Właściwości farmakodynamiczne
Olejek cedrowy

Właściwości farmakodynamiczne olejku cedrowego

Olejek cedrowy (Cedri oleum) jest jednym z aktywnych składników preparatów złożonych stosowanych w leczeniu objawów przeziębienia i kaszlu. Występuje w preparatach w postaci maści, takich jak Rub-Arom czy Vicks VapoRub, gdzie stanowi część kompozycji substancji aktywnych o działaniu miejscowym. W preparacie Rub-Arom jego zawartość wynosi 0,75 g na 100 g maści, natomiast w preparacie Vicks VapoRub jest wymieniony jako składnik pomocniczy.^{1 2}

Zastosowanie terapeutyczne w preparatach złożonych

Olejek cedrowy występuje w produktach leczniczych w połączeniu z innymi substancjami czynnymi o potwierdzonej skuteczności klinicznej. W preparatach zawierających olejek cedrowy główne składniki aktywne to: kamfora, lewomentol oraz olejki eteryczne (eukaliptusowy i terpentynowy). Substancje te są stosowane terapeutycznie od czasów starożytnych, a preparaty je zawierające są dostępne na rynkach światowych od ponad 40 lat, co świadczy o ich ugruntowanej pozycji w lecznictwie.³

Synergistyczne działanie w preparatach wieloskładnikowych

Olejek cedrowy w połączeniu z innymi składnikami aktywnymi, takimi jak kamfora, lewomentol, olejek eukaliptusowy i terpentynowy, tworzy formułę o synergistycznym działaniu. W preparatach typu Rub-Arom i Vicks VapoRub występuje w towarzystwie innych substancji czynnych, takich jak tymol (0,25 g/100 g w Rub-Arom), lewomentol (2,75 g/100 g), kamfora racemiczna (5,00 g/100 g), olejek eukaliptusowy (1,50 g/100 g) oraz olejek terpentynowy z sosny nadmorskiej (5,00 g/100 g).^{4 5}

Efekty kliniczne preparatów zawierających olejek cedrowy

Preparaty zawierające olejek cedrowy jako jeden ze składników aktywnych wykazują działanie łagodzące objawy przeziębienia i kaszel. Działanie to zostało potwierdzone w badaniach klinicznych przeprowadzonych z użyciem preparatów wieloskładnikowych zawierających olejek cedrowy.⁶

Wpływ na drogi oddechowe

Badania kliniczne przeprowadzone na preparatach zawierających kompozycję z olejkiem cedrowym wykazały następujące efekty farmakodynamiczne:

• Zmniejszenie obrzęku błony śluzowej nosa – potwierdzone w dwóch badaniach klinicznych na 92 pacjentach z zapaleniem błony śluzowej nosa. W jednym badaniu zaobserwowano poprawę subiektywnych odczuć pacjentów, a w drugim poprawę parametrów obiektywnych ocenianych w badaniu rynomanometrycznym i rynoskopowym.⁷
• Długotrwałe udrożnienie dróg oddechowych – uzyskane udrożnienie dróg oddechowych utrzymuje się przez 8 godzin (efekt uzyskano w badaniu z pojedynczą dawką lub tylko po pierwszej aplikacji, nie był istotny statystycznie podczas dłuższej terapii).⁸

Efekt przeciwkaszlowy

Efekt łagodzenia kaszlu został potwierdzony w 4 badaniach klinicznych, w których wzięło udział 138 osób. Badania obejmowały zarówno zdrowych ochotników z indukowanym kaszlem, jak i pacjentów z objawami ostrego zapalenia górnych dróg oddechowych. Wykazano, że preparaty zawierające olejek cedrowy i inne składniki aktywne skuteczniej hamowały kaszel indukowany w porównaniu z kontrolą (wazeliną).⁹

U pacjentów z zapaleniem górnych dróg oddechowych zaobserwowano istotne statystycznie zwiększenie przepływu powietrza i objętości wdechowej (po pierwszej dawce) oraz poprawę objętości wydechowej i oporu oskrzelowego, w porównaniu z kontrolą (wazelina).¹⁰

Wpływ na wydzielinę dróg oddechowych

Wpływ na zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych oceniano w dwóch badaniach klinicznych, w których wzięło udział 42 pacjentów z przewlekłym kaszlem i zapaleniem oskrzeli. W jednym z badań dowiedziono, że stosowanie preparatów zawierających olejek cedrowy wraz z innymi składnikami aktywnymi wiązało się z:

• Zmniejszeniem gęstości plwociny – ułatwiającym odkrztuszanie i oczyszczanie dróg oddechowych
• Poprawą oczyszczania śluzowo-rzęskowego – usprawniającą naturalny mechanizm obronny dróg oddechowych
• Łagodzeniem objawów takich jak:
  • Zmniejszenie częstotliwości kaszlu
  • Zwiększenie łatwości odkrztuszania
  • Poprawa drożności nosa

¹¹

Klasyfikacja farmakoterapeutyczna

Preparaty zawierające olejek cedrowy, takie jak Rub-Arom, nie mają przydzielonego kodu ATC (Anatomiczno-Terapeutyczno-Chemicznego), co wynika z faktu, że są to złożone preparaty naturalne.¹²

W przypadku preparatu Vicks VapoRub, który również zawiera olejek cedrowy, jest on klasyfikowany jako „Inne leki złożone stosowane w przeziębieniu”, choć również nie posiada przydzielonego kodu ATC.¹³

Mechanizm działania składników aktywnych w preparatach z olejkiem cedrowym

Mechanizm działania olejku cedrowego w preparatach wieloskładnikowych jest złożony i wynika z synergistycznego działania z innymi składnikami aktywnymi. Kamfora, olejek eukaliptusowy i olejek terpentynowy jako składniki maści do nacierania mają szerokie zastosowanie w łagodzeniu kaszlu i objawów przeziębienia. Lewomentol, używany do łagodzenia objawów przeziębienia przez inhalację lub jako maść, działa miejscowo poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych, dając uczucie chłodu oraz działając łagodnie znieczulająco.¹⁴

Olejek cedrowy, jako składnik preparatów złożonych, przyczynia się do osiągnięcia efektu terapeutycznego poprzez działanie miejscowe na skórę i inhalacyjne na drogi oddechowe. Jego dokładny mechanizm działania nie został szczegółowo opisany w dostępnych danych farmakodynamicznych, jednak jego skuteczność kliniczna jest potwierdzona w kontekście preparatów wieloskładnikowych.¹⁵