Przedawkowanie
Prochloroperazyna

Przedawkowanie prochloroperazyny, pochodnej fenotiazyny stosowanej m.in. w preparacie Chloropernazinum, manifestuje się wieloukładowym zespołem klinicznym obejmującym zaburzenia świadomości (od senności do utraty przytomności), niedociśnienie tętnicze (często ortostatyczne), tachykardię, arytmie serca (w tym migotanie komór, częstoskurcz komorowy, blok przedsionkowo-komorowy) oraz hipotermię. Neurotoksyczność objawia się ostrymi dyskinezy, akatyzją, objawami parkinsonowskimi oraz złośliwym zespołem neuroleptycznym, który wymaga natychmiastowej interwencji (ochładzanie, dantrolen). Dodatkowo mogą wystąpić depresja oddechowa, żółtaczka mechaniczna z eozynofilią sugerującą etiologię alergiczną oraz zmiany skórne i okulistyczne. Zaburzenia rytmu serca i zmiany w EKG (poszerzenie QT, obniżenie ST) są szczególnie niebezpieczne u osób starszych i z chorobami serca.

  1. Przedawkowanie prochloroperazyny
    1. Objawy przedawkowania
    2. Powikłania neurologiczne przedawkowania
    3. Powikłania sercowo-naczyniowe
    4. Inne powikłania przedawkowania
    5. Postępowanie w przedawkowaniu
    6. Kolejne rozdziały

Przedawkowanie prochloroperazyny

Przedawkowanie prochloroperazyny, substancji należącej do pochodnych fenotiazyny, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje na temat objawów przedawkowania oraz postępowania w takich przypadkach.1

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie prochloroperazyny, obecnej w preparacie Chloropernazinum, charakteryzuje się wieloukładowym obrazem klinicznym. Objawami dominującymi są: zaburzenia świadomości (od senności do całkowitej utraty przytomności), niedociśnienie tętnicze, tachykardia, zmiany w zapisie EKG, arytmie komorowe oraz hipotermia. Ponadto mogą wystąpić ciężkie dyskinezy, będące objawem neurotoksyczności.2

Objaw przedawkowania Opis Uwagi kliniczne
Zaburzenia świadomości Od senności do całkowitej utraty przytomności Może wymagać mechanicznego utrzymania drożności dróg oddechowych
Niedociśnienie Uogólnione rozszerzenie naczyń krwionośnych prowadzące do zapaści krążeniowej Częściej typu ortostatycznego, szczególnie u osób starszych i odwodnionych
Tachykardia Przyspieszenie akcji serca Związana z dawką
Zaburzenia rytmu serca Arytmie przedsionkowe, komorowe, blok przedsionkowo-komorowy, częstoskurcz komorowy, migotanie komór Szczególne ryzyko u pacjentów z chorobami serca, hipokaliemią, w podeszłym wieku
Hipotermia Obniżenie temperatury ciała Wymaga aktywnego ogrzewania pacjenta
Dyskinezy Ostre zaburzenia ruchowe, dystonie Częściej u dzieci i młodzieży, zwykle w ciągu pierwszych 4 dni lub po zwiększeniu dawki
Akatyzja Subiektywne uczucie niepokoju ruchowego Występuje po podaniu dużych dawek początkowych
Objawy parkinsonowskie Drżenie, wzmożone napięcie mięśniowe, spowolnienie ruchowe Częściej u dorosłych i osób starszych
Złośliwy zespół neuroleptyczny Stan zagrożenia życia charakteryzujący się hipertermią, sztywnością mięśniową i zaburzeniami autonomicznymi Wymaga natychmiastowego leczenia (ochładzanie, dantrolen)
Depresja oddechowa Zaburzenie czynności oddechowej Szczególnie u osób predysponowanych
Zaburzenia wątrobowe Żółtaczka mechaniczna Poprzedzona gorączką po 1-3 tygodniach leczenia

Powikłania neurologiczne przedawkowania

W przypadku przedawkowania prochloroperazyny szczególnie istotne są zaburzenia układu nerwowego. Do najczęstszych należą:3

  • Ostra dystonia lub dyskinezy – zazwyczaj przejściowe, częściej występujące u dzieci i młodzieży, pojawiające się w ciągu pierwszych 4 dni leczenia lub po zwiększeniu dawki
  • Akatyzja – występująca zazwyczaj po podaniu dużej dawki początkowej
  • Parkinsonizm – częściej obserwowany u dorosłych i osób w podeszłym wieku, rozwijający się po kilku tygodniach lub miesiącach leczenia; objawami są: drżenie, wzmożenie napięcia mięśni, spowolnienie ruchowe
  • Dyskinezy późne – mogące wystąpić nawet po całkowitym zaprzestaniu stosowania prochloroperazyny
  • Bezsenność i pobudzenie

4

Powikłania sercowo-naczyniowe

Przedawkowanie prochloroperazyny może prowadzić do poważnych zaburzeń układu sercowo-naczyniowego. Obserwuje się następujące zaburzenia:5

  • Arytmie serca, w tym arytmia przedsionkowa, blok przedsionkowo-komorowy, częstoskurcz komorowy i migotanie komór – związane z wielkością dawki
  • Zmiany w EKG – poszerzenie odstępu QT, obniżenie odcinka ST, zmiany w zakresie załamka U i załamka T
  • Spadki ciśnienia tętniczego, zwłaszcza ortostatyczne – szczególnie u osób w podeszłym wieku lub odwodnionych

6

Inne powikłania przedawkowania

Przedawkowanie prochloroperazyny może wywołać również szereg innych zaburzeń, w tym:7

  • Zaburzenia okulistyczne – zmiany oczne u pacjentów długotrwale przyjmujących lek
  • Zmiany skórne – metaliczne, szaro-fiołkoworóżowe przebarwienia skóry wystawionej na bezpośredni wpływ promieni słonecznych
  • Zaburzenia metaboliczne – suchość w jamie ustnej
  • Zaburzenia oddechowe – depresja oddechowa u osób predysponowanych, zaburzenie drożności nosa
  • Zaburzenia wątroby – żółtaczka o cechach charakterystycznych dla żółtaczki mechanicznej, związana z zablokowaniem przewodów żółciowych przez skrzepliny żółciowe, często z eozynofilią sugerującą etiologię alergiczną

8

Postępowanie w przedawkowaniu

Leczenie przedawkowania prochloroperazyny jest przede wszystkim objawowe, nie istnieje specyficzna odtrutka. Postępowanie terapeutyczne powinno obejmować następujące działania:9

  1. Dekontaminacja przewodu pokarmowego:
    • Płukanie żołądka – skuteczne w ciągu pierwszych 6 godzin od zażycia toksycznej dawki
    • Podanie węgla aktywnego
    • Farmakologiczna indukcja wymiotów jest nieskuteczna i nie jest zalecana
  2. Leczenie zapaści krążeniowej:
    • Uniesienie kończyn dolnych pacjenta
    • Dożylna infuzja płynów (należy je podgrzać przed podaniem, aby nie nasilać hipotermii)
    • W ciężkich przypadkach – leki o działaniu inotropowo dodatnim, takie jak dopamina
    • Unikanie substancji kurczących naczynia obwodowe
    • Bezwzględne unikanie adrenaliny
  3. Leczenie zaburzeń rytmu serca:
    • Przywrócenie prawidłowej temperatury ciała
    • Wyrównanie zaburzeń naczyniowych i metabolicznych
    • W przypadku arytmii zagrażających życiu – wdrożenie odpowiedniego postępowania przeciwarytmicznego
    • Unikanie lidokainy oraz długo działających leków przeciwarytmicznych
  4. Leczenie powikłań neurologicznych:
    • Przy depresji OUN – mechaniczne utrzymanie drożności dróg oddechowych lub oddychanie wspomagane
    • Ciężkie reakcje dystoniczne – procyklidyna (5-10 mg) lub orfenadryna (20-40 mg) domięśniowo lub dożylnie
    • Drgawki – dożylne podanie diazepamu
    • Złośliwy zespół neuroleptyczny – ochłodzenie ciała, podanie dantrolenu

10

W przypadku wystąpienia żółtaczki w przebiegu przedawkowania lub toksycznego działania prochloroperazyny, leczenie należy natychmiast przerwać. Żółtaczka polekowa wymaga wnikliwej diagnostyki i specjalistycznego postępowania terapeutycznego.11

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl