Przeciwwskazania stosowania
Ekstrakt z nagietka lekarskiego

Przeciwwskazania stosowania ekstraktu z nagietka lekarskiego

Ekstrakt z nagietka lekarskiego (Calendula officinalis L.) jest substancją pochodzenia roślinnego stosowaną w wielu preparatach leczniczych do użytku zewnętrznego. Mimo licznych właściwości terapeutycznych, istnieją określone przeciwwskazania i sytuacje kliniczne, w których stosowanie tej substancji powinno być odradzane pacjentom. ¹

Nadwrażliwość i alergia

Podstawowym i bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania ekstraktu z nagietka lekarskiego jest nadwrażliwość na substancję czynną. Pacjenci wykazujący uczulenie na nagietek nie powinni stosować żadnych preparatów zawierających ekstrakt z tej rośliny, jak na przykład Maść nagietkowa. ²

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów z rozpoznaną alergią na rośliny z rodziny Złożonych (Compositae = Asteraceae). Ze względu na podobieństwo alergenów występujących w roślinach tej rodziny, u osób uczulonych na inne rośliny z rodziny Złożonych istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia reakcji krzyżowych po zastosowaniu produktów zawierających ekstrakt z nagietka. ³

Stan skóry pacjenta

Istotnym przeciwwskazaniem do stosowania ekstraktu z nagietka lekarskiego jest również stan skóry pacjenta. Preparaty zawierające tę substancję, w tym Maść nagietkowa, nie powinny być aplikowane na:

• Otwarte rany – niezależnie od ich etiologii i lokalizacji
• Znacznie uszkodzoną skórę – w przypadkach głębokich uszkodzeń tkanki skórnej

⁴

Stosowanie ekstraktu z nagietka lekarskiego na uszkodzoną barierę skórną może prowadzić do nasilenia miejscowego stanu zapalnego, zwiększonego wchłaniania składników preparatu, a w konsekwencji do wystąpienia niepożądanych reakcji skórnych lub systemowych. ⁵

Sytuacje wymagające szczególnej uwagi

Oprócz bezwzględnych przeciwwskazań, istnieją sytuacje kliniczne, w których należy zachować szczególną ostrożność przy rekomendowaniu preparatów z ekstraktem z nagietka lekarskiego:

• Atopowe zapalenie skóry – pacjenci z tą dermatozą często wykazują zwiększoną wrażliwość na alergeny roślinne
• Alergie krzyżowe – u pacjentów z udokumentowaną alergią na rośliny z rodziny Złożonych, takie jak arnika, rumianek, chryzantema czy słonecznik
• Skóra z zaburzoną barierą naskórkową – niezależnie od przyczyny

⁶

Praktyczne zalecenia dla lekarzy

Podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia preparatami zawierającymi ekstrakt z nagietka lekarskiego, należy przeprowadzić dokładny wywiad alergologiczny. Szczególną uwagę należy zwrócić na wcześniejsze reakcje uczuleniowe na rośliny z rodziny Złożonych. ⁷

W przypadkach wątpliwych lub przy dodatnim wywiadzie alergologicznym zaleca się wykonanie próby uczuleniowej przed wdrożeniem leczenia. Próbę należy wykonać poprzez aplikację niewielkiej ilości preparatu (np. Maści nagietkowej) na ograniczony obszar skóry, najlepiej w okolicy przedramienia, i obserwację przez minimum 24 godziny. ⁸

U pacjentów z uszkodzeniami skóry należy rozważyć alternatywne metody leczenia, które nie wymagają aplikacji preparatów z ekstraktem z nagietka bezpośrednio na obszary uszkodzonej skóry. ⁹

Alternatywne opcje terapeutyczne

W przypadku występowania przeciwwskazań do stosowania ekstraktu z nagietka lekarskiego, należy rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne, dostosowane do stanu klinicznego pacjenta i charakteru dolegliwości. Mogą to być preparaty zawierające inne substancje pochodzenia naturalnego o podobnym działaniu lub konwencjonalne produkty lecznicze o udokumentowanej skuteczności w danym wskazaniu. ¹⁰