskórnej zgłaszano różnorodne reakcje, takie jak wysypka (w tym spowodowana nadwrażliwością na światło), świąd, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy oraz reakcja polekowa z towarzyszącą eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS).¹⁴

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

W obszarze nerek i dróg moczowych raportowano ból nerek, krwiomocz (często związany z innymi zaburzeniami nerek), zaburzenie czynności nerek, ostrą niewydolność nerek (zwłaszcza u pacjentów w podeszłym wieku lub pacjentów z wcześniejszymi zaburzeniami czynności nerek, otrzymujących dawki większe niż zalecane) oraz cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek.¹⁵

Warto zaznaczyć, że ból nerek może być związany z niewydolnością nerek. Odnotowano również przypadki wytrącania się kryształków acyklowiru w nerkach. Dlatego podczas leczenia walacyklowirem należy zapewnić odpowiednie nawodnienie pacjenta.¹⁶

Szczególne populacje pacjentów

U dorosłych pacjentów z ciężkim osłabieniem odporności, zwłaszcza w zaawansowanym stadium zakażenia wirusem HIV, którzy otrzymywali w badaniach klinicznych duże dawki walacyklowiru (8000 mg na dobę) przez dłuższy okres, obserwowano przypadki niewydolności nerek, mikroangiopatycznej niedokrwistości hemolitycznej i małopłytkowości, które czasami współistniały. Podobne objawy występowały także u pacjentów nieleczonych walacyklowirem, ale z tymi samymi chorobami podstawowymi lub schorzeniami współistniejącymi.¹⁷

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi walacyklowiru

Podczas leczenia walacyklowirem należy zwrócić szczególną uwagę na potencjalne niebezpieczeństwa związane z niektórymi działaniami niepożądanymi, zwłaszcza tymi o ciężkim przebiegu.¹⁸

Zaburzenia neurologiczne

Encefalopatia i inne ciężkie zaburzenia neurologiczne stanowią istotne zagrożenie, szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek oraz innych czynników predysponujących. Objawy mogą obejmować dezorientację, pobudzenie, drgawki, omamy, a nawet śpiączkę. Z uwagi na fakt, że walacyklowir jest przekształcany w organizmie do acyklowiru, który jest wydalany przez nerki, ryzyko tych zaburzeń jest znacznie zwiększone u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek.

Szczególnie niebezpieczna sytuacja występuje u pacjentów po przeszczepieniu narządu, którzy otrzymują duże dawki walacyklowiru (8000 mg na dobę) w zapobieganiu zakażeniom CMV – u nich reakcje neurologiczne występują zdecydowanie częściej niż podczas stosowania niższych dawek w innych wskazaniach.¹⁹

Zaburzenia nerek

Ostra niewydolność nerek jest poważnym zagrożeniem, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku oraz u osób z wcześniejszymi zaburzeniami czynności nerek. Ryzyko jest podwyższone zwłaszcza przy stosowaniu dawek większych niż zalecane. Ból nerek może być wczesnym objawem rozwijającej się niewydolności nerek.

Wytrącanie się kryształków acyklowiru (metabolitu walacyklowiru) w nerkach stanowi dodatkowe niebezpieczeństwo, które może prowadzić do uszkodzenia nerek. Z tego powodu podczas terapii walacyklowirem kluczowe jest zapewnienie odpowiedniego nawodnienia pacjenta.²⁰

Zespół DRESS

Zespół DRESS (reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi) to potencjalnie zagrażające życiu działanie niepożądane. Charakteryzuje się wysypką skórną, gorączką, powiększeniem węzłów chłonnych, eozynofilią (podwyższonym poziomem eozynofilów we krwi) oraz zajęciem narządów wewnętrznych, takich jak wątroba, nerki czy płuca. Wczesne rozpoznanie i odstawienie leku jest kluczowe dla pomyślnego leczenia.²¹

Ciężkie reakcje alergiczne

Anafilaksja to nagła, ciężka, potencjalnie zagrażająca życiu reakcja alergiczna, która wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Objawy mogą obejmować wysypkę, świąd, obrzęk twarzy, języka i gardła, trudności w oddychaniu, spadek ciśnienia krwi, zawroty głowy lub utratę przytomności. Pacjenci z wcześniejszymi epizodami reakcji alergicznych są w grupie zwiększonego ryzyka.²²

Powikłania hematologiczne

Mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna i małopłytkowość to ciężkie powikłania hematologiczne, które mogą wystąpić szczególnie u pacjentów z upośledzeniem odporności, zwłaszcza w zaawansowanym stadium zakażenia HIV. Objawy mogą obejmować zmęczenie, bladość, duszność, siniaki, krwawienia i żółtaczkę. Te zaburzenia mogą prowadzić do poważnych komplikacji, włącznie z niewydolnością narządów.²³

Tabela działań niepożądanych walacyklowiru

Poniższa tabela przedstawia szczegółowy wykaz działań niepożądanych walacyklowiru wraz z ich opisem oraz częstością występowania na podstawie danych klinicznych oraz doświadczeń po wprowadzeniu produktów leczniczych do obrotu (np. Vaciclor 500 mg, Vaciclor 1000 mg).

²⁴

Monitorowanie bezpieczeństwa walacyklowiru

Ze względu na potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie u niektórych grup pacjentów, istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania walacyklowiru.

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, Tel.: +48 22 49 21 301, Faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za konkretny produkt leczniczy zawierający walacyklowir.²⁵