Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Metformina

Wpływ metforminy na ciążę

Metformina jest substancją, której działanie w okresie ciąży zostało dobrze przebadane. Niekontrolowana hiperglikemia w fazie prekoncepcyjnej i w czasie ciąży wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wad wrodzonych, utraty ciąży, nadciśnienia wywołanego ciążą, stanu przedrzucawkowego i śmiertelności okołoporodowej. Dlatego utrzymanie stężenia glukozy we krwi jak najbardziej zbliżonego do prawidłowego przez cały okres ciąży ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia ryzyka wystąpienia działań niepożądanych związanych z hiperglikemią zarówno u matki, jak i u jej dziecka.¹

Przenikanie metforminy przez łożysko

Metformina przenika przez łożysko w stężeniach, które mogą być tak wysokie, jak stężenia u matki. Jest to ważna informacja, którą należy przekazać pacjentce planującej ciążę lub będącej w ciąży.^{2 3}

Bezpieczeństwo stosowania metforminy w ciąży

Duża ilość danych dotyczących kobiet w ciąży (ponad 1000 ujawnionych przypadków) z badania kohortowego opartego na rejestrze i opublikowanych danych (metaanalizy, badania kliniczne i rejestry) nie wskazuje na zwiększone ryzyko wad wrodzonych ani toksyczności dla płodu/noworodka po ekspozycji na metforminę w fazie prekoncepcyjnej i (lub) w czasie ciąży.^{4 5}

Badania na zwierzętach również nie wykazały szkodliwego wpływu metforminy na przebieg ciąży, rozwój zarodka lub płodu, przebieg porodu ani rozwój pourodzeniowy.^{6 7}

Długoterminowe skutki dla dziecka

Istnieją ograniczone i niejednoznaczne dowody wpływu metforminy na długoterminowe wyniki dotyczące masy ciała dzieci narażonych w okresie życia płodowego. Wydaje się jednak, że metformina nie wpływa na rozwój motoryczny i społeczny u dzieci w wieku do 4 lat, które były narażone na metforminę w okresie życia płodowego, chociaż dane dotyczące długoterminowych wyników są ograniczone.^{8 9}

Wskazania dotyczące stosowania metforminy w ciąży

Jeśli jest to klinicznie konieczne, stosowanie metforminy można rozważyć w czasie ciąży i w fazie prekoncepcyjnej jako uzupełnienie leczenia insuliną lub alternatywę dla insuliny.^{10 11}

W przypadku preparatów złożonych zawierających metforminę w połączeniu z innymi substancjami, jak np. sytagliptyna (Ansifora Duo, Asitalip Combo, Combodiab, Eprocliv, Fordiab, Jamesi, Jansitin Duo, Juzimette, Lonamo Duo) lub wildagliptyna (Agartha DUO, Alikval Duo, Gliptivil Combo, GluaMet, Ipinzan, Melkart Duo), nie należy stosować tych leków w okresie ciąży. W takich przypadkach, jeśli pacjentka planuje zajść w ciążę lub jeśli zajdzie w ciążę, należy odstawić te preparaty i jak najszybciej przejść na leczenie insuliną.^{12 13}

Wpływ metforminy na karmienie piersią

Metformina przenika do mleka ludzkiego, jednakże w niewielkich ilościach. U noworodków i niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące metforminę nie obserwowano żadnych działań niepożądanych.^{14 15}

Pomimo braku obserwowanych działań niepożądanych, z uwagi na dostępność jedynie ograniczonych danych, nie zaleca się karmienia piersią w czasie leczenia metforminą. Decyzję o tym, czy przerwać karmienie piersią, należy podjąć po rozważeniu korzyści wynikających z karmienia piersią i potencjalnego ryzyka występowania działań niepożądanych u dziecka.^{16 17}

Preparaty złożone a karmienie piersią

W przypadku preparatów złożonych zawierających metforminę w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi (np. sytagliptyna, wildagliptyna), leki te są generalnie przeciwwskazane w okresie karmienia piersią. Dotyczy to m.in. produktów: Agartha DUO, Alikval Duo, Ansifora Duo, Asitalip Combo, Combodiab, Eprocliv, Fordiab, GluaMet, Ipinzan, Jamesi, Jansitin Duo, Juzimette, Lonamo Duo, Melkart Duo.^{18 19 20}

Wpływ metforminy na płodność

Badania na zwierzętach nie wykazały wpływu metforminy na płodność samców ani samic. Nie stwierdzono wpływu metforminy na płodność samców ani samic szczura stosując metforminę w dawkach nawet do 600 mg/kg mc./dobę, czyli w dawkach około 3 razy większych od maksymalnej zalecanej dawki dobowej u człowieka, porównując dawki w przeliczeniu na powierzchnię ciała.^{21 22 23}

W przypadku preparatów złożonych zawierających metforminę w połączeniu z wildagliptyną (Agartha DUO, Alikval Duo, Gliptivil Combo, GluaMet, Ipinzan, Melkart Duo) lub sytagliptyną (Ansifora Duo, Asitalip Combo, Combodiab, Eprocliv, Fordiab, Jamesi, Jansitin Duo, Juzimette, Lonamo Duo), nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu tych produktów leczniczych na płodność u ludzi.^{24 25}

Informacje dla lekarza przygotowującego się do konsultacji

Kluczowe informacje do przekazania pacjentce w ciąży

• Niekontrolowana hiperglikemia w ciąży zwiększa ryzyko powikłań dla matki i dziecka²⁶
• Metformina przenika przez łożysko, ale nie wykazano zwiększonego ryzyka wad wrodzonych czy toksyczności dla płodu²⁷
• W niektórych przypadkach metformina może być stosowana w czasie ciąży jako uzupełnienie leczenia insuliną lub alternatywa dla insuliny²⁸
• Preparaty złożone zawierające metforminę w połączeniu z innymi substancjami (sytagliptyna, wildagliptyna) nie powinny być stosowane w czasie ciąży²⁹

Kluczowe informacje dla kobiety karmiącej piersią

• Metformina przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach³⁰
• Nie obserwowano działań niepożądanych u dzieci karmionych piersią, których matki przyjmowały metforminę³¹
• Nie zaleca się jednak karmienia piersią podczas leczenia metforminą ze względu na ograniczone dane³²
• Decyzję o kontynuacji karmienia piersią podczas leczenia metforminą należy podjąć indywidualnie, rozważając korzyści i ryzyko³³
• Preparaty złożone zawierające metforminę w połączeniu z innymi substancjami są przeciwwskazane w okresie karmienia piersią³⁴

Porównanie różnych produktów zawierających metforminę

Podsumowanie informacji dla lekarza

Jako lekarz, przekazując informacje pacjentce w ciąży lub karmiącej piersią na temat metforminy, pamiętaj o:

1. Rozróżnieniu między preparatami zawierającymi samą metforminę (możliwe do rozważenia w ciąży) a preparatami złożonymi (przeciwwskazane w ciąży)
2. Poinformowaniu o danych naukowych wskazujących na bezpieczeństwo metforminy w ciąży
3. Wyjaśnieniu korzyści z kontroli glikemii w czasie ciąży
4. Omówieniu ograniczonych danych dotyczących karmienia piersią i konieczności indywidualnego rozważenia korzyści i ryzyka
5. Przedstawieniu alternatyw terapeutycznych (np. insulina) w przypadku konieczności odstawienia metforminy lub preparatów złożonych

Metformina w monoterapii może być stosowana w ciąży po indywidualnej ocenie korzyści i ryzyka, natomiast preparaty złożone są przeciwwskazane i powinny być zastąpione insuliną. Podczas karmienia piersią nawet monoterapia metforminą nie jest zalecana, choć dotychczasowe obserwacje nie wskazują na występowanie działań niepożądanych u dzieci.