Działania niepożądane
Roksytromycyna

Działania niepożądane roksytromycyny

Roksytromycyna, jako antybiotyk makrolidowy, charakteryzuje się określonym profilem działań niepożądanych, które mogą wystąpić podczas terapii. Znajomość tych działań jest istotna dla prawidłowego monitorowania pacjenta i szybkiego reagowania w przypadku wystąpienia niepokojących objawów. Działania niepożądane występujące po zastosowaniu roksytromycyny mogą dotyczyć różnych układów i narządów, a ich częstotliwość oraz nasilenie są zróżnicowane.<sup data-drug="Rulid" data-section="Działania niepożądane" title="Następujące działania niepożądane są wymienione na podstawie klasyfikacji układów narządów i według następującej konwencji: bardzo często ≥1/10, często ≥1/100 do <1/10, niezbyt często ≥1/1 000 do <1/100, rzadko ≥1/10 000 do <1/1 000, bardzo rzadko 1

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego należą do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych podczas terapii roksytromycyną. Pacjenci mogą doświadczać nudności, wymiotów, bólów w nadbrzuszu (niestrawności) oraz biegunki, która w niektórych przypadkach może być krwawa.² W pojedynczych przypadkach obserwowano objawy zapalenia trzustki, przy czym większość z tych pacjentów otrzymywała również inne leki, które mogły wywołać zapalenie trzustki jako działanie niepożądane.³

Szczególnie niebezpiecznym powikłaniem może być rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, które może wystąpić w wyniku nadkażenia przez Clostridium difficile. Podczas leczenia roksytromycyną konieczna jest wielokrotna ocena stanu pacjenta, a w przypadku podejrzenia rzekomobłoniastego zapalenia jelit należy zastosować odpowiednie leczenie.⁴

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Roksytromycyna może powodować zaburzenia czynności wątroby manifestujące się jako cholestatyczne lub, rzadziej, ostre zapalenie wątroby, które niekiedy może przebiegać z żółtaczką.⁵ W badaniach diagnostycznych można zaobserwować zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, takich jak aminotransferaza asparaginianowa (AspAT), aminotransferaza alaninowa (AlAT) i/lub fosfataza alkaliczna.⁶

Reakcje nadwrażliwości i zaburzenia skórne

U pacjentów stosujących roksytromycynę mogą wystąpić różnorodne reakcje nadwrażliwości, w tym obrzęk naczynioruchowy i reakcje anafilaktyczne.⁷ W przypadkach skrajnych może dojść do wstrząsu anafilaktycznego, który stanowi zagrożenie dla życia pacjenta.⁸

Skórne objawy nadwrażliwości obejmują wysypkę, pokrzywkę, plamicę oraz rumień wielopostaciowy.⁹ Do poważniejszych powikłań skórnych, które mogą wystąpić z częstością nieznaną, należy ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP).¹⁰ W preparacie Rulid odnotowano również przypadki zespołu Stevensa-Johnsona (SJS) oraz toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka (TEN), które stanowią poważne, zagrażające życiu powikłania skórne.¹¹

Jeśli u pacjenta wystąpi którakolwiek z reakcji uczuleniowych, należy natychmiast odstawić lek.¹²

Zaburzenia neurologiczne i zmysłów

Roksytromycyna może powodować zaburzenia układu nerwowego, takie jak zawroty głowy, bóle głowy, parestezje oraz uczucie osłabienia.¹³ Podobnie jak w przypadku innych antybiotyków makrolidowych, pacjenci mogą doświadczać zaburzeń smaku (w tym braku smaku) i/lub powonienia (w tym braku węchu).¹⁴ W przypadku preparatu Rulid odnotowano również przypadki parosmii, czyli odczuwania nieprawdziwych zapachów (wypaczenie zmysłu węchu).¹⁵

Zaburzenia oka mogą obejmować zaburzenia widzenia i niewyraźne widzenie, przy czym częstość występowania tych działań niepożądanych jest nieznana.¹⁶

Ze strony narządu słuchu i równowagi mogą wystąpić przemijająca głuchota, niedosłuch, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego oraz szumy uszne.¹⁷

Zaburzenia psychiczne

W trakcie leczenia roksytromycyną mogą wystąpić zaburzenia psychiczne, takie jak omamy.¹⁸ W przypadku preparatu Rulid odnotowano również przypadki stanu splątania (dezorientacji).¹⁹

Zaburzenia sercowo-naczyniowe

Tak jak w przypadku innych makrolidów, po zastosowaniu roksytromycyny zgłaszano przypadki wydłużenia odstępu QT, częstoskurczu komorowego i torsade de pointes.²⁰ Zaburzenia te stanowią poważne powikłania kardiologiczne, które mogą prowadzić do zagrażających życiu arytmii.

Zaburzenia hematologiczne

W zakresie układu krwiotwórczego roksytromycyna może powodować eozynofilię.²¹ W przypadku preparatu Rulid odnotowano również przypadki agranulocytozy, neutropenii oraz trombocytopenii.²²

Zaburzenia układu oddechowego

Ze strony układu oddechowego może wystąpić skurcz oskrzeli.²³

Zakażenia i zarażenia pasożytnicze

Stosowanie roksytromycyny może prowadzić do zakażeń bakteryjnych lub grzybiczych, takich jak kandydozy.²⁴ Jak w przypadku innych antybiotyków, długotrwałe stosowanie roksytromycyny może spowodować wzrost opornych drobnoustrojów, w szczególności Clostridium difficile, co może prowadzić do rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego.²⁵

Częstotliwość występowania działań niepożądanych

Częstotliwość występowania działań niepożądanych roksytromycyny klasyfikuje się według następujących kategorii: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Rulid" data-section="Działania niepożądane" title="Następujące działania niepożądane są wymienione na podstawie klasyfikacji układów narządów i według następującej konwencji: bardzo często ≥1/10, często ≥1/100 do <1/10, niezbyt często ≥1/1 000 do <1/100, rzadko ≥1/10 000 do <1/1 000, bardzo rzadko 26

Szczegółowe zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia ze strony układu pokarmowego

Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego stanowi poważne powikłanie terapii przeciwbakteryjnej, w tym stosowania roksytromycyny. Rozwija się ono na skutek nadkażenia Clostridium difficile i może prowadzić do ciężkiego, zagrażającego życiu zapalenia jelit, z biegunką, gorączką i bólami brzucha. W przypadku wystąpienia biegunki podczas lub po leczeniu roksytromycyną, szczególnie jeśli jest ona uporczywa lub krwawa, należy rozważyć rozpoznanie rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego i zastosować odpowiednie leczenie.²⁷

Zagrożenia ze strony układu sercowo-naczyniowego

Wydłużenie odstępu QT, częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes mogą wystąpić podczas stosowania roksytromycyny, podobnie jak w przypadku innych antybiotyków makrolidowych.²⁸ Zaburzenia te są szczególnie niebezpieczne u pacjentów z istniejącymi chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi, przyjmujących inne leki wydłużające odstęp QT lub mających genetyczne predyspozycje do wydłużenia odstępu QT. Torsade de pointes jest rodzajem polimorficznego częstoskurczu komorowego, który może prowadzić do nagłego zatrzymania krążenia i śmierci.

Zagrożenia ze strony układu immunologicznego

Wstrząs anafilaktyczny stanowi najpoważniejszą reakcję nadwrażliwości, która może wystąpić po zastosowaniu roksytromycyny.²⁹ Jest to nagła, zagrażająca życiu reakcja alergiczna, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Objawy wstrząsu anafilaktycznego obejmują hipotensję, utratę przytomności, świszczący oddech, obrzęk krtani, obrzęk twarzy i języka oraz pokrzywkę. Pacjenci z wcześniejszą historią reakcji alergicznych na antybiotyki makrolidowe są bardziej narażeni na wystąpienie tego powikłania.

Zagrożenia ze strony skóry

Poważne reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona (SJS) i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), stanowią rzadkie, ale zagrażające życiu powikłania.³⁰ SJS charakteryzuje się bolesną wysypką z pęcherzami i owrzodzeniami, głównie w obrębie jamy ustnej, gardła, nosa, narządów płciowych i oczu. TEN jest cięższą formą tej reakcji, obejmującą rozległe obszary naskórka, który oddziela się od skóry właściwej, pozostawiając odsłonięte, bolesne obszary przypominające oparzenia drugiego stopnia. Oba te stany wymagają natychmiastowej hospitalizacji i specjalistycznego leczenia.

Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP) jest inną, rzadką reakcją skórną, która może wystąpić po stosowaniu roksytromycyny.³¹ Charakteryzuje się ona gwałtownym wystąpieniem wielu małych, jałowych krostek na podłożu rumieniowym, często z towarzyszącą gorączką i leukocytozą.

Zagrożenia ze strony wątroby

Cholestatyczne lub ostre zapalenie wątroby, które może przebiegać z żółtaczką, stanowi poważne powikłanie terapii roksytromycyną.³² Objawami uszkodzenia wątroby mogą być żółtaczka, ciemny mocz, jasny stolec, świąd skóry, bóle brzucha, nudności i wymioty. W badaniach laboratoryjnych można zaobserwować zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (AspAT, AlAT, fosfataza alkaliczna).³³ W przypadku wystąpienia tych objawów należy natychmiast przerwać leczenie roksytromycyną i przeprowadzić odpowiednią diagnostykę.

Zagrożenia ze strony układu krwiotwórczego

Agranulocytoza, neutropenia i trombocytopenia są poważnymi zaburzeniami hematologicznymi, które mogą wystąpić podczas leczenia roksytromycyną.³⁴ Agranulocytoza charakteryzuje się znacznym zmniejszeniem liczby granulocytów obojętnochłonnych, co prowadzi do zwiększonej podatności na zakażenia. Neutropenia to zmniejszenie liczby neutrofili we krwi, co również zwiększa ryzyko infekcji. Trombocytopenia to zmniejszenie liczby płytek krwi, co może prowadzić do zwiększonej tendencji do krwawień. Objawy tych zaburzeń obejmują gorączkę, ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej, łatwe powstawanie siniaków oraz krwawienia z nosa i dziąseł.

Tabela działań niepożądanych roksytromycyny

<sup data-drug="Rulid" data-section="Działania niepożądane" title="Klasyfikacja układów i narządów […] Następujące działania niepożądane są wymienione na podstawie klasyfikacji układów narządów i według następującej konwencji: bardzo często ≥1/10, często ≥1/100 do <1/10, niezbyt często ≥1/1 000 do <1/100, rzadko ≥1/10 000 do <1/1 000, bardzo rzadko 35³⁶

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:³⁷

• Al. Jerozolimskie 181C; 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

³⁸

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu lub przedstawicielowi podmiotu odpowiedzialnego w Polsce.³⁹