Przeciwwskazania stosowania
Sód diwodorofosforan

Przeciwwskazania stosowania sodu diwodorofosforanu

Sód diwodorofosforan jest substancją czynną stosowaną w preparatach o działaniu przeczyszczającym, w tym w roztworach doodbytniczych. Jako substancja o działaniu osmotycznym, przyciąga wodę do światła jelita, zmiękczając masy kałowe i ułatwiając ich wydalanie. Jednak istnieje szereg przeciwwskazań, które wykluczają stosowanie preparatów zawierających tę substancję.¹

Przeciwwskazania bezwzględne

Produkty lecznicze zawierające sód diwodorofosforan, takie jak Rectanal Enema, są bezwzględnie przeciwwskazane w następujących stanach klinicznych:

• Nadwrażliwość na sód diwodorofosforan lub inne składniki preparatu
• Perforacja jelita grubego
• Niedrożność jelit
• Zarośnięcie odbytu
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

²

Przeciwwskazania związane z układem krążenia

Ze względu na potencjalny wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową, stosowanie preparatów z sodem diwodorofosforanem jest przeciwwskazane u pacjentów z:

• Chorobami serca
• Zastoinową niewydolnością krążenia
• Nadciśnieniem tętniczym

³

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej wywołane działaniem preparatów zawierających sód diwodorofosforan mogą prowadzić do pogorszenia stanu pacjentów z wymienionymi schorzeniami układu sercowo-naczyniowego. Szczególnie niebezpieczne są zmiany stężenia elektrolitów, które mogą nasilać objawy niewydolności serca lub destabilizować przebieg nadciśnienia tętniczego.⁴

Przeciwwskazania związane z układem pokarmowym

Stosowanie preparatów z sodem diwodorofosforanem jest przeciwwskazane w następujących stanach dotyczących przewodu pokarmowego:

• Podejrzenie perforacji jelita
• Podejrzenie niedrożności jelita
• Podejrzenie wrzodziejącego zapalenia jelita
• Zapalenie wyrostka robaczkowego
• Bóle brzucha o nieustalonej przyczynie
• Nudności i wymioty o nieustalonej przyczynie

⁵

Stosowanie preparatów doodbytniczych zawierających sód diwodorofosforan w powyższych stanach może prowadzić do maskowania objawów chorób wymagających pilnej interwencji chirurgicznej lub innego leczenia, a także może powodować nasilenie istniejących stanów zapalnych lub prowadzić do perforacji jelita.⁶

Przeciwwskazania związane z funkcją nerek

Stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan jest bezwzględnie przeciwwskazane u pacjentów z:

• Ciężką niewydolnością nerek

⁷

U pacjentów z niewydolnością nerek może dojść do kumulacji fosforanów we krwi po zastosowaniu preparatów zawierających sód diwodorofosforan, co może prowadzić do hiperfosfatemii. Ponadto zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej mogą nasilać istniejącą niewydolność nerek.⁸

Przeciwwskazania związane z ogólnym stanem pacjenta

Preparaty z sodem diwodorofosforanem nie powinny być stosowane u pacjentów z:

• Ciężkim stanem ogólnym
• Odwodnieniem

⁹

Przeczyszczające działanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan może nasilić istniejące odwodnienie, co w konsekwencji może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych i pogorszenia stanu pacjenta. Szczególnie niebezpieczne jest stosowanie tych preparatów u pacjentów w ciężkim stanie ogólnym, gdyż dodatkowe obciążenie związane z działaniem przeczyszczającym może prowadzić do dalszego pogorszenia ich stanu.¹⁰

Przeciwwskazania związane z wiekiem i ciążą

Stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:

• Wiek poniżej trzech lat
• Ciąża

¹¹

U małych dzieci (poniżej 3 lat) stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan może prowadzić do gwałtownych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej ze względu na niedojrzałość mechanizmów regulacyjnych. W przypadku kobiet ciężarnych przeciwwskazanie wynika z ryzyka zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, które mogą mieć negatywny wpływ na przebieg ciąży i rozwój płodu.¹²

Warunki odradzenia stosowania sodu diwodorofosforanu

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami istnieją sytuacje kliniczne, w których należy odradzić pacjentowi stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan, mimo braku formalnych przeciwwskazań. Do takich sytuacji należą:

Zaburzenia gospodarki elektrolitowej

Pacjentom z istniejącymi zaburzeniami gospodarki elektrolitowej należy odradzić stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan ze względu na ryzyko pogłębienia tych zaburzeń. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z hipernatremią, hiperfosfatemią lub hipokalcemią.¹³

Łagodne zaburzenia funkcji nerek

Pacjentom z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami funkcji nerek należy odradzić stosowanie preparatów z sodem diwodorofosforanem ze względu na ryzyko zaburzeń elektrolitowych i możliwość pogorszenia funkcji nerek. Choć formalne przeciwwskazanie dotyczy tylko ciężkiej niewydolności nerek, nawet łagodniejsze zaburzenia funkcji nerek mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych.¹⁴

Wrażliwość jelit

Pacjentom z zespołem jelita drażliwego lub innymi funkcjonalnymi zaburzeniami przewodu pokarmowego należy odradzić stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan ze względu na ryzyko nasilenia objawów dokuczliwych, takich jak ból brzucha czy skurcze jelit.¹⁵

Niedożywienie i wyniszczenie

Pacjentom w stanie wyniszczenia lub z niedożywieniem należy odradzić stosowanie preparatów z sodem diwodorofosforanem ze względu na ryzyko pogłębienia zaburzeń metabolicznych i dalszej utraty masy ciała. Stan odżywienia pacjenta może wpływać na zdolność organizmu do tolerowania zaburzeń wodno-elektrolitowych wywołanych działaniem tych preparatów.¹⁶

Pacjenci w podeszłym wieku

Pacjentom w podeszłym wieku, szczególnie tym z wielochorobowością, należy odradzić stosowanie preparatów zawierających sód diwodorofosforan bez ścisłego nadzoru medycznego. Osoby starsze są bardziej podatne na zaburzenia wodno-elektrolitowe i inne działania niepożądane związane ze stosowaniem tych preparatów.¹⁷

Osoby stosujące leki wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową

Pacjentom przyjmującym leki wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową (np. diuretyki, glikokortykosteroidy, inhibitory konwertazy angiotensyny) należy odradzić stosowanie preparatów z sodem diwodorofosforanem bez konsultacji z lekarzem. Interakcje między tymi lekami a preparatami zawierającymi sód diwodorofosforan mogą prowadzić do poważnych zaburzeń elektrolitowych.¹⁸