Wskazania do stosowania
Heparyna

Wskazania do stosowania heparyny

Heparyna jest substancją czynną o działaniu przeciwzakrzepowym, która znajduje zastosowanie w różnorodnych preparatach leczniczych. W zależności od postaci farmaceutycznej, stężenia oraz połączenia z innymi substancjami czynnymi, produkty zawierające heparynę mają odmienne wskazania kliniczne. Poniżej przedstawiono szczegółowe wskazania do stosowania tej substancji czynnej w różnych produktach leczniczych.¹

Heparyna w preparatach do stosowania miejscowego

W lecznictwie stosuje się preparaty do aplikacji miejscowej zawierające heparynę, które wykazują działanie przeciwobrzękowe, przeciwzapalne oraz zmniejszające dolegliwości bólowe. Przykładem takiego produktu jest Aescin żel, zawierający 50 j.m. heparyny w 1 gramie żelu, w połączeniu z 20 mg alfa-escyny i 50 mg salicylanu dwuetyloaminy.²

Aescin żel stosuje się miejscowo w leczeniu wspomagającym następujących stanów chorobowych:³

• Urazy takie jak stłuczenia i skręcenia, w których heparyna wspomaga resorpcję obrzęków i krwiaków⁴
• Miejscowe stany zapalne z obrzękiem lub bez obrzęku, gdzie heparyna działa przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo⁵
• Zapalenie żył kończyn dolnych, w którym heparyna wspomaga przepływ krwi i zmniejsza ryzyko powstawania zakrzepów⁶
• Krwiaki i obrzęki po zabiegach chirurgicznych oraz po urazach, gdzie heparyna przyspiesza ich wchłanianie⁷
• Bóle kręgosłupa z objawami ucisku korzeni nerwów rdzeniowych, w których heparyna, poprzez działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe, może zmniejszać dolegliwości bólowe⁸

Heparyna w preparatach stosowanych w leczeniu blizn

Innym zastosowaniem heparyny sodowej jest jej wykorzystanie w preparatach przeznaczonych do leczenia blizn. Przykładem takiego produktu leczniczego jest Contractubex żel, który zawiera 50 IU heparyny sodowej w połączeniu z wyciągiem płynnym z cebuli (100 mg) oraz alantoiną (10 mg) w 1 gramie żelu.⁹

Contractubex żel zawierający heparynę sodową jest wskazany w leczeniu:¹⁰

• Blizn ograniczających ruch, gdzie heparyna poprzez działanie hamujące na proces włóknienia tkanek, pomaga zachować elastyczność blizny¹¹
• Blizn powiększonych, w tym hipertroficznych, obrzmiałych oraz o kształcie bliznowca (keloidów), gdzie heparyna wpływa na zmniejszenie nadmiernego rozrostu tkanki łącznej¹²
• Nieestetycznych blizn pooperacyjnych, po amputacjach, blizn pooparzeniowych i powypadkowych, w których heparyna poprawia strukturę blizny i jej wygląd¹³
• Przykurczów, np. palców (przykurcz Dupuytrena), gdzie heparyna wspomaga zmniejszenie nadmiernego włóknienia tkanek¹⁴
• Przykurczów ścięgien spowodowanych urazami oraz kurczeniem się blizny, w których heparyna pomaga zachować elastyczność tkanek¹⁵

Należy zaznaczyć, że Contractubex jest stosowany w leczeniu blizn po całkowitym wyleczeniu rany, a nie na świeże, otwarte rany.¹⁶

Heparyna jako substancja pomocnicza w preparatach zawierających czynniki krzepnięcia

Heparyna może być również wykorzystywana jako substancja pomocnicza w produktach leczniczych zawierających czynniki krzepnięcia, takich jak Betafact. Jest to preparat zawierający ludzki IX czynnik krzepnięcia krwi, dostępny w różnych dawkach (250 j.m., 500 j.m., 1000 j.m.), a heparyna stanowi jedną z substancji pomocniczych.¹⁷

Betafact jest wskazany w leczeniu i zapobieganiu krwawieniom u pacjentów z hemofilią B, czyli wrodzonym niedoborem czynnika IX.¹⁸ W tym przypadku heparyna nie jest substancją czynną odpowiedzialną za główne działanie terapeutyczne, ale jako substancja pomocnicza może wpływać na stabilizację preparatu lub jego właściwości.

Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie heparyny

Wskazania do stosowania heparyny w preparatach miejscowych

Lekarz może zalecić pacjentowi stosowanie preparatów zawierających heparynę do użytku miejscowego w następujących sytuacjach:¹⁹

• Po urazach tkanek miękkich, takich jak stłuczenia i skręcenia, gdy występuje obrzęk i/lub krwiak
• W przypadku zapalenia żył powierzchownych kończyn dolnych, szczególnie o łagodnym nasileniu
• Przy miejscowych stanach zapalnych tkanek miękkich z towarzyszącym obrzękiem
• Po zabiegach chirurgicznych i urazach, gdy występują krwiaki podskórne i obrzęki
• Przy zespołach bólowych kręgosłupa z objawami ucisku korzeni nerwowych, jako leczenie uzupełniające

Wskazania do stosowania heparyny w leczeniu blizn

Stosowanie preparatów z heparyną w leczeniu blizn lekarz może zalecić w następujących przypadkach:²⁰

• U pacjentów z bliznami pooperacyjnymi, gdy istnieje ryzyko tworzenia się blizn przerosłych lub ograniczających ruchomość
• Przy bliznach po oparzeniach, gdy rana jest już całkowicie wygojona
• W przypadku rozwijających się przykurczów, np. w chorobie Dupuytrena
• U pacjentów z tendencją do tworzenia blizn keloidowych (bliznowców) lub blizn hipertroficznych
• Przy przykurczach ścięgien spowodowanych urazami lub bliznowaceniem
• U pacjentów po amputacjach, gdy blizna pooperacyjna może ograniczać funkcjonalność kikuta

Ważne jest, aby podkreślić, że preparaty z heparyną stosowane w leczeniu blizn można aplikować wyłącznie na całkowicie wygojone rany, nigdy na otwarte rany lub uszkodzoną skórę.²¹

Heparyna w przetaczanych produktach krwiopochodnych

W przypadku produktów takich jak Betafact, heparyna stanowi substancję pomocniczą, a nie główną substancję czynną. Lekarz może zalecić stosowanie tego typu preparatów:²²

• U pacjentów z hemofilią B (wrodzonym niedoborem czynnika IX) w celu leczenia już występujących krwawień
• W profilaktyce krwawień u pacjentów z hemofilią B, szczególnie przed planowanymi zabiegami zabiegowymi lub w przypadku zwiększonego ryzyka krwawienia

Indywidualizacja zaleceń dotyczących heparyny

Przy zalecaniu pacjentowi stosowania preparatów zawierających heparynę, lekarz powinien uwzględnić:

• Dokładne ustalenie wskazań klinicznych i oczekiwanych korzyści terapeutycznych
• Nasilenie objawów i ich wpływ na jakość życia pacjenta
• Przeciwwskazania i możliwe działania niepożądane
• Możliwe interakcje z innymi stosowanymi lekami
• Indywidualne preferencje pacjenta dotyczące postaci farmaceutycznej

W przypadku preparatów miejscowych zawierających heparynę, takich jak Aescin żel czy Contractubex, szczególne znaczenie ma dokładne poinformowanie pacjenta o sposobie aplikacji, częstotliwości stosowania oraz oczekiwanym czasie pojawienia się efektów terapeutycznych. Pacjent powinien być również świadomy, że w przypadku braku poprawy po stosowaniu tych preparatów, konieczna może być modyfikacja leczenia lub konsultacja specjalistyczna.^{23 24}