Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Chmiel

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania chmielu w preparatach leczniczych

Chmiel (Humulus lupulus L.) jest substancją wykorzystywaną w wielu produktach leczniczych o działaniu uspokajającym, najczęściej w połączeniu z korzeniem kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis) i innymi ziołami o działaniu uspokajającym. Stosowanie preparatów zawierających chmiel wymaga przestrzegania określonych środków ostrożności, które omówiono poniżej z podziałem na specyficzne grupy pacjentów i sytuacje kliniczne.^{1 2}

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Stosowanie preparatów zawierających chmiel u dzieci i młodzieży podlega istotnym ograniczeniom. Większość produktów leczniczych z tą substancją nie jest zalecana do stosowania u dzieci poniżej 12 roku życia ze względu na brak wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej.^{3 4}

W przypadku preparatów zawierających etanol, jak Antinervinum, nie zaleca się stosowania u dzieci do lat 12 ze względu na zawartość alkoholu. Szczególnie istotne jest, że produktu nie należy stosować u dzieci poniżej 6 lat.⁵

Dla preparatu Neospasmina Noc nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. W przypadku dzieci od 6 do 12 lat i młodzieży produkt należy stosować tylko pod kontrolą lekarza. Ze względu na zawartość alkoholu nie należy podawać produktu dzieciom poniżej 6 lat.⁶

Zawartość alkoholu (etanolu) w produktach

Wiele preparatów zawierających chmiel ma w swoim składzie etanol, co wymaga szczególnej uwagi. Ilość alkoholu w różnych produktach jest zróżnicowana, na przykład:

• Antinervinum zawiera 28-34% etanolu (obj.), co odpowiada do 1,3 g na dawkę 5 ml (ekwiwalent 34 ml piwa lub 14 ml wina).⁷
• Nervosol zawiera 50-57% (V/V) etanolu, czyli około 2,16 g alkoholu w 5 ml płynu (równoważne 54 ml piwa lub 22 ml wina).⁸
• Nerwobonisol zawiera 60-70% (v/v) etanolu, czyli do 1,42 g w jednej dawce (2,5 ml), co odpowiada 36 ml piwa lub 15 ml wina.⁹
• Neospasmina Noc zawiera alkohol, który w dawce 15 ml syropu odpowiada 1200 mg etanolu (równoważność 30 ml piwa lub 12 ml wina).¹⁰

Przeciwwskazania związane z zawartością alkoholu

Produkty zawierające etanol mogą być szkodliwe dla następujących grup pacjentów:

• Osoby z chorobą alkoholową¹¹
• Pacjenci z chorobami wątroby¹²
• Osoby z padaczką¹³
• Pacjenci z uszkodzeniem mózgu i chorobami umysłowymi¹⁴

Zawartość alkoholu należy uwzględnić podczas stosowania u kobiet w ciąży lub karmiących piersią.¹⁵

Warto zwrócić uwagę, że alkohol może wpływać na dzieci powodując senność, zmiany zachowania oraz wpływać na zdolność koncentracji i aktywność fizyczną.¹⁶

Interakcje z innymi lekami

Etanol zawarty w produktach z chmielem może wchodzić w interakcje z innymi lekami. Jednoczesne podawanie z lekami zawierającymi glikol propylenowy lub etanol może prowadzić do kumulacji etanolu i wywoływać działania niepożądane, szczególnie u małych dzieci.¹⁷

Dodatkowo alkohol może nasilać działanie produktów zawierających korzeń kozłka, dlatego podczas stosowania preparatów z chmielem i kozłkiem lekarskim należy unikać jednoczesnego spożywania napojów alkoholowych.^{18 19}

Nie jest również zalecane jednoczesne stosowanie syntetycznych środków uspokajających z preparatami zawierającymi chmiel.²⁰

Nietolerancje i nadwrażliwości

Pacjenci z określonymi nietolerancjami i nadwrażliwościami powinni zachować ostrożność przy stosowaniu preparatów z chmielem, które mogą zawierać różne substancje pomocnicze:

• Produkty zawierające sorbitol nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadko występującą, dziedziczną nietolerancją fruktozy²¹
• Produkty zawierające laktozę nie są zalecane dla pacjentów z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy²²
• Preparaty z sacharozą nie powinny być przyjmowane przez pacjentów z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy²³

Niektóre produkty mogą zawierać również lecytynę sojową, na którą pewni pacjenci mogą być uczuleni.²⁴

Szczególne ostrzeżenia dla pacjentów z cukrzycą

Pacjenci z cukrzycą powinni być świadomi zawartości węglowodanów w preparatach zawierających chmiel. Na przykład:

• Kalms zawiera 248 mg sacharozy w 1 tabletce (0,02 jednostki chlebowej)²⁵
• Neospasmina Noc zawiera 10 g sacharozy w 15 ml syropu, co należy uwzględnić u pacjentów z cukrzycą²⁶

Inne specjalne środki ostrożności

Pacjenci stosujący preparaty zawierające chmiel powinni być świadomi następujących kwestii:

• W niektórych przypadkach (np. nerwice wegetatywne, stany neurotyczne) lub gdy stan ulega pogorszeniu podczas stosowania preparatu z chmielem, należy zasięgnąć porady lekarza²⁷
• Jeśli objawy nie ustąpią po 2-4 tygodniach lub nasilą się w trakcie stosowania leku, należy skonsultować się z lekarzem²⁸
• Nadużywanie przyjmowania produktów leczniczych zawierających chmiel może doprowadzić do nadmiernej senności²⁹

Wpływ na badania laboratoryjne i zabiegi operacyjne

Większość produktów zawierających chmiel nie ma wpływu na wyniki podstawowych badań laboratoryjnych.³⁰

Ze względu na obecność niektórych składników (np. serdecznika) w preparatach złożonych zawierających chmiel, które mają właściwości hamujące krzepliwość, w niektórych przypadkach należy zaprzestać stosowania preparatu na co najmniej dwa tygodnie przed planowanym zabiegiem operacyjnym.³¹

Nadwrażliwość na promieniowanie UV

W niektórych preparatach złożonych, zawierających chmiel, obecne są substancje mogące powodować nadwrażliwość na promieniowanie UV:

• Wyciągi z korzenia arcydzięgla zawierają furanokumaryny (psoralen), które indukują reakcje nadwrażliwości skóry na światło (fotoalergia) i mogą nasilać działanie rakotwórcze światła słonecznego. W trakcie stosowania leku Nervosol należy unikać dłuższego przebywania na słońcu i/lub naświetlania promieniami UV (np. solarium).³²
• Niektóre preparaty z chmielem i serdecznikiem mogą powodować nadwrażliwość na promieniowanie UV³³
• Po zastosowaniu niektórych preparatów należy unikać ekspozycji na światło słoneczne³⁴

Szczególne wskazania dla grup pacjentów

Pacjenci z niewydolnością narządów

Osoby z niewielką niewydolnością nerek lub wątroby oraz chorzy dializowani nie wymagają zazwyczaj specjalnego sposobu dawkowania leków zawierających chmiel.³⁵

Pacjenci z kamicą żółciową

W przypadku kamicy żółciowej możliwość stosowania preparatów zawierających chmiel należy skonsultować z lekarzem.³⁶

Zawartość sodu

Niektóre produkty zawierają sód, co może być istotne dla osób stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu:

• Neospasmina Noc zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na 15 ml syropu i 20 ml syropu, dlatego uznaje się ją za „wolną od sodu” w tych dawkach. Jednak w dawce 60 ml zawiera 24 mg sodu, co odpowiada 1,2% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu u dorosłych.³⁷
• Valused Noc Plus zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, więc uznaje się go za „wolny od sodu”.³⁸

Konserwanty

Neospasmina Noc zawiera 37,8 mg sodu benzoesanu (E 211) w 15 ml syropu (50,4 mg w 20 ml syropu; 151 mg w 60 ml syropu), co może być istotne dla niektórych pacjentów.³⁹

Barwniki

Nervosol TABS zawiera czerwień allura AC lak glinowy (E129), który może powodować reakcje alergiczne.⁴⁰

Wpływ na zdrowie zębów

Produkty zawierające duże ilości sacharozy mogą wpływać szkodliwie na zęby, co należy uwzględnić przy długotrwałym stosowaniu.⁴¹

Potencjalne działania niepożądane

Produkty zawierające chmiel nie powodują zazwyczaj lekozależności.^{42 43}

Jednakże należy pamiętać, że nadużywanie przyjmowania produktów zawierających chmiel może powodować nadmierną senność.⁴⁴

Nie należy przekraczać zalecanych dawek preparatów zawierających chmiel.⁴⁵