Przedawkowanie
Metronidazol

Przedawkowanie metronidazolu

Metronidazol jest substancją aktywną stosowaną w wielu postaciach farmaceutycznych – od tabletek doustnych i dopochwowych, przez roztwory do infuzji, po preparaty do stosowania miejscowego. Zagrożenia związane z przedawkowaniem tej substancji różnią się w zależności od drogi podania oraz dawki leku. Istotna jest świadomość potencjalnych niebezpieczeństw związanych z przedawkowaniem metronidazolu oraz znajomość metod postępowania w takich przypadkach.¹

Przedawkowanie po podaniu doustnym

W przypadku doustnego przyjęcia metronidazolu w nadmiernych ilościach obserwowano szereg objawów klinicznych. Po zażyciu jednorazowej dawki do 15 g metronidazolu raportowano występowanie nudności, wymiotów, hiperrefleksji, ataksji (bezładu ruchowego), tachykardii oraz skrócenia oddechu i splątania. Warto podkreślić, że w opisanych przypadkach nie odnotowano zgonów, a całkowite ustąpienie objawów obserwowano po kilku dniach leczenia objawowego.²

W indywidualnych przypadkach, podczas stosowania doustnego metronidazolu w dawce od 6 do 10,4 g co drugi dzień przez 5 do 7 dni, obserwowano objawy neurotoksyczne, w tym stany konwulsyjne i neuropatie obwodowe.³⁴

Przedawkowanie po podaniu dożylnym

W przypadku preparatów do podania dożylnego (np. Metronidazol 0,5% Fresenius, Metronidazole B. Braun), objawami przedawkowania mogą być nudności, wymioty, niepokój, niezborność ruchów (ataksja), napady drgawek, neuropatie obwodowe (mrowienie, ból, niedowład).⁵

Przy prawidłowym podawaniu dożylnym i stosowaniu zgodnie z zaleconym dawkowaniem można jednak praktycznie wykluczyć ryzyko przedawkowania.⁶

Przedawkowanie po zastosowaniu miejscowym

W przypadku preparatów stosowanych miejscowo (żele, maści) ryzyko przedawkowania jest znacznie mniejsze. Badania toksyczności ostrej u szczurów, po doustnym podaniu 0,75% metronidazolu w postaci do stosowania miejscowego, nie wykazały toksyczności nawet przy bardzo wysokich dawkach – 5 g produktu końcowego na kilogram masy ciała szczura. Dla porównania, dawka ta odpowiadałaby przyjęciu doustnemu przez dorosłego człowieka o masie ciała 72 kg dwunastu opakowań po 30 g produktu zawierającego metronidazol (np. Rozex żel) lub 2 opakowań tego produktu przez dziecko o masie ciała 12 kg.⁷

W przypadku preparatu Metronidazol Jelfa (żel) przeprowadzone badania wskazują, że nawet spożycie 18 tubek po 15 g przez osobę dorosłą o masie ciała 72 kg lub 3 opakowań tego produktu przez dziecko o masie ciała 12 kg nie wykazało objawów toksycznych w badaniach na szczurach.⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Nie istnieje specyficzne antidotum dla metronidazolu.⁹¹⁰ W przypadku przedawkowania zaleca się następujące postępowanie:

• W razie zatrucia stosować leczenie objawowe i podtrzymujące czynności życiowe¹¹
• W przypadku doustnego przedawkowania zaleca się:
  • Wykonanie płukania żołądka
  • Podanie węgla aktywnego
  • Podanie środka przeczyszczającego na bazie soli¹²¹³
• Metronidazol można skutecznie usunąć z organizmu poprzez hemodializę lub dializę otrzewnową¹⁴¹⁵
• W przypadku miejscowych preparatów, w razie konieczności usunięcia ze skóry zbyt dużej ilości produktu, należy przemyć skórę dużą ilością ciepłej wody¹⁶

Przypadki specjalne

W przypadku preparatu złożonego Pylera (zawierającego oprócz metronidazolu również bizmut potasu cytrynian zasadowy i chlorowodorek tetracykliny), w przypadku przedawkowania, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem lub izbą przyjęć najbliższego szpitala.¹⁷

W przypadku niektórych preparatów dopochwowych (np. Gynalgin), w razie przypadkowego lub omyłkowego doustnego zażycia dużej liczby tabletek należy podjąć działania mające na celu usunięcie leku z organizmu (wywoływanie wymiotów, płukanie żołądka).¹⁸

Objawy przedawkowania metronidazolu

Poniższa tabela przedstawia objawy przedawkowania metronidazolu w zależności od rodzaju objawu i drogi podania leku.

Należy podkreślić, że dawka śmiertelna metronidazolu dla ludzi nie została dotychczas ustalona.¹⁹²⁰ W opisanych przypadkach przedawkowania, w tym przy przyjęciu doustnym jednorazowo nawet 15 g metronidazolu, nie odnotowano zgonów.²¹

Objawy przedawkowania metronidazolu występują w różnym nasileniu w zależności od przyjętej dawki, drogi podania oraz czasu ekspozycji na lek. W przypadku przedawkowania preparatów stosowanych miejscowo ryzyko wystąpienia objawów ogólnoustrojowych jest minimalne, co potwierdzają badania na zwierzętach.²²

Metody usuwania metronidazolu z organizmu

W przypadku znacznego przedawkowania metronidazolu, substancję tę można skutecznie usunąć z organizmu za pomocą metod pozaustrojowego oczyszczania krwi:

• Hemodializa – jest to najczęściej wymieniana metoda usuwania metronidazolu z organizmu w przypadku przedawkowania²³²⁴
• Dializa otrzewnowa – alternatywna metoda, również skuteczna w usuwaniu metronidazolu z surowicy krwi²⁵

Oprócz metod pozaustrojowego oczyszczania krwi, w przypadku niedawnego (do kilku godzin) doustnego przyjęcia leku, zaleca się również standardowe metody dekontaminacji przewodu pokarmowego, takie jak płukanie żołądka, podanie węgla aktywnego oraz środków przeczyszczających na bazie soli.²⁶

Leczenie objawowe przedawkowania

Ze względu na brak specyficznego antidotum dla metronidazolu, leczenie przedawkowania opiera się głównie na postępowaniu objawowym i podtrzymującym czynności życiowe.²⁷²⁸

Leczenie objawowe może obejmować:

• Monitorowanie i wsparcie podstawowych funkcji życiowych
• Leczenie zaburzeń ze strony układu nerwowego (np. drgawek) przy użyciu odpowiednich leków
• Zapobieganie odwodnieniu i zaburzeniom elektrolitowym
• W ciężkich przypadkach – stosowanie metod pozaustrojowego oczyszczania krwi (hemodializa, dializa otrzewnowa)

Warto podkreślić, że w opisanych przypadkach przedawkowania metronidazolu, nawet przy przyjęciu bardzo wysokich dawek, obserwowano całkowite ustąpienie objawów po kilku dniach leczenia objawowego.²⁹

Przypadki specjalne przedawkowania

Dla niektórych preparatów zawierających metronidazol nie zgłoszono żadnych przypadków przedawkowania, co sugeruje, że ryzyko to jest stosunkowo niewielkie. Dotyczy to w szczególności:

• Grinazole (pasta dentystyczna) – nie opisano przypadków przedawkowania³⁰
• Gynalgin (tabletki dopochwowe) – nie zgłoszono żadnego przypadku przedawkowania³¹
• Metronidazol Chema (maść) – nie zgłoszono żadnego przypadku przedawkowania³²

W przypadku preparatów do stosowania miejscowego (maści, żele, pasty) ryzyko przedawkowania jest minimalne ze względu na ograniczone wchłanianie systemiczne substancji czynnej. Nawet w przypadku przypadkowego spożycia takich preparatów, badania na zwierzętach wskazują na niskie ryzyko wystąpienia objawów toksycznych.³³

Produkty lecznicze zawierające metronidazol są powszechnie stosowane w praktyce klinicznej i mimo potencjalnych zagrożeń związanych z przedawkowaniem, przy właściwym stosowaniu zgodnie z zaleceniami lekarza, ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych jest niewielkie.³⁴