Dawkowanie i sposób podawania
Disodu fosforan

Dawkowanie i sposób podawania disodu fosforanu

Disodu fosforan jest substancją czynną wykorzystywaną głównie w produktach leczniczych podawanych doodbytniczo w postaci wlewów oraz w roztworach do hemodializy i hemofiltracji. Prawidłowe dawkowanie tej substancji jest kluczowe dla uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego przy zachowaniu bezpieczeństwa pacjenta.¹

Roztwory doodbytnicze zawierające disodu fosforan

Disodu fosforan jest głównym składnikiem roztworów doodbytniczych stosowanych w celu oczyszczenia jelita grubego przed badaniami diagnostycznymi lub zabiegami chirurgicznymi. Zazwyczaj występuje w połączeniu z sodu diwodorofosforanem, tworząc roztwór o działaniu przeczyszczającym.^{2 3}

Dawkowanie u pacjentów dorosłych

W przypadku roztworów doodbytniczych takich jak Enema czy Rectanal Enema, standardowe dawkowanie dla dorosłych wynosi 120-150 ml roztworu.^{4 5}

Roztwór podaje się doodbytniczo wieczorem w dniu poprzedzającym wykonanie badania lub zabiegu operacyjnego oraz w dniu operacji. W przypadku nieuzyskania pełnego oczyszczenia, wlew doodbytniczy wykonany w dniu poprzedzającym operację można powtórzyć.^{6 7}

Dawkowanie u dzieci i młodzieży

W przypadku dzieci dawkowanie jest dostosowane do masy ciała pacjenta. Dla produktu Enema zaleca się następujące dawkowanie:⁸

W przypadku produktu Rectanal Enema, dla dzieci w wieku od 3 do 12 lat zalecana dawka wynosi 60-90 ml roztworu.⁹

Należy zaznaczyć, że u dzieci w wieku od 3 do 5 lat produkt Rectanal Enema należy stosować wyłącznie z przepisu lekarza i pod jego nadzorem. Natomiast u dzieci poniżej 3 lat stosowanie tego produktu jest przeciwwskazane ze względów bezpieczeństwa.¹⁰

Szczególne sytuacje kliniczne

U pacjentów z odwodnieniem zaleca się zmniejszenie objętości wlewu, ponieważ hipertoniczny roztwór zawierający disodu fosforan może spowodować dalsze odwodnienie.¹¹

Po zastosowaniu produktów zawierających disodu fosforan należy podać pacjentowi doustnie dodatkową porcję płynów w celu zapobiegania odwodnieniu.^{12 13}

Częstotliwość stosowania

Produkty zawierające disodu fosforan jako roztwory doodbytnicze nie powinny być stosowane częściej niż raz na dobę. Należy unikać powtarzania wlewów w krótkich odstępach czasu.^{14 15}

Środki przeczyszczające zawierające disodu fosforan nie powinny być stosowane dłużej niż jeden tydzień.^{16 17}

Dawkowanie disodu fosforanu w roztworach do hemodializy

W przypadku roztworów do hemodializy i hemofiltracji, takich jak Phoxilium, zawartość disodu fosforanu bezwodnego wynosi 0,225 g na 1000 ml roztworu w dużej komorze B przed zmieszaniem. Po odtworzeniu, 1000 ml końcowego roztworu zawiera 1,20 mmol/l wodorofosforanu (HPO4²⁻).¹⁸

Dawkowanie w hemodiafiltracji i hemofiltracji

Objętość i szybkość podawania produktu Phoxilium zależy od stężenia fosforanów i innych elektrolitów we krwi, równowagi kwasowo-zasadowej, równowagi płynów oraz ogólnego stanu klinicznego pacjenta. Sposób podawania (dawkę, szybkość infuzji i całkowitą objętość) powinien ustalić wyłącznie lekarz, mający doświadczenie w zakresie intensywnej terapii oraz ciągłego leczenia nerkozastępczego.¹⁹

Zakresy szybkości przepływu roztworu zawierającego disodu fosforan używanego jako roztwór substytucyjny w hemofiltracji i hemodiafiltracji wynoszą:²⁰

• Dla dorosłych: 500 do 3000 ml/godz.

²⁰

Zakresy szybkości przepływu dla dializatu w ciągłej hemodializie i ciągłej hemodiafiltracji wynoszą:²¹

• Dla dorosłych: 500 do 2500 ml/godz.

²¹

U dorosłych zwykle stosowana jest łączna szybkość przepływu w przypadku ciągłego leczenia nerkozastępczego (dializat i roztwory substytucyjne) wynosząca od około 2000 do 2500 ml/godz., co odpowiada dobowej objętości płynu mieszczącej się w zakresie od około 48 do 60 l.²²

Dawkowanie u dzieci i młodzieży (Phoxilium)

U dzieci, od noworodków po młodzież do 18 lat, zakres szybkości przepływu podczas stosowania jako płyn substytucyjny w hemofiltracji i hemodializie oraz jako roztwór do dializy (dializat) w ciągłej hemodializie i ciągłej hemodiafiltracji wynosi od 1000 do 4000 ml/godz./1,73 m².²³

W przypadku młodzieży (12–18 lat), gdy obliczona dawka dla dzieci przekracza maksymalną dawkę dla dorosłych, należy zastosować dawkę zalecaną dla dorosłych.²⁴

Sposób podawania disodu fosforanu

Podawanie roztworów doodbytniczych

Roztwory doodbytnicze zawierające disodu fosforan podaje się wyłącznie w postaci wlewu doodbytniczego, czyli per rectum. Przed podaniem roztwór powinien mieć temperaturę pokojową.^{25 26}

Technika podania wlewu doodbytniczego

W celu wykonania wlewu doodbytniczego produktu Enema należy:²⁷

1. Zmienić zakrętkę na zakrętkę z aplikatorem, która znajduje się w kartoniku jednostkowym (nie dotyczy preparatu przeznaczonego do lecznictwa zamkniętego)
2. Zdjąć zabezpieczający kapturek
3. Wprowadzić specjalną końcówkę do odbytnicy kierując ją w stronę pępka
4. Powoli naciskać butelkę, aż do wprowadzenia jej zawartości do odbytnicy
5. Po dokonaniu wlewu odczekać w obranej pozycji, aż do wystąpienia uczucia parcia (2-5 minut)
6. Dokonać wypróżnienia

²⁷

W przypadku produktu Rectanal Enema, przed wprowadzeniem końcówkę aplikatora należy natłuścić wazeliną lub płynną parafiną w celu łatwiejszego wprowadzenia do odbytnicy.²⁸

Pozycje pacjenta przy podawaniu wlewu

Istnieją trzy pozycje umożliwiające wykonanie wlewu produktu zawierającego disodu fosforan:²⁹

• Pozycja Sima – wymaga pomocy drugiej osoby
• Pozycja kolankowo-łokciowa – wymaga pomocy drugiej osoby
• Trzecia pozycja – umożliwia samodzielne wykonanie wlewu

²⁹

Według instrukcji produktu Rectanal Enema, jeśli pacjent podaje sam sobie produkt leczniczy, powinien ułożyć się na boku (najlepiej lewym) i zgiąć obie nogi w stawach biodrowych i kolanach. Jeśli ktoś podaje pacjentowi produkt leczniczy, pacjent powinien przyjąć pozycję podpartą na łokciach i kolanach.³⁰

Najskuteczniejsze jest ułożenie z miednicą powyżej poziomu głowy, co można uzyskać podkładając wałek z koca lub poduszki pod miednicę.³¹

Podawanie w szczególnych przypadkach

W przypadku zwężenia odbytu, bądź ubytków śluzówki odbytu, wlew można wykonać przedłużając sztywną końcówkę butelki miękkim cewnikiem, np. cewnikiem Foleya. Podobną technikę należy stosować podczas wlewki przez sztuczny odbyt. W takim przypadku najlepszą pozycją jest ułożenie na wznak.³²

Podawanie roztworów do hemodializy i hemofiltracji

Produkt leczniczy Phoxilium zawierający disodu fosforan podaje się dożylnie i stosuje w hemodializie. Może być wykorzystywany na dwa sposoby:³³

• Jako roztwór substytucyjny – podaje się go do obwodu krążenia pozaustrojowego przed hemofiltrem lub hemodiafiltrem (predylucja) lub za nim (postdylucja)
• Jako dializat – podaje się go do przedziału dializatora w filtrze pozaustrojowym oddzielonego od przepływającej krwi przez błonę półprzepuszczalną

³³

Ostrzeżenia specjalne dotyczące podawania

Podczas wykonywania wlewu doodbytniczego należy zachować szczególną ostrożność. Nigdy nie należy używać siły podczas wprowadzania końcówki aplikatora do naturalnego lub sztucznego odbytu, gdyż grozi to uszkodzeniem ściany jelita, z ciężkimi konsekwencjami (krwawienie lub perforacja). Nie należy również wykonywać wlewek w pozycji stojącej, gdyż jest to niewygodne i mało skuteczne.³⁴

Przed zabiegiem chirurgicznym zaleca się wykonanie badania stężenia elektrolitów we krwi u pacjentów, którym podano roztwór doodbytniczy zawierający disodu fosforan.³⁵

Tabela dawkowania disodu fosforanu