Właściwości farmakodynamiczne
Liść melisy

Właściwości farmakodynamiczne liścia melisy (Melissa officinalis L., folium)

Liść melisy (Melissa officinalis L., folium) jest cenioną substancją leczniczą wykorzystywaną w wielu preparatach farmaceutycznych. Zawiera kompleks związków biologicznie czynnych, z których najważniejsze to olejki eteryczne, kwasy fenolowe, flawonoidy i garbniki. Właściwości farmakodynamiczne tej substancji są zróżnicowane i obejmują działanie uspokajające, spazmolityczne, przeciwzapalne oraz przeciwutleniające, co znajduje zastosowanie w leczeniu różnych schorzeń.^{1 2}

Działanie na układ nerwowy centralny

Liść melisy wykazuje istotne działanie na ośrodkowy układ nerwowy, co jest wykorzystywane w leczeniu stanów napięcia nerwowego oraz zaburzeń snu. Mechanizm uspokajający związany jest z obecnością substancji aktywnych, które mają zdolność modulacji neuroprzekaźnictwa i zmniejszania nadmiernej pobudliwości neuronalnej.³

Wyciąg z liścia melisy wykazuje powinowactwo do receptorów muskarynowych i serotoninowych, co może tłumaczyć jego działanie uspokajające i rozkurczające na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Badania farmakologiczne potwierdzają, że substancje aktywne zawarte w liściu melisy przyczyniają się do obniżenia aktywności ośrodkowego układu nerwowego, co objawia się zmniejszeniem napięcia emocjonalnego i ułatwieniem zasypiania.⁴

Działanie na układ pokarmowy

Wyciąg z liścia melisy wykazuje wielokierunkowe działanie na przewód pokarmowy. Szczególnie istotny jest efekt spazmolityczny na mięśnie gładkie żołądka i jelit, co znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego, w tym dyspepsji czynnościowej. Wyciąg z melisy wchodzący w skład preparatu Iberogast Balance przyczynia się do normalizacji czynności motorycznej przewodu pokarmowego.⁵

Mechanizm działania melisy na poziomie przewodu pokarmowego obejmuje:

• Działanie rozkurczające na mięśnie gładkie trzonu i dna żołądka
• Normalizację kurczliwości fazowej mięśnia odźwiernika
• Hamowanie nadmiernego wydzielania soku żołądkowego
• Zwiększenie stężenia chroniących błonę śluzową prostaglandyn i mucyn
• Obniżenie stężenia uszkadzających błonę śluzową leukotrienów

⁶

Działanie przeciwzapalne

Liść melisy wykazuje znaczące właściwości przeciwzapalne, które są istotne w kontekście leczenia dyspepsji czynnościowej oraz innych schorzeń związanych z subklinicznym stanem zapalnym. Wyciąg z liścia melisy, jako składnik złożonych preparatów, przyczynia się do hamowania rozwoju procesów zapalnych w przewodzie pokarmowym poprzez różne mechanizmy molekularne.⁷

Mechanizmy działania przeciwzapalnego obejmują:

• Hamowanie wydzielania cytokin prozapalnych
• Zwiększenie ekspresji cytokin przeciwzapalnych
• Działanie przeciwutleniające, neutralizujące wolne rodniki

⁸

Działanie na nadwrażliwość trzewną

Istotnym aspektem działania farmakodynamicznego liścia melisy jest jego wpływ na nadwrażliwość trzewną, która stanowi kluczowy mechanizm patofizjologiczny w dyspepsji czynnościowej. Wyciąg z liścia melisy, jako składnik preparatu Iberogast Balance, uczestniczy w modulacji sygnalizacji neuronalnej zewnętrznego unerwienia czuciowego przewodu pokarmowego.⁹

Badania na modelach zwierzęcych wykazały, że preparaty zawierające wyciąg z liścia melisy przeciwdziałają nadwrażliwości trzewnej zarówno wywołanej stresem, jak i pozapalnej poprzez zmianę aktywacji neuronalnej w rdzeniu kręgowym oraz korowo-limbicznych obszarach mózgu. Ta właściwość ma szczególne znaczenie w łagodzeniu bólu i dyskomfortu w obrębie jamy brzusznej.¹⁰

Wpływ na mikrobiom jelitowy

Nowsze badania wskazują, że wyciąg z liścia melisy może korzystnie wpływać na skład mikrobiomu jelitowego. W badaniach in vitro na próbkach kału ludzkiego wykazano, że preparaty zawierające wyciąg z liścia melisy modulują ludzki mikrobiom oraz zwiększają stężenie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Te działania mogą przyczyniać się do korzystnego wpływu terapeutycznego w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego.¹¹

Synergistyczne działanie w preparatach złożonych

Liść melisy często stosowany jest jako składnik preparatów złożonych, gdzie wykazuje działanie synergistyczne z innymi substancjami roślinnymi. W preparacie DexaCaps wyciąg suchy z liścia melisy (DER 6-8:1) w dawce 50 mg wspomaga działanie przeciwkaszlowe dekstrometorfanu bromowodorku oraz wyciągu z kwiatostanu lipy.¹²

W preparacie Nervomix Forte liść melisy w dawce 52,5 mg na kapsułkę działa synergistycznie z korzeniem kozłka, szyszkami chmielu i zielem dziurawca, wzmacniając działanie uspokajające i ułatwiające zasypianie.¹³

W preparacie Iberogast Balance wyciąg płynny z liścia melisy (1:2,5-3,5) w ilości 0,15 mL na 1 mL produktu współdziała z kompleksem innych wyciągów roślinnych, przyczyniając się do łagodzenia objawów dyspepsji czynnościowej. Badania kliniczne potwierdziły skuteczność tego preparatu w łagodzeniu objawów dyspepsji czynnościowej po 4 i 8 tygodniach leczenia.¹⁴ <sup data-drug="Iberogast Balance" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="STW 5-II dla ogólnej poprawy objawów dyspepsji czynnościowej po 4 tygodniach średnia różnica [MD] 1,74 [95% CI 0,90; 2,58], p<0,001) i 8 tygodniach (MD 2,07 [1,09; 3,04], p15

Skuteczność kliniczna preparatów zawierających liść melisy

Skuteczność kliniczną preparatów zawierających wyciąg z liścia melisy potwierdzono w wielu badaniach klinicznych. Szczególnie dokładnie przebadano skuteczność preparatu Iberogast Balance, zawierającego wyciąg z liścia melisy, w leczeniu dyspepsji czynnościowej.¹⁶

¹⁷

Metaanaliza badań klinicznych przeprowadzonych z użyciem preparatu Iberogast Balance wykazała istotną statystycznie poprawę w zakresie objawów dyspepsji czynnościowej po 4 tygodniach (średnia różnica [MD] 1,74 [95% CI 0,90; 2,58], p<0,001) i 8 tygodniach (MD 2,07 [1,09; 3,04], p<0,001) leczenia w porównaniu z placebo.<sup data-drug="Iberogast Balance" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Metaanaliza/analiza porównawcza różnych RCT […] STW 5-II dla ogólnej poprawy objawów dyspepsji czynnościowej po 4 tygodniach średnia różnica [MD] 1,74 [95% CI 0,90; 2,58], p<0,001) i 8 tygodniach (MD 2,07 [1,09; 3,04], p18

Bezpieczeństwo stosowania preparatów zawierających liść melisy

Dane z badań klinicznych wskazują na dobry profil bezpieczeństwa preparatów zawierających wyciąg z liścia melisy. W badaniach z użyciem preparatu Iberogast Balance nie stwierdzono istotnych sygnałów dotyczących bezpieczeństwa, a częstość występowania działań niepożądanych była mniejsza lub podobna jak w grupie placebo. Najczęściej zgłaszane działania niepożądane były związane z zaburzeniami ze strony przewodu pokarmowego, które mogą odzwierciedlać objawy choroby podstawowej.¹⁹