Właściwości farmakodynamiczne
Inozyna pranobeks

Charakterystyka ogólna inozyny pranobeksu

Inozyna pranobeks jest syntetyczną pochodną puryny, stanowiącą kompleks zawierający inozynę oraz 4-acetamidobenzoesan 2-hydroksypropylodimetyloamoniowy w stosunku molarnym 1:3. Substancja ta wykazuje działanie immunostymulujące i przeciwwirusowe, które wynika z wyraźnego pobudzenia odpowiedzi odpornościowej gospodarza in vivo pod wpływem działania leku.¹²

Inozyna pranobeks sklasyfikowana jest w grupie farmakoterapeutycznej jako lek przeciwwirusowy do stosowania ogólnego, działający bezpośrednio na wirusy. Kod ATC substancji to J05AX05.³⁴

Działanie immunomodulujące inozyny pranobeksu

Wpływ na odporność komórkową

W badaniach klinicznych wykazano, że inozyna pranobeks normalizuje (do poziomu właściwego dla pacjenta) niedostateczne lub wadliwe mechanizmy odporności komórkowej poprzez wywoływanie odpowiedzi typu Th1. Odpowiedź ta prowadzi do dojrzewania i różnicowania limfocytów T oraz nasilenia indukowanych reakcji limfoproliferacyjnych w komórkach aktywowanych mitogenem lub antygenem.⁵⁶

Ponadto udowodniono, że substancja ta reguluje mechanizmy cytotoksyczności limfocytów T oraz komórek NK (Natural Killer), jak również wpływa na funkcjonowanie limfocytów supresorowych (T8/CD8+) oraz pomocniczych (T4/CD4+). Istotnym aspektem działania immunomodulującego jest również zwiększanie poziomu immunoglobulin G (IgG) oraz powierzchniowych markerów dopełniacza.⁷⁸

Wpływ na cytokiny i mechanizmy odporności wrodzonej

W badaniach in vitro wykazano, że inozyna pranobeks nasila wytwarzanie cytokin IL-1 oraz IL-2, jednocześnie zwiększając ekspresję receptora IL-2. W badaniach in vivo zaobserwowano natomiast, że substancja ta znamiennie zwiększa endogenne wydzielanie interferonu gamma (IFN-γ), a zmniejsza wytwarzanie interleukiny 4 (IL-4).⁹¹⁰

W badaniach laboratoryjnych udokumentowano, że inozyna pranobeks nasila fagocytozę neutrofili oraz chemotaksję, monocytów i makrofagów, co dodatkowo wzmacnia nieswoistą odpowiedź immunologiczną organizmu.¹¹¹²

Zestawienie działań immunomodulujących inozyny pranobeksu

Działanie przeciwwirusowe inozyny pranobeksu

Hamowanie replikacji wirusów

W badaniach in vivo udowodniono, że inozyna pranobeks wzmaga pobudzenie zmniejszonej syntezy mRNA białek limfocytów oraz sprawność procesu translacji, przy jednoczesnym hamowaniu syntezy wirusowego RNA. Ten efekt przeciwwirusowy zachodzi poprzez kilka mechanizmów, których dokładny udział wymaga jeszcze dalszych badań:¹³¹⁴

1. Wbudowywanie związanego z inozyną kwasu orotowego do polirybosomów¹⁵
2. Hamowanie dołączania łańcucha poliadenylowego do wirusowego RNA przekaźnikowego¹⁶
3. Molekularna reorganizacja w limfocytarnych cząsteczkach wewnątrzbłonowych (IMP, ang. intramembrane plasma particles), prowadząca do niemal trzykrotnego zwiększenia ich gęstości¹⁷

W niektórych źródłach podkreśla się, że limfocytarne cząsteczki wewnątrzbłonowe biorą udział w wysyłaniu sygnałów przez specyficzny receptor komórek T (TcR, ang. T-cell receptor), co dodatkowo wyjaśnia mechanizm działania inozyny pranobeksu.¹⁸¹⁹

Wpływ na fosfodiestrazę cGMP

Inozyna pranobeks hamuje fosfodiestrazę cGMP in vitro, jednak efekt ten obserwuje się jedynie przy zastosowaniu dużych stężeń. Co istotne, działanie to nie występuje przy fizjologicznych poziomach leku, które zapewniają działanie immunofarmakologiczne in vivo.²⁰²¹

Aktywność wobec wirusa HSV-1

W badaniach in vitro inozyna pranobeks wykazuje działanie hamujące replikację wirusa opryszczki typu I (HSV-1). Jest to istotne z punktu widzenia klinicznego, ponieważ wykazano skuteczność leku w leczeniu nawrotowej opryszczki wargowej, zarówno u dzieci jak i dorosłych.²²²³

Początkowe objawy opryszczki to ból, mrowienie i swędzenie, które występują jeszcze przed pojawieniem się uszkodzeń skóry. W wyniku infekcji pierwotnej wirusem HSV-1 dochodzi do powstawania przeciwciał anty-HSV-1. Po infekcji pierwotnej herpeswirusy pozostają w zwojach nerwowych w postaci utajonej, aby reaktywować się w wyniku replikacji, co objawia się zmianami nawracającymi w postaci opryszczki wargowej.²⁴

Częstotliwość nawrotów jest zróżnicowana i uzależniona od poziomu aktywności układu odpornościowego (od 1 do ponad 12 razy w ciągu roku). Wtórne epizody manifestują się zmianami w pobliżu miejsc pierwotnego zakażenia i są prowokowane przez czynniki takie jak: osłabienie układu odpornościowego, zmiany hormonalne, stres, urazy czy ekspozycja na promienie słoneczne UV.²⁵

Rozszerzone mechanizmy działania inozyny pranobeksu

Bezpośrednie działanie przeciwwirusowe

Inozyna pranobeks wykazuje bezpośrednie działanie przeciwwirusowe, które polega na hamowaniu procesu namnażania wirusów, które po wniknięciu do komórek gospodarza swobodnie powielają się i infekują kolejne komórki. Synteza wirusowego materiału genetycznego, która jest integralną częścią procesu namnażania wirusa, zostaje zahamowana poprzez niewłaściwe odczytywanie lub nieodczytywanie zasad kwasu nukleinowego. Ogranicza to użycie rybosomalnego RNA komórek do procesu produkcji białek wirusa.²⁶

Działanie skojarzone z jonami cynku

W najnowszych preparatach zawierających inozyny pranobeks dodawane są jony cynku (w formie cynku glukonianu), które uzupełniają i wzmacniają działanie przeciwwirusowe. W badaniach in vitro na liniach komórkowych wykazano, że połączenie pranobeksu inozyny z glukonianem cynku powoduje zahamowanie infekcji wirusem grypy AH1N1, a także obserwowano hamowanie infekcji koronawirusem SARS-CoV-2.²⁷²⁸

Mechanizm działania przeciwwirusowego jonów cynku polega między innymi na blokowaniu polimerazy RNA zależnej od RNA (RdRp), niezbędnej do namnażania się takich wirusów jak arteriwirusy czy koronawirusy.²⁹

Ponadto cynk wykazuje własne działanie immunomodulujące i przeciwzapalne. Niedobór cynku hamuje zarówno odporność wrodzoną (powoduje zmniejszenie aktywności komórek NK, ograniczenie fagocytozy z udziałem makrofagów i neutrofili), jak i swoistą. Jony cynku mogą także modulować uwalnianie interleukin: IL-1, IL-6, TNF-α oraz aktywność monocytów.³⁰

Złożone działanie farmakodynamiczne

Podsumowując, inozyna pranobeks wykazuje złożony mechanizm działania, obejmujący zarówno efekty immunomodulujące jak i bezpośrednie działanie przeciwwirusowe. Substancja ta wpływa na różne elementy układu odpornościowego, normalizując jego funkcje i wzmacniając odpowiedź przeciwwirusową organizmu. Jednocześnie wykazuje bezpośrednie działanie hamujące na replikację wirusów, szczególnie udokumentowane w przypadku wirusa HSV-1.³¹³²