Wskazania do stosowania
Metronidazol

Wskazania do stosowania metronidazolu

Metronidazol jest substancją czynną o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego i przeciwpierwotniakowego. Ze względu na różnorodne mechanizmy działania i formy farmaceutyczne, metronidazol znajduje zastosowanie w leczeniu wielu typów zakażeń, głównie wywołanych przez bakterie beztlenowe oraz niektóre pierwotniaki. Poniżej przedstawiono szczegółowe wskazania do stosowania metronidazolu w zależności od postaci leku i dróg podania.¹

Zakażenia ginekologiczne

Metronidazol jest powszechnie stosowany w leczeniu infekcji ginekologicznych, szczególnie w przypadkach:²

• Rzęsistkowicy układu moczowo-płciowego (Trichomonas vaginalis) – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn
• Bakteryjnego zapalenia pochwy (wywołanego przez Gardnerella vaginalis, Bacteroides spp., Mycoplasma hominis)
• Mieszanych zakażeń pochwy (bakteryjnych, pierwotniakowych i grzybiczych)

^3
4

W przypadku zakażeń ginekologicznych metronidazol stosuje się zarówno ogólnie (doustnie), jak i miejscowo w postaci globulek lub tabletek dopochwowych. Produkty dostępne na rynku to m.in.:

• Arilin Rapid (globulki 1000 mg) – w leczeniu rzęsistkowicy lub nieswoistego bakteryjnego zapalenia pochwy⁵
• Vilantrin (globulki 500 mg) – w leczeniu rzęsistkowicy oraz bakteryjnego zapalenia pochwy wywołanego przez Gardnerella vaginalis, Bacteroides spp., Mycoplasma hominis⁶
• Gynalgin (tabletki dopochwowe 250 mg + 100 mg) – preparat złożony zawierający metronidazol i chlorochinaldol, stosowany w leczeniu zakażeń pochwy wywołanych przez wrażliwe bakterie oraz rzęsistka pochwowego⁷
• Metronidazol Polpharma (tabletki dopochwowe 500 mg) – stosowany w leczeniu rzęsistkowicy i bakteryjnego zapalenia pochwy⁸

Zakażenia układu pokarmowego

Metronidazol jest powszechnie stosowany w leczeniu zakażeń układu pokarmowego, zwłaszcza tych wywołanych przez bakterie beztlenowe. Główne wskazania w tym zakresie obejmują:⁹

• Zakażenia w obrębie jamy brzusznej, szczególnie po zabiegach chirurgicznych jelita grubego
• Zapalenie otrzewnej
• Ropnie wątroby
• Posocznicę, zwłaszcza pochodzenia z przewodu pokarmowego
• Zakażenia Helicobacter pylori (w skojarzeniu z innymi lekami)

^10
11

W leczeniu zakażeń Helicobacter pylori szczególnie istotny jest preparat Pylera (140 mg bizmutu potasu cytrynianu zasadowego + 125 mg metronidazolu + 125 mg chlorowodorku tetracykliny), który stosowany w skojarzeniu z omeprazolem służy do eradykacji Helicobacter pylori i zapobiegania nawrotom wrzodów żołądka u pacjentów z wrzodami związanymi z zakażeniem H. pylori.¹²

Zakażenia pierwotniakowe

Metronidazol wykazuje silne działanie przeciwpierwotniakowe i jest lekiem z wyboru w następujących przypadkach:¹³

• Pełzakowica (ameboza) wywoływana przez Entamoeba histolytica
• Giardiaza (lamblioza) wywoływana przez Giardia lamblia
• Rzęsistkowica (omówiona powyżej w zakażeniach ginekologicznych)
• Zakażenia Balantidium coli

¹⁴

Zakażenia skóry i zastosowania dermatologiczne

Metronidazol w postaci żelu lub emulsji znajduje zastosowanie w dermatologii, głównie w:¹⁵

• Miejscowym leczeniu zmian zapalnych w przebiegu trądziku różowatego (grudki, krostki)
• Wyprysku łojotokowym
• Mieszanych zakażeniach bakteryjnych skóry twarzy
• Zapaleniu skóry wokół ust (dermatitis perioralis)
• Trądziku różowatym posteroidowym
• Miejscowym leczeniu zakażeń skóry
• Owrzodzeniach kończyn dolnych i odleżynach z zakażeniami bakteriami beztlenowymi

^16
17
18

Do stosowania miejscowego dostępne są preparaty:

• Rozex – emulsja lub żel 7,5 mg/g
• Rozetic – żel 7,5 mg/g
• Metronidazol Jelfa – żel 10 mg/g
• Metronidazol Ziaja – żel 10 mg/g

Zakażenia stomatologiczne

W stomatologii metronidazol stosuje się w leczeniu:¹⁹

• Endodontycznym zgorzeli miazgi
• Zaawansowanych postaciach zapalenia przyzębia, nie poddających się rutynowemu leczeniu
• Ropniach przyzębnych
• Ostrym wrzodziejącym zapaleniu dziąseł
• Ostrych zakażeniach okołozębowych

^20
21

Do zastosowań stomatologicznych dostępne są dwie postacie leku:

• Metronidazol Chema (maść 100 mg/g) – do stosowania w leczeniu endodontycznym zgorzeli miazgi, zaawansowanych postaciach zapalenia przyzębia, ropniach przyzębnych i wrzodziejącym zapaleniu dziąseł²²
• Grinazole (pasta 100 mg/g) – do miejscowego leczenia zakażeń w kanale korzeniowym zęba, w następstwie zgorzeli miazgi i jej powikłań, szczególnie gdy standardowe procedury oczyszczenia kanału są nieskuteczne²³

Ciężkie zakażenia ogólnoustrojowe

Metronidazol w postaci dożylnej (roztwór do infuzji) lub doustnej (tabletki) znajduje zastosowanie w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez bakterie beztlenowe:²⁴

• Zakażenia ośrodkowego układu nerwowego (ropnie mózgu, zapalenie opon mózgowych)
• Zakażenia płuc i opłucnej (martwicze zapalenie płuc, ropień płuca)
• Zapalenie wsierdzia
• Posocznica, bakteriemia
• Zapalenie kości i szpiku
• Zgorzel gazowa
• Zakażenia w obrębie miednicy (ropnie, ropowica)

^25
26

Do leczenia ciężkich zakażeń w formie dożylnej dostępne są preparaty:

• Metronidazol 0,5% Fresenius (5 mg/ml, roztwór do infuzji)
• Metronidazole B. Braun (5 mg/ml, roztwór do infuzji)
• Metronidazol 0,5% Polpharma (5 mg/ml, roztwór do wstrzykiwań i infuzji)

Profilaktyka zakażeń

Metronidazol jest również wskazany w profilaktyce zakażeń, szczególnie:²⁷

• Profilaktyka okołooperacyjna, zwłaszcza gdy wcześniej występowały lub podejrzewa się występowanie zakażeń, takich jak zapalenie otrzewnej, ropnie podprzeponowe, zakażenia w obrębie miednicy
• Przed zabiegami, podczas których może dojść do zakażenia bakteriami beztlenowymi (np. zabiegi na przewodzie pokarmowym, narządach płciowych żeńskich, jamie ustnej i gardle)
• Profilaktyka zakażeń pooperacyjnych wywołanych bakteriami beztlenowymi, szczególnie gatunkami z rodzaju Bacteroides i Streptococcus

^28
29

Formy podawania metronidazolu

Metronidazol jest dostępny w różnych postaciach farmaceutycznych, co umożliwia dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta i rodzaju zakażenia:³⁰

Postacie doustne

• Tabletki powlekane – dostępne w dawkach 250 mg i 500 mg (np. Metronidazol Aurovitas, Metronidazol Polpharma)
• Kapsułki złożone – Pylera (140 mg bizmutu potasu cytrynianu zasadowego + 125 mg metronidazolu + 125 mg chlorowodorku tetracykliny)

Postacie dopochwowe

• Globulki dopochwowe – dostępne w dawkach 500 mg (Vilantrin) i 1000 mg (Arilin Rapid)
• Tabletki dopochwowe – dostępne w dawce 500 mg (Metronidazol Polpharma) lub jako preparat złożony Gynalgin (250 mg metronidazolu + 100 mg chlorochinaldolu)

Postacie dożylne

• Roztwory do infuzji – dostępne w stężeniu 5 mg/ml (0,5%): Metronidazol 0,5% Fresenius, Metronidazole B. Braun, Metronidazol 0,5% Polpharma

Postacie miejscowe

• Żele dermatologiczne – o stężeniu 7,5 mg/g (Rozex, Rozetic) lub 10 mg/g (Metronidazol Jelfa, Metronidazol Ziaja)
• Emulsja na skórę – o stężeniu 7,5 mg/g (Rozex)
• Maść stomatologiczna – 100 mg/g (Metronidazol Chema)
• Pasta dentystyczna – 100 mg/g (Grinazole)

Wskazówki dotyczące stosowania

Przy zlecaniu metronidazolu pacjentom należy uwzględnić kilka istotnych czynników:³¹

• Przed zastosowaniem metronidazolu należy zawsze uwzględnić aktualne zalecenia dotyczące właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych
• W zakażeniach mieszanych (bakterie beztlenowe i tlenowe) konieczne jest zastosowanie odpowiedniego antybiotyku do leczenia zakażeń bakteriami tlenowymi, obok metronidazolu
• W przypadku produktów stomatologicznych, jak Grinazole, leczenie powinno być podjęte po mechanicznym oczyszczeniu kanału korzeniowego, zwłaszcza gdy standardowe procedury oczyszczenia są nieskuteczne
• W przypadku zakażeń H. pylori metronidazol (Pylera) należy stosować w skojarzeniu z omeprazolem

^32
33
34

Każda postać leku wymaga dostosowania dawkowania i czasu terapii do konkretnego wskazania oraz stanu klinicznego pacjenta. W przypadku ciężkich zakażeń zwykle zaleca się rozpoczęcie leczenia od formy dożylnej, z późniejszym przejściem na leczenie doustne po uzyskaniu poprawy stanu klinicznego.³⁵

Podsumowanie wskazań do stosowania metronidazolu

Metronidazol jest substancją czynną o szerokim spektrum zastosowań w różnych dziedzinach medycyny. Ze względu na swoje działanie przeciwbakteryjne (skierowane głównie przeciwko bakteriom beztlenowym) oraz przeciwpierwotniakowe, znajduje zastosowanie w leczeniu zakażeń ginekologicznych, układu pokarmowego, w stomatologii, dermatologii oraz ciężkich zakażeniach ogólnoustrojowych.³⁶

Różnorodność dostępnych form farmaceutycznych pozwala na dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta i specyfiki zakażenia, a także umożliwia zarówno leczenie miejscowe, jak i ogólne. Przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu metronidazolu należy zawsze kierować się aktualnymi zaleceniami dotyczącymi właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych oraz brać pod uwagę specyfikę zakażenia i stan kliniczny pacjenta.³⁷