Działania niepożądane
Kwas gadoterynowy

Działania niepożądane kwasu gadoterynowego – wprowadzenie

Kwas gadoterynowy to substancja stosowana jako środek kontrastowy w badaniach obrazowych metodą rezonansu magnetycznego (MRI). Jest podawany pacjentom w formie roztworu do wstrzykiwań, najczęściej w stężeniu 0,5 mmol/ml, w postaci soli z megluminą. Na rynku farmaceutycznym substancja ta dostępna jest w preparatach takich jak Cyclolux, Dotagraf, Gadoteric Acid Farmak i ich odpowiednikach wielodawkowych (multidose).^{1 2}

Działania niepożądane obserwowane po zastosowaniu kwasu gadoterynowego są na ogół łagodne do umiarkowanych i mają charakter przejściowy. Profil bezpieczeństwa tej substancji został szczegółowo zbadany zarówno w trakcie badań klinicznych obejmujących 2822 pacjentów, jak i w ramach badań obserwacyjnych z udziałem 185500 osób.^{3 4}

Najczęstsze działania niepożądane kwasu gadoterynowego

Najczęściej obserwowanymi działaniami niepożądanymi po podaniu kwasu gadoterynowego są: reakcje w miejscu wstrzyknięcia, nudności oraz ból głowy. W badaniach klinicznych najczęstszymi, niezbyt często obserwowanymi (≥1/1000 do <1/100) zdarzeniami niepożądanymi były: nudności, ból głowy, reakcje w miejscu wstrzyknięcia, uczucie zimna, niedociśnienie tętnicze, senność, zawroty głowy, uczucie gorąca, uczucie pieczenia, wysypka, astenia, zaburzenia smaku i nadciśnienie tętnicze.^{5 6}

W okresie po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi z podaniem kwasu gadoterynowego były: nudności, wymioty, świąd i reakcje nadwrażliwości.^{7 8}

Reakcje nadwrażliwości – szczególne zagrożenie

Reakcje nadwrażliwości stanowią istotne zagrożenie związane ze stosowaniem kwasu gadoterynowego. Najczęściej obserwowanymi objawami w przypadku reakcji nadwrażliwości są reakcje skórne, które mogą być miejscowe, rozległe lub uogólnione.⁹

Reakcje nadwrażliwości można podzielić na dwie główne kategorie ze względu na czas wystąpienia:¹⁰

• Reakcje natychmiastowe – występujące podczas wstrzyknięcia lub w ciągu godziny po wstrzyknięciu
• Reakcje opóźnione – występujące od 1 godziny do kilku dni po wstrzyknięciu, najczęściej w postaci reakcji skórnych

¹¹

Reakcje natychmiastowe są szczególnie niebezpieczne, gdyż mogą obejmować jeden lub więcej objawów występujących jednocześnie lub kolejno, najczęściej ze strony skóry, układu oddechowego, układu żołądkowo-jelitowego, stawów i/lub układu krążenia. Każdy z tych objawów może być zwiastunem rozpoczynającego się wstrząsu anafilaktycznego, który w bardzo rzadkich przypadkach może doprowadzić do zgonu.^{12 13}

Nerkopochodne włóknienie układowe (NSF)

Szczególnym, rzadkim, ale potencjalnie poważnym powikłaniem związanym ze stosowaniem środków kontrastowych zawierających gadolin, w tym kwasu gadoterynowego, jest nerkopochodne włóknienie układowe (NSF). Zgłoszono pojedyncze przypadki NSF związane z podaniem kwasu gadoterynowego, przy czym większość z nich wystąpiła u pacjentów otrzymujących jednocześnie także inne środki kontrastowe zawierające gadolin.^{14 15}

Profil bezpieczeństwa u dzieci

Bezpieczeństwo stosowania kwasu gadoterynowego u dzieci zostało określone zarówno w badaniach klinicznych, jak i w badaniach po wprowadzeniu produktu do obrotu. W porównaniu z dorosłymi, profil bezpieczeństwa tej substancji u dzieci nie wykazuje żadnej swoistości. Większość obserwowanych reakcji niepożądanych u dzieci to objawy żołądkowo-jelitowe lub objawy nadwrażliwości.^{16 17}

Szczegółowa tabela działań niepożądanych kwasu gadoterynowego

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane kwasu gadoterynowego zgodnie z klasyfikacją układów i narządów oraz częstością występowania. Klasyfikacja częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).¹⁸

Inne działania niepożądane obserwowane przy stosowaniu podobnych środków kontrastowych

Oprócz wyżej wymienionych działań niepożądanych obserwowanych po podaniu kwasu gadoterynowego, przy stosowaniu innych dożylnych środków kontrastowych do MRI zawierających gadolin zaobserwowano również następujące działania niepożądane:¹⁹

• Zaburzenia krwi i układu chłonnego: hemoliza (rozpad czerwonych krwinek)
• Zaburzenia psychiczne: splątanie
• Zaburzenia oka: przejściowa ślepota, ból oczu
• Zaburzenia ucha i błędnika: dzwonienie w uszach, ból ucha
• Zaburzenia oddechowe, klatki piersiowej i śródpiersia: astma
• Zaburzenia żołądka i jelit: suchość w jamie ustnej
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: pęcherzowe zapalenie skóry
• Zaburzenia nerek i dróg moczowych: nietrzymanie moczu, martwica cewek nerkowych, ostra niewydolność nerek
• Badania diagnostyczne: wydłużenie odstępu PR w elektrokardiogramie, zwiększenie stężenia żelaza we krwi, zwiększenie stężenia bilirubiny we krwi, zwiększenie stężenia ferrytyny w surowicy, nieprawidłowe wyniki testów czynności wątroby

^{20 21}

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje natychmiastowe – potencjalne zagrożenie życia

Szczególne niebezpieczeństwo związane z kwasem gadoterynowym stanowią reakcje nadwrażliwości o charakterze natychmiastowym. Mogą one wystąpić podczas wstrzyknięcia lub w ciągu pierwszej godziny po jego podaniu. Najczęściej manifestują się objawami ze strony skóry, układu oddechowego, układu żołądkowo-jelitowego, stawów i/lub układu krążenia.²²

Niebezpieczeństwo polega na tym, że każdy z tych objawów może być zwiastunem rozpoczynającego się wstrząsu anafilaktycznego, który w skrajnych przypadkach może doprowadzić do zgonu. Kluczowa jest zatem szybka identyfikacja objawów reakcji nadwrażliwości i natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego postępowania.²³

Nerkopochodne włóknienie układowe (NSF) – rzadka, ale poważna choroba

Nerkopochodne włóknienie układowe to rzadka choroba charakteryzująca się włóknieniem skóry i narządów wewnętrznych. Jest ona związana ze stosowaniem środków kontrastowych zawierających gadolin, szczególnie u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek. Chociaż przy stosowaniu kwasu gadoterynowego zgłoszono tylko pojedyncze przypadki NSF, w większości przypadków pacjenci ci otrzymywali jednocześnie także inne środki kontrastowe zawierające gadolin.²⁴

Choroba ta objawia się głównie postępującym włóknieniem skóry, które powoduje jej stwardnienie, zgrubienie i utratę elastyczności. W zaawansowanych przypadkach może również dojść do włóknienia narządów wewnętrznych, co prowadzi do poważnych powikłań i może być przyczyną zgonu.²⁵

Powikłania nerkowe

Chociaż nie są bezpośrednio związane z kwasem gadoterynowym, z innymi środkami kontrastowymi zawierającymi gadolin obserwowano poważne powikłania nerkowe, takie jak martwica cewek nerkowych i ostra niewydolność nerek. Te powikłania mogą wystąpić szczególnie u pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami funkcji nerek.^{26 27}

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁸

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu za dany produkt leczniczy zawierający kwas gadoterynowy.²⁹