Działania niepożądane
Haloperydol

Działania niepożądane haloperydolu

Haloperydol jest lekiem przeciwpsychotycznym, którego bezpieczeństwo zostało dokładnie przebadane w licznych próbach klinicznych. Ocena bezpieczeństwa haloperydolu opiera się na danych pochodzących z badań obejmujących 284 pacjentów biorących udział w 3 badaniach z placebo w grupie kontrolnej oraz 1295 pacjentów otrzymujących haloperydol w 16 badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą i lekiem porównawczym w grupie kontrolnej.^{1 2 3}

Dodatkowo, przeprowadzono ocenę bezpieczeństwa stosowania dekanianu haloperydolu u 410 pacjentów uczestniczących w 3 badaniach porównawczych (jedno porównujące dekanian haloperydolu z flufenazyną i dwa porównujące dekanian haloperydolu z haloperydolem w postaci doustnej), 9 badaniach otwartych oraz 1 badaniu oceniającym zależność odpowiedzi od dawki.^{4 5}

Najczęściej występujące działania niepożądane

W oparciu o dane z badań klinicznych, najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi związanymi ze stosowaniem haloperydolu są:

• Zaburzenia pozapiramidowe – występują u 34% pacjentów
• Bezsenność – występuje u 19% pacjentów
• Pobudzenie – występuje u 15% pacjentów
• Hiperkinezja – występuje u 13% pacjentów
• Ból głowy – występuje u 12% pacjentów
• Zaburzenia psychotyczne – występują u 9% pacjentów
• Depresja – występuje u 8% pacjentów
• Zwiększenie masy ciała – występuje u 8% pacjentów
• Drżenie – występuje u 8% pacjentów
• Wzmożone napięcie mięśniowe – występuje u 7% pacjentów
• Niedociśnienie ortostatyczne – występuje u 7% pacjentów
• Dystonia – występuje u 6% pacjentów
• Nadmierna senność – występuje u 5% pacjentów

^{6 7 8}

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia układu sercowo-naczyniowego

Szczególnie niebezpiecznym działaniem niepożądanym haloperydolu jest jego wpływ na układ sercowo-naczyniowy. Podczas terapii tym lekiem zaobserwowano przypadki wydłużenia odstępu QT w EKG oraz poważne komorowe zaburzenia rytmu, w tym migotanie komór, częstoskurcz komorowy oraz torsade de pointes. Te zaburzenia mogą prowadzić do nagłego zgonu sercowego, który został udokumentowany podczas stosowania haloperydolu.⁹

Należy podkreślić, że w trakcie stosowania leków przeciwpsychotycznych, do których należy haloperydol, odnotowano przypadki zatrzymania akcji serca.¹⁰

Poważne zaburzenia neurologiczne

Do najpoważniejszych neurologicznych działań niepożądanych haloperydolu należą:

• Złośliwy zespół neuroleptyczny – potencjalnie śmiertelny zespół objawów obejmujący hipertermię, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości i niestabilność autonomicznego układu nerwowego
• Złośliwy zespół pozapiramidowy – ciężka postać zaburzeń pozapiramidowych prowadząca do znacznego upośledzenia funkcji motorycznych
• Późne dyskinezy – mimowolne, powtarzające się ruchy twarzy, jamy ustnej, języka i całego ciała, które mogą być nieodwracalne

¹¹

Zaburzenia krwi i układu immunologicznego

Haloperydol może wywoływać potencjalnie zagrażające życiu zaburzenia hematologiczne, takie jak:

• Agranulocytoza – drastyczny spadek liczby granulocytów we krwi, co prowadzi do zwiększonego ryzyka infekcji
• Neutropenia – zmniejszenie liczby neutrofilów poniżej normy
• Leukopenia – zmniejszenie liczby białych krwinek
• Pancytopenia – jednoczesne zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi
• Trombocytopenia – zmniejszenie liczby płytek krwi, zwiększające ryzyko krwawień

¹²

Rzadko, ale niebezpiecznie mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne.¹³

Poważne zaburzenia wątroby

W trakcie terapii haloperydolem odnotowano przypadki poważnych zaburzeń funkcji wątroby, w tym:

• Ostra niewydolność wątroby – stan zagrożenia życia
• Zapalenie wątroby – stan zapalny tkanki wątrobowej
• Cholestaza wątroby – upośledzenie odpływu żółci
• Żółtaczka – zażółcenie skóry i białkówek oczu

¹⁴

Poważne zaburzenia oddechowe

Haloperydol może powodować zagrażające życiu zaburzenia oddechowe, takie jak:

• Skurcz krtani – nagłe zwężenie dróg oddechowych na poziomie krtani
• Obrzęk krtani – obrzęk tkanek krtani mogący prowadzić do niedrożności dróg oddechowych
• Skurcz oskrzeli – zwężenie światła oskrzeli utrudniające przepływ powietrza

¹⁵

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

W trakcie stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym haloperydolu, odnotowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, w tym przypadki zatoru tętnicy płucnej oraz zakrzepicy żył głębokich, które mogą zagrażać życiu pacjenta.¹⁶

Inne niebezpieczne działania niepożądane

Do innych potencjalnie niebezpiecznych działań niepożądanych haloperydolu należą:

• Rabdomioliza – rozpad mięśni prążkowanych prowadzący do uwolnienia mioglobiny, co może skutkować ostrą niewydolnością nerek
• Zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego – zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej
• Hipoglikemia – zbyt niski poziom glukozy we krwi, mogący prowadzić do zaburzeń świadomości
• Drgawki – napadowe wyładowania neuronalne w mózgu
• Priapizm – przedłużająca się, bolesna erekcja prącia

¹⁷

Pełna tabela działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono kompleksową tabelę działań niepożądanych haloperydolu, sklasyfikowanych według układów i narządów oraz częstości występowania. Częstość zdefiniowano następująco: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (<1/10 000), nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).^{18 19 20}

²¹

Przedawkowanie i związane z nim niebezpieczeństwa

Przedawkowanie haloperydolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Objawia się ono nasileniem znanych działań farmakologicznych oraz działań niepożądanych leku. Najważniejsze objawy przedawkowania to:

• Ciężkie objawy pozapiramidowe – wzmożone napięcie mięśni oraz uogólnione lub miejscowe drżenie mięśni
• Niedociśnienie tętnicze – może być na tyle poważne, że prowadzi do stanu podobnego do wstrząsu
• Sedacja – nadmierne uspokojenie
• Depresja oddechowa – zaburzenia oddychania mogące prowadzić do zatrzymania oddychania
• Śpiączka – stan głębokiej utraty świadomości
• Komorowe zaburzenia rytmu – związane z wydłużeniem odstępu QTc

²²

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania haloperydolu należy zastosować odpowiednie leczenie podtrzymujące, ponieważ nie istnieje swoiste antidotum dla tego leku. Postępowanie obejmuje:

• Zapewnienie drożności dróg oddechowych za pomocą rurki ustno-gardłowej lub dotchawiczej rurki intubacyjnej
• Zastosowanie mechanicznej wentylacji w przypadku depresji oddechowej
• Monitorowanie czynności serca za pomocą elektrokardiografu (EKG) oraz parametrów życiowych do czasu normalizacji EKG
• Zastosowanie odpowiednich środków przeciwarytmicznych w leczeniu ciężkich zaburzeń rytmu
• Podanie dożylnie płynów, osocza lub koncentratu albuminowego oraz leków wazopresyjnych (jak dopamina lub noradrenalina) w celu przeciwdziałania niedociśnieniu tętniczemu i zapaści naczyniowo-sercowej
• Podanie pozajelitowe leków stosowanych w parkinsonizmie w przypadku ciężkich objawów pozapiramidowych

²³

Należy pamiętać, że adrenaliny nie wolno podawać, ponieważ w połączeniu z haloperydolem może wywołać gwałtowny spadek ciśnienia.²⁴

Skuteczność zastosowania węgla aktywowanego w przypadku doustnego przedawkowania haloperydolu nie została określona. Nie zaleca się również poddawania pacjenta dializie, ponieważ usuwa ona jedynie bardzo niewielką ilość haloperydolu.²⁵

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane haloperydolu, konieczne jest systematyczne monitorowanie stanu pacjenta podczas terapii tym lekiem. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego, neurologicznego oraz wątroby.

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁶