Działania niepożądane
Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha

Działania niepożądane triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha

Triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha (MCT) są składnikiem lipidowym szeroko stosowanym w żywieniu pozajelitowym. Występują one w produktach leczniczych takich jak Lipidem, SmofKabiven, SmofKabiven EF, SmofKabiven Low Osmo Peripheral oraz SmofKabiven Nutribase. Mimo ich kluczowej roli w dostarczaniu energii, stosowanie tych substancji może wiązać się z występowaniem różnych działań niepożądanych, które wymagają szczególnej uwagi personelu medycznego.¹

Objawy ogólnoustrojowe

W trakcie stosowania emulsji zawierających triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha mogą pojawić się różne objawy ogólnoustrojowe. Do najczęściej obserwowanych należą: podwyższenie temperatury ciała, dreszcze, uczucie zimna, zawroty głowy oraz bóle głowy. Ponadto pacjenci mogą doświadczać bólu w różnych częściach ciała, w tym pleców, kości, klatki piersiowej i okolicy lędźwiowej.^{2 3}

Zaburzenia układu krążenia i oddechowego

Stosowanie preparatów zawierających MCT może prowadzić do zaburzeń w układzie krążenia, takich jak tachykardia, nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze. U pacjentów mogą wystąpić również uderzenia gorąca.^{4 5}

W zakresie układu oddechowego obserwuje się występowanie duszności, a w rzadkich przypadkach sinicy.^{6 7}

Zaburzenia żołądka i jelit

Pacjenci otrzymujący preparaty zawierające triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha mogą doświadczać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności, wymioty oraz utrata apetytu. Należy zauważyć, że objawy te mogą być również związane ze stanem będącym wskazaniem do żywienia pozajelitowego.^{8 9}

Zaburzenia metaboliczne i nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych

Stosowanie MCT może prowadzić do zaburzeń metabolicznych takich jak hiperlipidemia, hiperglikemia czy kwasica metaboliczna. Ich częstość występowania jest zależna od dawki i może być większa w warunkach bezwzględnego lub względnego przedawkowania. Ponadto obserwuje się zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych.^{10 11}

W badaniach laboratoryjnych mogą być widoczne zaburzenia krzepnięcia, w tym nadkrzepliwość. Może również wystąpić leukopenia i małopłytkowość.¹²

Reakcje nadwrażliwości

U niektórych pacjentów mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, takie jak reakcje anafilaktyczne, wysypka skórna, pokrzywka oraz obrzęk gardła, jamy ustnej i twarzy. Ponadto obserwuje się zmiany skórne w postaci rumienia i zwiększonej potliwości.^{13 14}

Zespół przeciążenia tłuszczem

Szczególnie istotnym powikłaniem związanym ze stosowaniem triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha jest zespół przeciążenia tłuszczem. Powstaje on na skutek zaburzonej zdolności do eliminacji triglicerydów i może być spowodowany przedawkowaniem emulsji tłuszczowej.^{15 16}

Przyczyna zespołu przeciążenia może być genetyczna (zmieniony metabolizm u danego pacjenta) lub może być związana z wpływem trwających lub przebytych chorób na metabolizm tłuszczów. Zespół ten może również wystąpić podczas ciężkiej hipertriglicerydemii, nawet przy zalecanej szybkości infuzji oraz w związku z nagłą zmianą stanu klinicznego pacjenta, taką jak zaburzenie czynności nerek lub zakażenie.^{17 18}

Charakterystyczne objawy zespołu przeciążenia tłuszczem to: hiperlipidemia, gorączka, nacieki tłuszczowe, powiększenie wątroby (z żółtaczką lub bez), powiększenie śledziony, niedokrwistość, leukopenia, małopłytkowość, zaburzenia krzepnięcia, hemoliza i retykulocytoza, nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby oraz śpiączka. Na szczęście objawy te są zazwyczaj odwracalne po przerwaniu infuzji emulsji tłuszczowej.^{19 20}

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W razie wystąpienia działań niepożądanych infuzja musi zostać przerwana. Szczególną uwagę należy zwrócić na poziom triglicerydów w surowicy pacjenta. Jeśli stężenie triglicerydów podczas infuzji przekroczy 11,4 mmol/l (1000 mg/dl), infuzja musi zostać przerwana. Przy stężeniu przekraczającym 4,6 mmol/l (400 mg/dl) można kontynuować infuzję przy zmniejszonej szybkości.²¹

W razie wznowienia podawania infuzji pacjenta należy uważnie monitorować, szczególnie na początku, oraz często oznaczać stężenie triglicerydów w surowicy. W przypadku wystąpienia zespołu przeciążenia należy bezwzględnie natychmiast przerwać infuzję produktu.^{22 23}

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Według danych zawartych w charakterystykach produktów leczniczych zawierających triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha, większość działań niepożądanych występuje bardzo rzadko (<1/10 000), pod warunkiem prawidłowego stosowania pod względem dawkowania, monitorowania oraz przestrzegania ograniczeń i wskazówek dotyczących bezpieczeństwa stosowania.²⁴

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha, wraz z częstotliwością ich występowania:

Szczególne sytuacje kliniczne i monitorowanie

Podczas stosowania triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha szczególną uwagę należy zwrócić na monitorowanie pacjentów. Jest to szczególnie istotne w następujących sytuacjach:

• Przy przekroczeniu zdolności pacjenta do eliminacji triglicerydów – może prowadzić do zespołu przeciążenia tłuszczem²⁵
• U pacjentów z genetycznie uwarunkowanymi zaburzeniami metabolizmu tłuszczów²⁶
• W przebiegu ciężkiej hipertriglicerydemii²⁷
• Przy nagłej zmianie stanu klinicznego pacjenta, np. w wyniku zaburzenia czynności nerek lub zakażenia²⁸
• Przy wznowieniu infuzji po wcześniejszym wystąpieniu działań niepożądanych²⁹

W trakcie infuzji emulsji zawierających MCT należy regularnie kontrolować stężenie triglicerydów w surowicy. Przekroczenie stężenia 11,4 mmol/l (1000 mg/dl) jest wskazaniem do natychmiastowego przerwania infuzji, a przekroczenie 4,6 mmol/l (400 mg/dl) wymaga zmniejszenia szybkości infuzji.³⁰

Przedawkowanie składników żywienia pozajelitowego

Poza zespołem przeciążenia tłuszczem, podczas stosowania triglicerydów nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha w preparatach do żywienia pozajelitowego, należy również zwrócić uwagę na możliwość przedawkowania innych składników:

• Przedawkowanie aminokwasów może prowadzić do nudności, wymiotów, dreszczy i nadmiernej potliwości. Infuzja aminokwasów może również spowodować zwiększenie temperatury ciała. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może dojść do zwiększenia stężenia metabolitów zawierających azot (np. kreatyniny, mocznika).³¹
• Przedawkowanie glukozy prowadzi do hiperglikemii, jeśli zdolność organizmu pacjenta do usuwania glukozy zostanie przekroczona.³²

Monitorowanie pacjenta podczas stosowania preparatów zawierających triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha powinno więc obejmować nie tylko ocenę stężenia triglicerydów, ale także kontrolę glikemii i parametrów nerkowych, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka.