Działania niepożądane
Flawonoidy

Działania niepożądane flawonoidów

Flawonoidy stanowią istotną grupę substancji biologicznie czynnych występujących m.in. w wyciągach z miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba) oraz liścia brzozy. Pomimo ogólnie dobrego profilu bezpieczeństwa, substancje te mogą wywoływać szereg działań niepożądanych, które należy uwzględnić w procesie terapeutycznym.^{1 2}

Mechanizm powstawania działań niepożądanych

Działania niepożądane po zastosowaniu preparatów zawierających flawonoidy wynikają głównie z ich wpływu na układ krzepnięcia (szczególnie w przypadku flawonoidów z miłorzębu), działania na przewód pokarmowy oraz potencjału uczulającego. Niepożądane reakcje mogą pojawić się zarówno przy stosowaniu standardowych dawek terapeutycznych, jak i przy przedawkowaniu.^{5%) zgłaszanymi w 5-letnim badaniu klinicznym mającym na celu ocenę skuteczności i bezpieczeństwa produktu TANAKAN podawanego w dawce 120 mg dwa razy na dobę u pacjentów w wieku powyżej 70 lat, były ból brzucha, biegunka i zawroty głowy.”>3}

Systematyka działań niepożądanych flawonoidów

Działania niepożądane związane ze stosowaniem flawonoidów można sklasyfikować według układów narządowych, których dotyczą. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę poszczególnych kategorii działań niepożądanych.<sup data-drug="Ginkgoherb" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane, które mogą wystąpić podczas leczenia produktem leczniczym Ginkgoherb wymieniono z podziałem na układy narządów i częstość; bardzo często (≥ 1/10), często (≥ 1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100), rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (4

Zaburzenia układu pokarmowego

Dolegliwości gastryczne należą do najczęstszych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem flawonoidów. Obejmują one m.in. nudności, wymioty, bóle brzucha oraz biegunkę. Występują one zarówno przy stosowaniu preparatów zawierających flawonoidy z miłorzębu japońskiego, jak i z liścia brzozy.^{5 6 7}

W preparacie Tanakan zawierającym wyciąg z miłorzębu japońskiego (EGb761) w badaniu 5-letnim zaobserwowano, że ból brzucha występował u 3,3% pacjentów przyjmujących preparat (vs 3,8% w grupie placebo), ból górnej części brzucha u 5,4% pacjentów (vs 6,6% w grupie placebo), biegunka u 6,1% pacjentów (vs 5,9% w grupie placebo), dyspepsja u 3,9% pacjentów (vs 3,6% w grupie placebo) oraz nudności u 1,8% pacjentów (vs 1,8% w grupie placebo).⁸

Zaburzenia neurologiczne

W przypadku flawonoidów z miłorzębu japońskiego szczególnie istotne są działania niepożądane dotyczące układu nerwowego. Najczęściej zgłaszanymi objawami są bóle i zawroty głowy, które mogą występować często.^{9 10}

W przypadku preparatu Tanakan, zawroty głowy występowały u 9,0% pacjentów (vs 9,2% w grupie placebo), bóle głowy u 3,8% pacjentów (vs 3,5% w grupie placebo), utrata przytomności u 1,6% pacjentów (vs 1,0% w grupie placebo), a omdlenie wazowagalne u 2,8% pacjentów (vs 1,8% w grupie placebo).¹¹

Zaburzenia krążeniowe i krwotoczne

Krwawienia stanowią poważne działanie niepożądane związane ze stosowaniem preparatów zawierających flawonoidy z miłorzębu japońskiego. Mogą one dotyczyć różnych narządów, w tym oka, nosa, przewodu pokarmowego, a także obejmować krwawienia śródczaszkowe.^{12 13}

Dodatkowo, preparaty zawierające wyciąg z miłorzębu mogą powodować zaburzenia rytmu serca oraz kołatanie serca, które klasyfikowane są jako działania niepożądane o częstości nieznanej.¹⁴

Reakcje alergiczne

Reakcje nadwrażliwości stanowią istotną grupę działań niepożądanych związanych ze stosowaniem flawonoidów. Mogą one przybierać formę od łagodnych reakcji skórnych po ciężkie, zagrażające życiu stany.^{15 16}

W badaniu 5-letnim nad preparatem Tanakan, nadwrażliwość występowała u 1,1% pacjentów (vs 1,2% w grupie placebo), a duszności u 3,2% pacjentów (vs 1,8% w grupie placebo).¹⁷

Reakcje skórne

Skórne reakcje alergiczne stanowią częstą manifestację działań niepożądanych flawonoidów. Obejmują one rumień, obrzęk, świąd oraz wysypkę.^{18 19 20}

W przypadku preparatu Tanakan zawierającego wyciąg z miłorzębu japońskiego, egzema występowała u 4,6% pacjentów (vs 4,7% w grupie placebo), świąd u 2,7% pacjentów (vs 2,8% w grupie placebo), a świąd uogólniony u 1,4% pacjentów (vs 1,2% w grupie placebo).²¹

Zaburzenia układu oddechowego

W przypadku preparatów zawierających flawonoidy z liścia brzozy, mogą wystąpić zaburzenia układu oddechowego w postaci nieżytu alergicznego nosa o częstości nieznanej.²²

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Działania niepożądane flawonoidów, pomimo że w większości przypadków są łagodne i ustępują po przerwaniu leczenia, mogą w niektórych sytuacjach stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta.^{23 24}

Zaburzenia hemostazy i ryzyko krwawień

Szczególnie niebezpieczne są krwawienia śródczaszkowe, które mogą wystąpić po stosowaniu flawonoidów z miłorzębu japońskiego. Ze względu na wpływ tych substancji na krzepnięcie krwi, ryzyko krwawień znacząco wzrasta u pacjentów jednocześnie przyjmujących leki przeciwkrzepliwe lub przeciwpłytkowe (np. warfaryna, heparyna, kwas acetylosalicylowy).²⁵

Ciężkie reakcje nadwrażliwości

Wstrząs anafilaktyczny stanowi najpoważniejszą manifestację nadwrażliwości na flawonoidy. Jest to stan bezpośrednio zagrażający życiu, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Wystąpienie pierwszych objawów nadwrażliwości (świąd, wysypka, duszność) powinno skutkować natychmiastowym przerwaniem terapii.^{26 27}

Interakcje z lekami zwiększające ryzyko działań niepożądanych

Flawonoidy, szczególnie te pochodzące z miłorzębu japońskiego, mogą wchodzić w interakcje z wieloma lekami, co może zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych. Należy zachować szczególną ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z:²⁸

• Lekami przeciwkrzepliwymi i przeciwpłytkowymi – zwiększone ryzyko krwawień
• Lekami przeciwpadaczkowymi – możliwe obniżenie progu drgawkowego
• Lekami przeciwdepresyjnymi – ryzyko zespołu serotoninowego

²⁹

Szczególne populacje pacjentów

Zwiększone ryzyko działań niepożądanych flawonoidów dotyczy przede wszystkim:³⁰

• Osób w podeszłym wieku – ze względu na zwiększone ryzyko krwawień i zaburzeń równowagi
• Pacjentów z zaburzeniami krzepnięcia – ze względu na działanie przeciwkrzepliwe flawonoidów
• Pacjentów przygotowywanych do zabiegów operacyjnych – zwiększone ryzyko krwawień okołooperacyjnych
• Kobiet w ciąży i karmiących piersią – ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa

³¹

Tabela działań niepożądanych flawonoidów

Poniższa tabela przedstawia zbiorcze zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem flawonoidów, opracowane na podstawie charakterystyk produktów leczniczych zawierających te substancje.

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na możliwość wystąpienia poważnych działań niepożądanych, istotne jest stałe monitorowanie pacjentów przyjmujących preparaty zawierające flawonoidy. Szczególną uwagę należy zwrócić na:^{32 33 34}

• Objawy krwawienia (wybroczyny, krwawienie z nosa, czarne stolce, wymioty fusowate)
• Objawy alergii (wysypka, świąd, duszność)
• Zaburzenia neurologiczne (zawroty głowy, omdlenia)
• Zaburzenia rytmu serca

³⁵

Postępowanie w przypadku działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych należy rozważyć:³⁶

• Przerwanie leczenia – szczególnie w przypadku reakcji nadwrażliwości i krwawień
• Modyfikację dawki – w przypadku łagodnych działań niepożądanych
• Leczenie objawowe – w zależności od charakteru i nasilenia działań niepożądanych
• Konsultację specjalistyczną – w przypadku ciężkich działań niepożądanych

³⁷

Ponadto, zgodnie z wytycznymi, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Zgłoszenia należy kierować do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa.^{38 39 40}