Właściwości farmakodynamiczne
Flawonoidy

Wprowadzenie do flawonoidów jako substancji aktywnych

Flawonoidy to grupa związków roślinnych o właściwościach farmakologicznych, które występują w różnych preparatach leczniczych, szczególnie w ekstraktach z Ginkgo biloba L. (miłorzębu japońskiego) oraz Betula pendula Roth i/lub Betula pubescens Ehrh. (brzozy). W produktach leczniczych flawonoidy występują w określonych ilościach, które podlegają standaryzacji w procesie wytwarzania ekstraktów, co ma istotne znaczenie dla ich aktywności biologicznej.^{1 2}

Występowanie flawonoidów w preparatach leczniczych

Flawonoidy jako substancje aktywne występują w rożnych postaciach farmaceutycznych, w tym w tabletkach powlekanych, kapsułkach twardych i ziołach do zaparzania. W preparatach z miłorzębu japońskiego zawartość flawonoidów jest precyzyjnie określona i standaryzowana:³

• Preparat Ginkgoherb 120 mg zawiera 26,4-32,4 mg flawonoidów w przeliczeniu na glikozydy flawonowe
• Preparat Ginkgoherb 240 mg zawiera 52,8-64,8 mg flawonoidów w przeliczeniu na glikozydy flawonowe
• Preparat Ginkoflav Med 80 mg zawiera 17,6-21,6 mg flawonoidów w przeliczeniu na glikozydy flawonowe
• Preparat Tanakan 40 mg zawiera 8,8-10 mg flawonoidów wyrażonych jako glikozydy flawonowe
• W preparacie Liść Brzozy, 1 łyżka zawierająca ok. 2,9 g rozdrobnionych liści zawiera ok. 43,5 mg flawonoidów w przeliczeniu na hiperozyd

^{4 5 6 7}

Mechanizm działania flawonoidów

Dokładny mechanizm działania flawonoidów, zwłaszcza tych pochodzących z Ginkgo biloba, nie został w pełni wyjaśniony. Złożoność działania terapeutycznego flawonoidów u ludzi wynika z ich wielokierunkowego wpływu na organizm.^{8 9 10}

Efekty farmakodynamiczne flawonoidów

Wpływ na funkcje neurologiczne

Badania farmakologiczne wykazały, że flawonoidy zawarte w ekstraktach z Ginkgo biloba wpływają na aktywność mózgu, co potwierdzają zapisy elektroencefalograficzne (EEG). W badaniach z udziałem osób w podeszłym wieku zaobserwowano poprawę zapisu EEG wskazującą na podwyższoną czujność.^{11 12}

Wpływ na parametry hematologiczne

Flawonoidy, będące składnikami ekstraktów z Ginkgo biloba, wykazują istotny wpływ na parametry krwi, co przejawia się w:

• Zmniejszeniu lepkości krwi – flawonoidy poprawiają właściwości reologiczne krwi, co jest szczególnie istotne u pacjentów z zaburzeniami mikrokrążenia
• Zmniejszeniu agregacji płytek krwi – ograniczają zdolność płytek do zlepiania się, co może mieć znaczenie w profilaktyce zakrzepowo-zatorowej

^{13 14}

Wpływ na układ naczyniowy

Flawonoidy obecne w ekstraktach z Ginkgo biloba wykazują działanie wazodylatacyjne (rozszerzające naczynia krwionośne), co przekłada się na poprawę perfuzji tkanek, w szczególności:

• Poprawę perfuzji mózgu w określonych okolicach, co wykazano u zdrowych mężczyzn w wieku 60-70 lat
• Działanie rozszerzające naczynia krwionośne przedramienia, co skutkuje zwiększonym przepływem krwi i poprawą miejscowego krążenia

^{15 16}

Klasyfikacja ATC flawonoidów w preparatach leczniczych

Flawonoidy zawarte w standaryzowanych ekstraktach z Ginkgo biloba są klasyfikowane według systemu ATC jako substancje stosowane w leczeniu zespołów otępiennych. Zarówno Ginkgoherb, Ginkoflav Med jak i Tanakan posiadają kod ATC: N06DX02, co klasyfikuje je jako „inne leki stosowane w zespołach otępiennych” lub „leki psychoanaleptyczne stosowane w stanach otępiennych”.^{17 18 19}

Aktualny stan badań farmakologicznych nad flawonoidami

Stan badań nad flawonoidami jest zróżnicowany w zależności od ich pochodzenia:

• Dla flawonoidów zawartych w ekstraktach z Ginkgo biloba przeprowadzono szereg badań farmakologicznych z udziałem ludzi, które potwierdziły ich efekty neurologiczne, hematologiczne i naczyniowe
• Dla flawonoidów zawartych w liściach brzozy (Betula pendula i Betula pubescens) brak jest specyficznych badań farmakologicznych – jak wskazano w dokumentacji produktu Liść Brzozy: „Dla produktu nie przeprowadzono badań farmakologicznych”

^{20 21}

Porównanie właściwości farmakodynamicznych flawonoidów z różnych źródeł

Flawonoidy pochodzące z różnych źródeł roślinnych różnią się profilem działania farmakodynamicznego:

Zarówno w przypadku Ginkgoherb, Ginkoflav Med, jak i Tanakan, mechanizm działania flawonoidów nie został w pełni wyjaśniony, co wskazuje na złożoność ich oddziaływania na organizm ludzki i potrzebę dalszych badań w tym zakresie.^{22 23 24}

Kliniczne znaczenie efektów farmakodynamicznych flawonoidów

Efekty farmakodynamiczne flawonoidów mają istotne znaczenie kliniczne, szczególnie w kontekście ich stosowania w preparatach leczniczych z Ginkgo biloba. Wpływ na aktywność ośrodkowego układu nerwowego (podwyższona czujność), parametry krwi (zmniejszenie lepkości, ograniczenie agregacji płytek) oraz układ naczyniowy (poprawa perfuzji mózgu, działanie wazodylatacyjne) stanowi podstawę do stosowania tych substancji u pacjentów w podeszłym wieku, ze schorzeniami układu nerwowego czy zaburzeniami krążenia mózgowego.^{25 26}