Działania niepożądane
Czynnik X

Wprowadzenie do działań niepożądanych zespołu czynników krzepnięcia przeciw inhibitorowi czynnika VIII

Zespół czynników krzepnięcia przeciw inhibitorowi czynnika VIII (FEIBA – Factor Eight Inhibitor Bypassing Activity) jest złożonym koncentratem czynników krzepnięcia stosowanym w leczeniu pacjentów z hemofilią A lub B z obecnością inhibitorów czynnika VIII lub IX. Profil bezpieczeństwa tego preparatu został szeroko przebadany w różnych grupach pacjentów, zarówno pediatrycznych, jak i dorosłych. Działania niepożądane zgłaszane dla produktu FEIBA NF pochodzą z obserwacji po dopuszczeniu leku do obrotu oraz z wyników badań klinicznych dotyczących leczenia epizodów krwawień oraz profilaktyki.¹

FEIBA NF zawiera czynniki II, IX i X głównie w postaci nieaktywowanej oraz aktywowany czynnik VII, co determinuje jego działanie biologiczne i jednocześnie może być źródłem potencjalnych działań niepożądanych. Preparat ten zawiera także śladowe ilości antygenu koagulacyjnego czynnika VIII (F VIII C:Ag), w stężeniu do 0,1 jednostki na 1 jednostkę FEIBA.²

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstość występowania

Działania niepożądane produktu FEIBA NF klasyfikowane są zgodnie z przyjętą konwencją częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) oraz częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).³

Częste działania niepożądane

Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych po podaniu FEIBA NF należą:

• Zaburzenia układu immunologicznego: nadwrażliwość⁴
• Zaburzenia układu nerwowego: ból głowy, zawroty głowy⁵
• Zaburzenia naczyniowe: niedociśnienie⁶
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: wysypka⁷
• Badania diagnostyczne: dodatni wynik przeciwciał przeciwko antygenowi powierzchniowemu wirusa zapalenia wątroby typu B⁸

Działania niepożądane o nieznanej częstości

Wiele istotnych klinicznie działań niepożądanych FEIBA NF ma częstość nieznaną z powodu ograniczeń w dostępnych danych. Do najważniejszych należą:

Zaburzenia krwi i układu limfatycznego:

• Rozsiane wykrzepianie śródnaczyniowe (DIC)
• Wzrost miana inhibitora (anamnestyczna odpowiedź) – zjawisko to dotyczy wzrostu miana wcześniej istniejącego inhibitora po podaniu FEIBA NF⁹

Zaburzenia układu immunologicznego:

• Pokrzywka
• Reakcja anafilaktyczna¹⁰

Powikłania zakrzepowo-zatorowe stanowią istotną grupę potencjalnie ciężkich działań niepożądanych:

• Zakrzepica (żylna i tętnicza)
• Udar zakrzepowy i zatorowy
• Zawał serca
• Zatorowość płucna¹¹

Zaburzenia układu nerwowego o nieznanej częstości obejmują:

• Parestezje
• Niedoczulica
• Senność
• Zaburzone odczuwanie bodźców smakowych¹²

Zaburzenia układu oddechowego obejmują:

• Skurcz oskrzeli
• Świszczący oddech
• Kaszel
• Duszność¹³

Zaburzenia żołądka i jelit:

• Wymioty
• Biegunka
• Dyskomfort w jamie brzusznej
• Nudności¹⁴

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej:

• Uczucie drętwienia twarzy
• Obrzęk naczynioruchowy
• Pokrzywka
• Świąd¹⁵

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania:

• Ból w miejscu wstrzyknięcia
• Złe samopoczucie
• Uczucie gorąca
• Dreszcze
• Gorączka
• Ból i dyskomfort w klatce piersiowej¹⁶

Szczegółowe zagrożenia związane z powikaniami zakrzepowo-zatorowymi

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem FEIBA NF są powikłania zakrzepowo-zatorowe, które mogą obejmować zarówno układ tętniczy, jak i żylny. Należą do nich: zakrzepica tętnicza i żylna, udar zakrzepowy i zatorowy, zawał serca oraz zatorowość płucna. Powikłania te wymagają szczególnej uwagi i monitorowania pacjentów, zwłaszcza tych z czynnikami ryzyka chorób zakrzepowo-zatorowych.¹⁷

Należy zauważyć, że ryzyko powikłań zakrzepowych wzrasta szczególnie w przypadkach stosowania wysokich dawek FEIBA NF lub podawania go pacjentom z istniejącymi czynnikami ryzyka, takimi jak choroba niedokrwienna serca, niewydolność wątroby, stany pozakrzepowe czy uraz.

Ryzyko rozsianego wykrzepiania śródnaczyniowego

Rozsiane wykrzepianie śródnaczyniowe (DIC) stanowi szczególnie poważne powikłanie, które charakteryzuje się nadmierną aktywacją procesów krzepnięcia krwi, prowadzącą do tworzenia zakrzepów w mikrokrążeniu, a jednocześnie do wtórnych zaburzeń krzepnięcia na skutek zużycia czynników krzepnięcia. W przypadku wystąpienia objawów DIC, takich jak szybko obniżający się poziom płytek krwi, nasilające się krwawienia pomimo leczenia, spadek stężenia fibrynogenu, przedłużenie czasów krzepnięcia, należy natychmiast przerwać podawanie FEIBA NF i wdrożyć odpowiednie postępowanie diagnostyczno-terapeutyczne.¹⁸

Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Reakcje nadwrażliwości po podaniu FEIBA NF mogą mieć różne nasilenie, od łagodnych objawów alergicznych po ciężkie reakcje anafilaktyczne zagrażające życiu. Objawy mogą obejmować:

• Nadwrażliwość – obserwowana często
• Pokrzywka
• Obrzęk naczynioruchowy
• Reakcje anafilaktyczne¹⁹

W przypadku innych produktów leczniczych pochodzących z osocza ludzkiego, zgłaszano również śpiączkę oraz niepokój jako możliwe objawy reakcji nadwrażliwości.²⁰

Objawy reakcji nadwrażliwości

Objawy reakcji nadwrażliwości mogą obejmować:

• Skórne: wysypka, świąd, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy
• Oddechowe: skurcz oskrzeli, świszczący oddech, duszność
• Krążeniowe: niedociśnienie, nadciśnienie, tachykardia
• Przewód pokarmowy: nudności, wymioty
• Neurologiczne: ból głowy, zawroty głowy, parestezje²¹

Odpowiedź anamnestyczna i wzrost miana inhibitora

Obserwowano zjawisko odpowiedzi anamnestycznej, czyli wzrostu miana istniejącego wcześniej inhibitora po podaniu FEIBA NF. Jest to ważne klinicznie zjawisko, które może wpłynąć na skuteczność dalszego leczenia. Wzrost miana inhibitora należy monitorować, zwłaszcza u pacjentów otrzymujących powtarzane dawki produktu.²²

Tabela działań niepożądanych zespołu czynników krzepnięcia przeciw inhibitorowi czynnika VIII (FEIBA NF)

Monitorowanie bezpieczeństwa i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu kluczowe znaczenie ma zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Dzięki temu możliwe jest nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania FEIBA NF. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane do odpowiednich instytucji nadzorujących.²³

W Polsce zgłoszeń należy dokonywać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego.²⁴