Wskazania do stosowania
Lidokaina

Wskazania do stosowania substancji czynnej lidokaina – wprowadzenie

Lidokaina jest środkiem miejscowo znieczulającym z grupy amidów, szeroko stosowanym w medycynie ze względu na swoje właściwości anestetyczne. Substancja ta blokuje przewodzenie impulsów nerwowych, co prowadzi do miejscowego znieczulenia. W zależności od postaci farmaceutycznej, stężenia i połączenia z innymi substancjami czynnymi, lidokaina znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach medycyny, od stomatologii przez dermatologię po ginekologię.¹

Znieczulenie skóry przed zabiegami medycznymi

Lidokaina jest często stosowana do znieczulenia skóry przed różnymi procedurami medycznymi. Leki zawierające lidokainę, takie jak EMLA czy Anesderm (w postaci kremu), są wskazane do miejscowego znieczulenia skóry przed nakłuciem i cewnikowaniem żył, pobieraniem krwi do badań oraz przed powierzchownymi zabiegami chirurgicznymi w obrębie skóry. Preparaty te mogą być stosowane zarówno u dorosłych, jak i u dzieci oraz młodzieży.^{2 3}

EMLA Plaster, zawierający lidokainę i prylokainę, jest szczególnie wygodny w użyciu i wskazany do stosowania w celu miejscowego znieczulenia skóry przed nakłuciem i cewnikowaniem żył, pobieraniem krwi do badań oraz przed powierzchownymi zabiegami chirurgicznymi w obrębie skóry u osób dorosłych, dzieci i młodzieży.⁴

Znieczulenie błon śluzowych

Jama ustna i gardło

Znaczącą grupę wskazań do stosowania lidokainy stanowią dolegliwości bólowe jamy ustnej i gardła. Liczne preparaty zawierające lidokainę samodzielnie lub w połączeniu z innymi substancjami czynnymi są wskazane do miejscowego łagodzenia bólu i stanów zapalnych w tej okolicy.⁵

Przykładowo, pastylki twarde ASPIGOLA smak miętowy bez cukru (zawierające lidokainę, alkohol 2,4-dichlorobenzylowy i amylometakrezol) są wskazane w objawowym leczeniu dolegliwości bólowych jamy ustnej i gardła, np. zapalenia gardła, zapalenia krtani, bólu gardła oraz po zabiegu usunięcia migdałków podniebiennych, u osób dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat.⁶

Podobne wskazania mają produkty z linii Inovox Express, które są przeznaczone do miejscowego leczenia antyseptycznego stanów zapalnych (zaczerwienienie, obrzęk) gardła i jamy ustnej, a także łagodzenia bólu w tych stanach u osób dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat.⁷

Gardimax medica spray, zawierający diglukonian chlorheksydyny i chlorowodorek lidokainy, jest wskazany do stosowania objawowego w celu łagodzenia dolegliwości bólowych związanych ze stanem zapalnym lub podrażnieniem w przebiegu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła.⁸

Zastosowanie w stomatologii

W stomatologii lidokaina znajduje szerokie zastosowanie. Produkt Dynexan, zawierający lidokainę w stężeniu 20 mg/g w postaci żelu do stosowania w jamie ustnej, jest wskazany do krótkotrwałego, objawowego leczenia bólu błony śluzowej jamy ustnej, dziąseł i warg u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku od 6 lat.⁹

Bobodent (żel zawierający lidokainę) jest przeznaczony do stosowania miejscowego w celu łagodzenia dolegliwości bólowych przy ząbkowaniu oraz wyrzynaniu się zębów mądrości, a także w przebiegu stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i dziąseł.¹⁰

Lidocain-Egis, w postaci 10% aerozolu na skórę, może być stosowany w stomatologii i chirurgii szczękowej do znieczulenia miejsca wstrzyknięcia przed znieczuleniem miejscowym, otwierania ropni powierzchownych, usuwania ruszających się zębów mlecznych, fragmentów kości oraz szycia ran błony śluzowej. Produkt może być również stosowany do znieczulenia dziąseł przed umocowaniem koron oraz mostów dentystycznych, a także przy usuwaniu kamienia nazębnego, ręcznego oraz za pomocą narzędzi.¹¹

Łagodzenie dolegliwości związanych z ząbkowaniem u dzieci

Specjalne preparaty zawierające lidokainę są dedykowane do łagodzenia dolegliwości związanych z bolesnym wyrzynaniem się zębów mlecznych u dzieci. Calgel, zawierający lidokainę i cetylopirydyniowy chlorek, jest wskazany do stosowania w stanach zapalnych podczas ząbkowania. Działa szybko, zmniejszając ból wywołany ząbkowaniem i łagodząc podrażnienie dziąseł niemowlęcia, posiada także niewielkie właściwości antyseptyczne.¹²

Dentinox N w postaci żelu do stosowania na dziąsła, zawierający nalewkę z rumianku, lidokainę i makrogolu eter laurylowy, jest tradycyjnie stosowany w łagodzeniu dolegliwości związanych z bolesnym wyrzynaniem się zębów mlecznych (podrażnienia dziąseł i dolegliwości bólowe).¹³

Znieczulenie w ginekologii i położnictwie

W ginekologii lidokaina znajduje zastosowanie do znieczulenia błony śluzowej narządów płciowych przed powierzchownymi zabiegami chirurgicznymi lub znieczuleniem nasiękowym, co jest wskazaniem dla produktów takich jak EMLA, zalecanych do stosowania u dorosłych oraz u młodzieży w wieku 12 lat i starszych.^{14 15}

Lidbree w postaci żelu domacicznego jest wskazany do znieczulenia miejscowego w przypadku ostrego bólu o umiarkowanym nasileniu podczas zabiegów szyjki macicy i wewnątrzmacicznych, u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 15 lat.¹⁶

Lidocain-Egis może być stosowany w ginekologii i położnictwie do znieczulenia krocza oraz wykonywania i pielęgnacji nacięcia krocza przy porodzie. Ponadto, produkt znajduje zastosowanie przy usuwaniu szwów, znieczuleniu pola operacyjnego w zabiegach chirurgicznych pochwy i szyjki macicy, a także w przypadku nacięcia i leczenia rozdarcia błony dziewiczej oraz ropnia w miejscu szwu.¹⁷

Znieczulenie w urologii

W urologii lidokaina w postaci żelu jest stosowana do znieczulenia powierzchniowego i lubrykacji. Instillido (żel w ampułko-strzykawce) jest przeznaczony do znieczulenia cewki moczowej u mężczyzn i kobiet podczas cystoskopii, cewnikowania, badania ultrasonograficznego i innych zabiegów wykonywanych wewnątrz cewki, a także podczas proktoskopii/rektoskopii oraz w objawowym leczeniu bólu związanego z zapaleniem pęcherza moczowego. Produkt ten jest wskazany do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku od 2 lat.¹⁸

Znieczulenie do wstrzykiwań

Znieczulenie regionalne i nasiękowe

Lidokaina w postaci roztworów do wstrzykiwań jest stosowana do znieczulenia miejscowego nasiękowego, regionalnego (blokada nerwów i pni nerwowych), znieczulenia nadtwardówkowego i krzyżowego oraz znieczuleń stomatologicznych. Przykładami takich produktów są Lidocaine 1% Fresenius Kabi (10 mg/ml) i Lidocaine 2% Fresenius Kabi (20 mg/ml), które mogą być stosowane osobno lub w połączeniu z adrenaliną.^{19 20}

Preparaty złożone z lekami przeciwzapalnymi

Lidokaina jest również stosowana w połączeniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi w iniekcjach domięśniowych, jak w przypadku preparatu Dicloratio, zawierającego diklofenak sodowy i lidokainę. Jest on wskazany w leczeniu zaostrzeń zapalnych lub zwyrodnieniowych postaci choroby reumatycznej (reumatoidalnego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, choroby zwyrodnieniowej stawów, reumatyzmu pozastawowego), ostrych napadów dny oraz bólów spowodowanych pourazowymi i pooperacyjnymi stanami zapalnymi i obrzękami.²¹

Arthryl Fast, zawierający glukozaminy siarczan i lidokainy chlorowodorek, jest wskazany w leczeniu łagodnej lub umiarkowanej postaci choroby zwyrodnieniowej stawów kolanowych u pacjentów, u których stosowanie doustne siarczanu glukozaminy jest przeciwwskazane.²²

Depo-Medrol z Lidokainą, zawierający metyloprednizolonu octan i lidokainę, jest wskazany jako terapia uzupełniająca w okresie ostrego epizodu lub zaostrzenia w następujących schorzeniach: zapalenie błony maziowej w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalne zapalenie stawów, pourazowa choroba zwyrodnieniowa stawów, ostre i podostre zapalenie kaletki maziowej, zapalenie nadkłykcia, ostre nieswoiste zapalenie pochewki ścięgna, ostre dnawe zapalenie stawów. Produkt może mieć również zastosowanie w leczeniu guzów torbielowatych, zapaleń rozścięgien lub zapaleń ścięgien (ganglionów).²³

Wskazania dermatologiczne

Leczenie owrzodzeń

EMLA i Anesderm są wskazane u dorosłych do miejscowego znieczulenia owrzodzeń kończyn dolnych dla ułatwienia mechanicznego oczyszczenia lub opracowania chirurgicznego rany.^{24 25}

Zmiany alergiczne i zapalne skóry

Allefin, żel zawierający difenhydraminę i lidokainę, jest wskazany w objawowym leczeniu kontaktowych zmian alergicznych i zapalnych skóry z towarzyszącym świądem, reagujących na leczenie lekami antyhistaminowymi. Zmiany te mogą powstać w skutek działania czynników zewnętrznych, takich jak ukąszenia i ugryzienia (np. owadów, pajęczaków), kontakt z niektórymi roślinami (np. pokrzywą, bluszczem) lub poparzenie przez meduzy. Produkt ten jest wskazany do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku powyżej 2 lat.²⁶

Leczenie choroby hemoroidalnej

Aesculan, maść doodbytnicza zawierająca wyciąg suchy z kory kasztanowca i lidokainę, jest tradycyjnie stosowany u dorosłych w chorobie hemoroidalnej.²⁷

Podobnie Hemoroidal, żel doodbytniczy zawierający wyciąg suchy z kory kasztanowca i lidokainę, jest tradycyjnie stosowany u dorosłych w chorobie hemoroidalnej.²⁸

Specjalne zastosowania w stomatologii

Devitalizacja miazgi zębowej

Devipasta, zawierająca paraformaldehyd i lidokainę, jest bezarsenową pastą stosowaną w endodoncji do dewitalizacji miazgi zębowej w mortalnych metodach leczenia nieodwracalnych zapaleń miazgi.²⁹

Tabela wskazań do stosowania lidokainy według postaci farmaceutycznych

Kiedy polecić pacjentowi stosowanie lidokainy?

Lidokaina, jako substancja miejscowo znieczulająca, może być zalecana pacjentom w szeregu sytuacji klinicznych:

• W celu znieczulenia skóry przed zabiegami medycznymi, takimi jak pobranie krwi, wkłucie dożylne, czy drobne zabiegi chirurgiczne – w tych przypadkach najczęściej stosuje się kremy lub plastry zawierające lidokainę.³⁰
• W leczeniu bólu gardła i stanów zapalnych jamy ustnej – produkty w postaci tabletek do ssania, pastylek czy aerozoli zawierające lidokainę mogą być zalecane przy dolegliwościach bólowych tej okolicy.³¹
• W łagodzeniu dolegliwości związanych z ząbkowaniem u niemowląt – specjalne żele zawierające lidokainę mogą przynieść ulgę przy bolesnym wyrzynaniu się zębów.³²
• W objawowym leczeniu zmian alergicznych i zapalnych skóry z towarzyszącym świądem, powstałych w wyniku ukąszeń owadów czy kontaktu z roślinami.³³
• W chorobie hemoroidalnej – preparaty doodbytnicze zawierające lidokainę mogą przynieść ulgę w dolegliwościach bólowych.³⁴
• W stanach zapalnych jamy ustnej i dziąseł – żele i płyny do stosowania miejscowego mogą łagodzić ból i podrażnienie.³⁵

Zawsze należy pamiętać, że lidokaina jest silnie działającym lekiem, który powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty, przy przestrzeganiu dawkowania i uwzględnieniu możliwych przeciwwskazań oraz działań niepożądanych.³⁶