Działania niepożądane
Miedź

Miedź, jako pierwiastek śladowy, jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak jej nieprawidłowe stężenia mogą prowadzić do licznych działań niepożądanych, zwłaszcza przy stosowaniu preparatów dożylnych i doustnych. Preparaty takie jak Supliven (0,10 mg Cu(II)Cl2·2H2O/ml) oraz Peditrace Novum nie wykazują istotnych działań niepożądanych przy prawidłowym stosowaniu. Niemniej jednak, podawanie dożylne preparatów zawierających miedź, np. Addamel N czy Pediaven NN2 (zawierający CuSO4·5H2O), wiąże się z ryzykiem miejscowych reakcji zapalnych, takich jak zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych oraz reakcje martwicze po wynaczynieniu. Reakcje nadwrażliwości, w tym ciężkie objawy anafilaktyczne (duszność, bradykardia, spadek ciśnienia), występują rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) i zostały opisane m.in. dla preparatu PoltechMIBI. Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, ból brzucha, zaparcia (1,8% w badaniach klinicznych) i biegunka (1,4%), obserwowano przy stosowaniu preparatów doustnych, np. Elevit Pronatal (2,51 mg CuSO4 bezwodnego) oraz Revalid (0,5 mg chelatu miedzi). W żywieniu pozajelitowym preparaty Pediaven G20 i NN2 mogą powodować zaburzenia metaboliczne (hiperglikemia, kwasica metaboliczna, hiperazotemia, hiperkalcemia, hiperwolemia), a także przemijające zaburzenia czynności wątroby, choć częstość tych zdarzeń nie jest znana.

  1. Działania niepożądane substancji miedź
    1. Częstotliwość działań niepożądanych
    2. Miejscowe reakcje i powikłania naczyniowe
    3. Reakcje nadwrażliwości
    4. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
    5. Zaburzenia metaboliczne
    6. Zaburzenia wątroby
    7. Zaburzenia neurologiczne
    8. Ból w miejscu podania
  2. Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi miedzi
    1. Toksyczność miedzi
    2. Interakcje z innymi pierwiastkami śladowymi
    3. Ryzyko dla szczególnych grup pacjentów
  3. Tabela działań niepożądanych związanych z miedzią
    1. Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania miedzi
    2. Kolejne rozdziały

Działania niepożądane substancji miedź

Miedź jest pierwiastkiem śladowym o istotnym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak jej niewłaściwe stężenie w organizmie może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych. W niniejszym artykule szczegółowo omówiono potencjalne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi miedzi, ze szczególnym uwzględnieniem preparatów zawierających ten pierwiastek.1

Częstotliwość działań niepożądanych

Analizując preparaty zawierające miedź, należy zauważyć, że w większości produktów leczniczych działania niepożądane występują rzadko lub nie są zgłaszane. W przypadku preparatu Supliven, który zawiera miedź(II) chlorek dwuwodny w ilości 0,10 mg/ml, nie odnotowano doniesień o działaniach niepożądanych związanych ze stosowaniem dożylnym (zgodnie z zaleceniami) pierwiastków śladowych zawartych w tym produkcie.2 Podobnie w preparacie Peditrace Novum, stosowanym u pacjentów pediatrycznych, nie zgłaszano żadnych działań niepożądanych związanych z zawartymi w nim pierwiastkami śladowymi, w tym miedzią.3

Miejscowe reakcje i powikłania naczyniowe

W kontekście podawania preparatów zawierających miedź drogą dożylną, zwłaszcza w żywieniu pozajelitowym, istnieje ryzyko wystąpienia miejscowych reakcji. W przypadku produktu Addamel N, po podaniu do żył obwodowych roztworu glukozy zawierającego ten preparat, zaobserwowano wystąpienie zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych. Należy jednak podkreślić, że nie określono jednoznacznie, czy było to spowodowane podaniem Addamelu N, czy też innymi czynnikami.4

W przypadku produktu Pediaven NN2, który zawiera miedzi siarczan pięciowodny, odnotowano możliwość wystąpienia zakrzepowego zapalenia żyły, choć częstość jego występowania nie może być określona na podstawie dostępnych danych.5 Miejscowe stany zapalne lub reakcje martwicze były również obserwowane w następstwie wynaczynienia, co stanowi istotne powikłanie przy podawaniu dożylnym preparatów zawierających miedź.6

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości stanowią potencjalne zagrożenie przy stosowaniu preparatów zawierających miedź, zwłaszcza podawanych drogą dożylną. W produkcie PoltechMIBI, zawierającym miedź w postaci tetra(2-metoksy-2-metylopropylo-1-izonitrylo)-tetrafluoroboranu miedzi (I), odnotowano możliwość wystąpienia ciężkich reakcji nadwrażliwości, takich jak duszność, spadek ciśnienia, bradykardia, uczucie zmęczenia i wymioty (zwykle w ciągu 2 godzin po podaniu), a także obrzęk naczyniowy. Częstość występowania tych reakcji określono jako rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000).7

Ponadto, mogą wystąpić alergiczne reakcje skórne i ze strony błon śluzowych z wysypką (świąd, pokrzywka, obrzęk). Ich częstość również określono jako rzadką.8 W przypadku wystąpienia nietypowych oznak lub objawów reakcji alergicznej, takich jak pocenie się, gorączka, dreszcze, bóle głowy, wysypka lub trudności w oddychaniu, należy natychmiast przerwać infuzję.9

W preparacie Tracutil zgłaszano pojedyncze przypadki zagrażających życiu reakcji anafilaktycznych na podawane pozajelitowo żelazo, co wskazuje na możliwość wystąpienia podobnych reakcji w przypadku innych pierwiastków śladowych, w tym miedzi.10

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Przy stosowaniu preparatów zawierających miedź, szczególnie w przypadku suplementacji doustnej, mogą wystąpić dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. W przypadku preparatu Revalid, zawierającego miedź w postaci chelatu (0,5 mg), mogą wystąpić mdłości lub niewielki dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego, szczególnie gdy produkt jest przyjmowany pomiędzy dwoma posiłkami lub na czczo.11

W preparacie Elevit Pronatal, zawierającym miedź w postaci siarczanu bezwodnego (2,51 mg), zaobserwowano rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) występujące działania niepożądane ze strony układu pokarmowego, takie jak ból żołądka i jelit, ból brzucha, zaparcie, biegunka, nudności i wymioty.12 W badaniu klinicznym kontrolowanym placebo, na 2471 ciężarnych przyjmujących Elevit Pronatal (jedna tabletka dziennie przez 1 do 6 miesięcy), zaobserwowano następujące działania niepożądane: zaparcia (1,8%), biegunka (1,4%), wypryski (0,08%).13

Zaburzenia metaboliczne

Zastosowanie miedzi w preparatach do żywienia pozajelitowego może wiązać się z ryzykiem zaburzeń metabolicznych. W przypadku preparatów Pediaven G20 i Pediaven NN2, które zawierają miedź, mogą wystąpić zaburzenia metaboliczne takie jak hiperglikemia, kwasica metaboliczna, hiperazotemia, hiperkalcemia czy hiperwolemia. Częstość występowania tych działań niepożądanych nie jest znana.14

Warto podkreślić, że niewłaściwe warunki stosowania produktu leczniczego (nadmierne lub nieodpowiednie podanie produktu w stosunku do zapotrzebowania pacjenta lub infuzja z szybkością większą niż zalecana) mogą spowodować wystąpienie objawów hiperglikemii, hiperkalcemii lub hiperwolemii.15

W przypadku preparatu Elevit Pronatal zaobserwowano również możliwość wystąpienia hiperkalciurii, choć częstość tego działania niepożądanego nie jest znana.16

Zaburzenia wątroby

Stosowanie preparatów zawierających miedź w żywieniu pozajelitowym może być związane z przemijającymi zaburzeniami czynności wątroby. W przypadku produktów Pediaven G20 i Pediaven NN2 odnotowano możliwość wystąpienia takich zaburzeń, choć ich częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych.17

Zaburzenia neurologiczne

W przypadku preparatu Elevit Pronatal, zawierającego miedź, mogą wystąpić zaburzenia układu nerwowego, takie jak ból głowy, zawroty głowy, bezsenność i nerwowość. Częstość występowania tych objawów nie jest znana.18

W przypadku preparatu PoltechMIBI, zawierającego miedź, obserwowano działania niepożądane ze strony układu nerwowego o różnej częstości występowania: często (metaliczny lub gorzki smak), niezbyt często (przemijający ból głowy) oraz rzadko (zawroty głowy, drgawki, utrata przytomności, parestezje, hipoestezje).19

Ból w miejscu podania

Przy podawaniu dożylnym preparatów zawierających miedź może wystąpić ból w miejscu podania. W przypadku produktu Nutryelt, zawierającego miedź w postaci glukonianu (2142,4 µg/10 ml), zgłaszano działania niepożądane w postaci bólu w miejscu podania, choć częstość ich występowania jest nieznana.20 Podobne działanie niepożądane odnotowano w przypadku produktu Nutryelt Pediatric.21

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi miedzi

Toksyczność miedzi

Nadmierne stężenie miedzi w organizmie może prowadzić do toksyczności, jednak w przypadku większości preparatów zawierających miedź w dawkach terapeutycznych, ryzyko to jest minimalne. Należy jednak zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami wątroby, ponieważ miedź jest metabolizowana głównie w tym narządzie, a jej kumulacja może nasilać istniejące zaburzenia.22

Interakcje z innymi pierwiastkami śladowymi

Miedź może wchodzić w interakcje z innymi pierwiastkami śladowymi, co może wpływać na ich biodostępność i potencjalne działania niepożądane. Szczególnie istotne są interakcje z cynkiem i żelazem, które mogą konkurować z miedzią o wchłanianie w przewodzie pokarmowym lub o transportery w przypadku podania pozajelitowego.23

Ryzyko dla szczególnych grup pacjentów

W przypadku żywienia pozajelitowego zawierającego miedź, istnieje zwiększone ryzyko działań niepożądanych u pacjentów z niewydolnością nerek, wątroby lub układu oddechowego. U tych pacjentów może dojść do hiperazotemii związanej z nadmiernym przyjęciem azotu, a także kwasicy metabolicznej, szczególnie przy jednocześnie występującej niewydolności nerek lub układu oddechowego.24

U wcześniaków w ciężkim stanie klinicznym może wystąpić hiperfenyloalaninemia, co stanowi dodatkowe ryzyko przy stosowaniu preparatów zawierających miedź w żywieniu pozajelitowym.25

Tabela działań niepożądanych związanych z miedzią

Kategoria działania niepożądanego Opis działania niepożądanego Częstotliwość występowania Preparaty, w których raportowano
Reakcje miejscowe Zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych Nieznana Addamel N, Pediaven NN2
Reakcje miejscowe Miejscowe stany zapalne lub reakcje martwicze po wynaczynieniu Nieznana Pediaven NN2, Pediaven G20
Reakcje miejscowe Ból w miejscu podania Nieznana Nutryelt, Nutryelt Pediatric
Reakcje nadwrażliwości Ciężkie reakcje nadwrażliwości (duszność, spadek ciśnienia, bradykardia, zmęczenie, wymioty) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) PoltechMIBI
Reakcje nadwrażliwości Obrzęk naczyniowy Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) PoltechMIBI
Reakcje nadwrażliwości Alergiczne reakcje skórne i śluzówkowe (świąd, pokrzywka, obrzęk) Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) PoltechMIBI
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe Ból żołądka i jelit, ból brzucha Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Elevit Pronatal
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe Zaparcie Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), 1,8% w badaniach klinicznych Elevit Pronatal
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe Biegunka Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), 1,4% w badaniach klinicznych Elevit Pronatal
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe Nudności i wymioty Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) Elevit Pronatal, Revalid, Pediaven G20
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe Dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego Nieznana Revalid
Zaburzenia metaboliczne Hiperglikemia Nieznana Pediaven G20, Pediaven NN2
Zaburzenia metaboliczne Kwasica metaboliczna Nieznana Pediaven G20, Pediaven NN2
Zaburzenia metaboliczne Hiperazotemia Nieznana Pediaven G20, Pediaven NN2
Zaburzenia metaboliczne Hiperkalcemia Nieznana Pediaven G20, Pediaven NN2
Zaburzenia metaboliczne Hiperwolemia Nieznana Pediaven G20, Pediaven NN2
Zaburzenia metaboliczne Hiperkalciuria Nieznana Elevit Pronatal
Zaburzenia wątroby Przemijające zaburzenia czynności wątroby Nieznana Pediaven G20, Pediaven NN2
Zaburzenia neurologiczne Ból głowy Nieznana, niezbyt często (PoltechMIBI) Elevit Pronatal, PoltechMIBI
Zaburzenia neurologiczne Zawroty głowy Nieznana, rzadko (PoltechMIBI) Elevit Pronatal, PoltechMIBI
Zaburzenia neurologiczne Bezsenność, nerwowość Nieznana Elevit Pronatal
Zaburzenia neurologiczne Metaliczny lub gorzki smak Często (≥1/100 do <1/10) PoltechMIBI
Zaburzenia neurologiczne Drgawki, utrata przytomności, parestezje, hipoestezje Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) PoltechMIBI
Zaburzenia skórne Wypryski 0,08% w badaniach klinicznych Elevit Pronatal

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania miedzi

Ze względu na potencjalne działania niepożądane związane ze stosowaniem preparatów zawierających miedź, istotne jest monitorowanie pacjentów podczas terapii. Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, nerek lub układu oddechowego, a także na wcześniaki w ciężkim stanie klinicznym. W przypadku pojawienia się objawów nadwrażliwości, należy natychmiast przerwać podawanie preparatu.26

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem odpowiednich instytucji nadzorujących bezpieczeństwo farmakoterapii.27

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 10.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl