Działania niepożądane
Disodu fosforan

Działania niepożądane disodu fosforanu

Disodu fosforan (Dinatrii phosphas) jest substancją aktywną występującą w różnych preparatach stosowanych zarówno doodbytniczo (np. w postaci wlewek), jak i w preparatach do hemodializy. Mimo powszechnego stosowania, substancja ta może powodować szereg działań niepożądanych, które należy brać pod uwagę podczas terapii pacjentów.¹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Stosowanie preparatów zawierających disodu fosforan może prowadzić do istotnych zaburzeń w gospodarce wodno-elektrolitowej organizmu. Do najczęstszych zaburzeń metabolicznych należą: hiperfosfatemia, hipokaliemia oraz kwasica metaboliczna. Obserwuje się również występowanie przemijającej hipokalcemii i hipernatremii, które mogą prowadzić do odwodnienia organizmu.²³

Warto zaznaczyć, że niektóre preparaty, jak ENEMA, mają obniżoną zawartość fosforanów, co zmniejsza ryzyko wystąpienia zaburzeń elektrolitowych. Ponadto, ze względu na sporadyczne stosowanie tych produktów leczniczych, ewentualnie pojawiające się zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej mają zazwyczaj charakter przejściowy.⁴

W przypadku produktów stosowanych w hemodializie, jak Phoxilium, mogą dodatkowo występować zaburzenia równowagi płynów (hiperwolemia, hipowolemia) oraz zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej, takie jak zasadowica metaboliczna.⁵

Zaburzenia żołądka i jelit

Stosowanie preparatów zawierających disodu fosforan może prowadzić do wystąpienia następujących objawów ze strony przewodu pokarmowego:

• nudności i wymioty
• bóle brzucha
• wzdęcia
• biegunka

^6
7

Szczególnie istotne jest, że częste stosowanie preparatów z disodu fosforanem może prowadzić do zaburzeń czynności jelita grubego.⁸⁹

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Preparaty zawierające disodu fosforan, szczególnie te stosowane doodbytniczo, mogą powodować miejscowe podrażnienia i dyskomfort, takie jak:

• podrażnienie błony śluzowej odbytu
• dreszcze
• tworzenie się pęcherzy
• uczucie kłucia
• świąd odbytu
• ból w miejscu podania

¹⁰

Inne działania niepożądane

Stosowanie disodu fosforanu, zwłaszcza w preparatach dializacyjnych, może prowadzić do wystąpienia niedociśnienia tętniczego oraz skurczów mięśni, które są jednak często związane z samą procedurą dializoterapii, a nie bezpośrednio z substancją czynną.¹¹

Zgłaszano również reakcje nadwrażliwości na disodu fosforan, takie jak pokrzywka i świąd.¹²

Różnice w działaniach niepożądanych u dzieci i dorosłych

W przypadku preparatu Rectanal Enema zaznaczono, że w grupie wiekowej zgodnej ze wskazaniami istnieje podobne jak u dorosłych ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹³

Częstość występowania działań niepożądanych

Częstość występowania działań niepożądanych związanych z disodu fosforanem jest różna w zależności od preparatu i drogi podania. Dla Rectanal Enema, działania niepożądane określono jako rzadkie (≥1/10 000 do <1/1 000), natomiast dla preparatu Enema i Phoxilium częstość określono jako nieznaną (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Rectanal Enema" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych określono następująco: Rzadko (≥1/10 000 do 14¹⁵¹⁶

Tabela działań niepożądanych disodu fosforanu

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Disodu fosforan, mimo powszechnego stosowania w praktyce klinicznej, może powodować istotne powikłania, na które należy zwrócić szczególną uwagę podczas terapii pacjentów.

Zagrożenia związane z zaburzeniami elektrolitowymi

Największe ryzyko związane ze stosowaniem disodu fosforanu dotyczy zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej. Hiperfosfatemia może prowadzić do wytrącania się fosforanów wapnia w tkankach miękkich, zwłaszcza przy współistniejącej hiperkalcemii. Hipokalcemia może wywoływać zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, prowadząc do tężyczki, parestezji, a w skrajnych przypadkach do zaburzeń rytmu serca.¹⁷

Hipernatremia w połączeniu z odwodnieniem może prowadzić do poważnych konsekwencji neurologicznych i sercowo-naczyniowych, szczególnie u osób starszych i pacjentów z chorobami nerek.¹⁸

Ryzyko dla pacjentów z chorobami współistniejącymi

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z chorobami nerek, niewydolnością serca, zaburzeniami elektrolitowymi i pacjentów w podeszłym wieku. U tych osób ryzyko wystąpienia powikłań związanych z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej jest znacznie większe.¹⁹

Ryzyko uszkodzenia przewodu pokarmowego

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, choć rzadko zagrażające życiu, mogą znacząco obniżać jakość życia pacjentów. Długotrwałe stosowanie preparatów z disodu fosforanem może prowadzić do zaburzeń czynności jelita grubego, co może manifestować się jako przewlekła biegunka lub zaparcia.²⁰²¹

Monitorowanie i prewencja

Aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z disodu fosforanem, zaleca się:

• Monitorowanie parametrów biochemicznych krwi, szczególnie u pacjentów poddawanych regularnej terapii
• Unikanie długotrwałego stosowania preparatów zawierających disodu fosforan
• Odpowiednie nawodnienie pacjenta przed, w trakcie i po zastosowaniu preparatu
• Szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami nerek, serca oraz zaburzeniami elektrolitowymi

²²

Warto podkreślić, że zgodnie z informacjami dotyczącymi preparatu Enema, stosowanie go sporadycznie zazwyczaj wiąże się z przejściowym charakterem potencjalnych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej, co zmniejsza ryzyko poważnych powikłań.²³

Zgłaszanie działań niepożądanych

Istotnym elementem w monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania disodu fosforanu jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁴²⁵²⁶

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁷