Działania niepożądane
Tobramycyna

Działania niepożądane tobramycyny

Tobramycyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym stosowanym w leczeniu różnych infekcji bakteryjnych. Pomimo swojej skuteczności terapeutycznej, jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Nasilenie i częstość występowania działań niepożądanych zależy od drogi podania (dożylna, wziewna, do oczu), dawki leku oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta na substancję czynną.¹

Toksyczność narządowa tobramycyny

Najpoważniejsze działania niepożądane tobramycyny to jej potencjalne działanie toksyczne na:

• Ucho wewnętrzne (ototoksyczność) – może prowadzić do upośledzenia słuchu lub zaburzeń równowagi
• Nerki (nefrotoksyczność) – mogą wystąpić zaburzenia czynności nerek, a nawet ostra niewydolność nerek
• Układ nerwowy (neurotoksyczność) – może powodować osłabienie mięśni, drgawki i inne zaburzenia neurologiczne

²

Ototoksyczność tobramycyny

Ototoksyczność stanowi jedno z najpoważniejszych działań niepożądanych tobramycyny. Uszkodzeniu ulec mogą zarówno przedsionkowe, jak i słuchowe odgałęzienia nerwu czaszkowego VIII. Objawy obejmują zawroty głowy, zaburzenia równowagi, odgłosy świstania i gwizdania w uchu (szumy uszne), a także częściową lub całkowitą utratę słuchu. Utrata słuchu jest przeważnie nieodwracalna i objawia się początkowo utratą słuchu w zakresie dźwięków o wysokich częstotliwościach.³

W badaniach klinicznych z tobramycyną podawaną metodą nebulizacji, szumy uszne były jednym z charakterystycznych działań niepożądanych. Występowały u około 3% pacjentów leczonych tobramycyną w porównaniu do 0% pacjentów w grupie kontrolnej. Co istotne, szumy uszne były przemijające i ustępowały po zaprzestaniu leczenia tobramycyną, nie powodując trwałej utraty słuchu potwierdzonej w badaniu audiometrycznym. Ryzyko szumów nie zwiększało się w powtarzanych cyklach stosowania tobramycyny.⁴

Nefrotoksyczność tobramycyny

Tobramycyna może powodować zaburzenia czynności nerek, które zazwyczaj ustępują po odstawieniu leku. Objawami nefrotoksyczności mogą być:

• Postępujące zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy
• Zwiększenie stężenia azotu i pozostałości azotu w moczu
• Oliguria (zmniejszona ilość wydalanego moczu)
• Wałeczkomocz
• Postępujący białkomocz

⁵

Ryzyko nefrotoksyczności jest wyższe u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami czynności nerek, stosujących duże dawki leku przez dłuższy czas, a także u pacjentów jednocześnie przyjmujących inne leki nefrotoksyczne.⁶

Neurotoksyczność tobramycyny

Objawy neurotoksyczności mogą obejmować:

• Bóle głowy
• Ospałość
• Parestezje (nieprawidłowe odczucia, takie jak mrowienie, kłucie, pieczenie)
• Cierpnięcie skóry
• Drżenia mięśni
• Drgawki
• Senność
• Porażenie mięśni oddechowych
• Blokada nerwowo-mięśniowa

⁷

Działania niepożądane w zależności od drogi podania

Tobramycyna podawana dożylnie

Przy podaniu dożylnym tobramycyny najczęściej występują działania niepożądane związane z jej toksycznością ogólnoustrojową, takie jak ototoksyczność, nefrotoksyczność i neurotoksyczność. Dodatkowo mogą wystąpić:

• Reakcje nadwrażliwości – od łagodnego świądu do ciężkich reakcji anafilaktycznych
• Zaburzenia elektrolitowe – hipokalcemia, hipomagnezemia, hiponatremia, hipokaliemia
• Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego – nudności, wymioty, biegunka
• Zaburzenia hematologiczne – eozynofilia, leukopenia, niedokrwistość, trombocytopenia
• Reakcje skórne – wysypka, rumień

⁸

Tobramycyna podawana wziewnie

W przypadku tobramycyny stosowanej wziewnie najczęściej opisywane działania niepożądane dotyczą układu oddechowego. W badaniach klinicznych Bramitob (tobramycyna w roztworze do nebulizacji) najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były kaszel i dysfonia (zaburzenia głosu).⁹

Inne częste działania niepożądane przy podaniu wziewnym obejmują:

• Zaburzenia czynności płuc
• Nieżyt nosa
• Zmiana zabarwienia plwociny
• Duszność
• Ból gardła i krtani
• Krwioplucie

^{10 11}

Tobramycyna podawana miejscowo do oczu

Tobramycyna stosowana w postaci kropli lub maści do oczu najczęściej wywołuje miejscowe działania niepożądane. W przypadku produktów Tobrex i Tobrexan (krople do oczu), do najczęstszych działań niepożądanych należą przekrwienie oka i uczucie dyskomfortu w oku.^{12 13}

Inne działania niepożądane przy stosowaniu ocznym tobramycyny mogą obejmować:

• Nadwrażliwość
• Zapalenie rogówki
• Otarcie rogówki
• Zaburzenia widzenia
• Niewyraźne widzenie
• Obrzęk i rumień powiek
• Obrzęk spojówek
• Ból oka
• Zespół suchego oka
• Świąd oka
• Nasilone łzawienie

^{14 15}

W przypadku preparatów złożonych zawierających tobramycynę i deksametazon (np. Tobradex, Tobrosopt-DEX, Mybracin), należy również uwzględnić działania niepożądane kortykosteroidów, takie jak zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, powstawanie zaćmy, czy opóźnione gojenie ran.^{16 17}

Reakcje nadwrażliwości

U niektórych pacjentów może wystąpić nadwrażliwość na tobramycynę i inne aminoglikozydy. Reakcje nadwrażliwości mogą mieć postać:

• Świądu
• Wysypki skórnej
• Pokrzywki
• Rumienia
• Gorączki polekowej
• Reakcji anafilaktycznych

^{18 19}

W rzadkich przypadkach mogą wystąpić ciężkie skórne reakcje nadwrażliwości, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy lub martwica toksyczno-rozpływna naskórka.^{20 21}

Inne działania niepożądane

Inne działania niepożądane, które mogą wystąpić podczas stosowania tobramycyny, obejmują:

• Zakażenia oportunistyczne – nadkażenia czynnikami opornymi na tobramycynę
• Zaburzenia smaku
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, bóle brzucha
• Ogólne osłabienie
• Bóle mięśni
• Ból głowy
• Splątanie, dezorientacja

^{22 23}

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane tobramycyny z podziałem na układy i narządy oraz częstość występowania zgodnie z klasyfikacją MedDRA i danymi z charakterystyk produktów leczniczych.

* W przypadku preparatów złożonych zawierających deksametazon²⁴

Czynniki ryzyka działań niepożądanych

Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych tobramycyny zwiększa się w przypadku:²⁵

• Współistniejącej niewydolności nerek
• Jednoczesnego stosowania innych leków ototoksycznych lub nefrotoksycznych
• Długotrwałego leczenia lub powtarzania cykli terapii
• Stosowania dawek większych niż zalecane
• Zaawansowanego wieku pacjenta
• Odwodnienia

W przypadku preparatów do oczu zawierających tobramycynę i deksametazon, dodatkowe ryzyko stanowią:^{26 27}

• Choroby prowadzące do ścieńczenia rogówki lub twardówki (zwiększone ryzyko perforacji)
• Długotrwałe stosowanie (ryzyko wtórnych infekcji, zwłaszcza grzybiczych infekcji rogówki)
• Istniejąca jaskra (ryzyko dalszego zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego)

Postępowanie przy działaniach niepożądanych

Ze względu na potencjalną ototoksyczność i nefrotoksyczność tobramycyny, należy monitorować czynność nerek i słuch pacjentów podczas terapii tym antybiotykiem, zwłaszcza przy dożylnym podawaniu leku. W przypadku pojawienia się objawów uszkodzenia słuchu lub nerek, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia.²⁸

W przypadku reakcji nadwrażliwości leczenie należy natychmiast przerwać i zastosować odpowiednie leczenie objawowe. Ciężkie reakcje anafilaktyczne wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.²⁹

Przy stosowaniu tobramycyny wziewnie należy zwrócić uwagę na objawy ze strony układu oddechowego, takie jak skurcz oskrzeli. W razie ich wystąpienia może być konieczne zastosowanie leków rozszerzających oskrzela przed inhalacją tobramycyny.³⁰

W przypadku miejscowego stosowania tobramycyny do oczu należy monitorować reakcje miejscowe. Jeśli wystąpi nasilone podrażnienie lub objawy nadwrażliwości, należy przerwać stosowanie leku.³¹

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.³²