Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Chmiel

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie chmielu

Szyszki chmielu (Humulus lupulus L., flos) są składnikiem wielu produktów leczniczych o działaniu uspokajającym i nasennym. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa tej substancji są kluczowe dla oceny jej profilu bezpieczeństwa w kontekście stosowania leczniczego. Poniżej przedstawiono szczegółowe dane przedkliniczne na temat bezpieczeństwa stosowania chmielu w oparciu o dostępne badania.¹

Toksyczność ostra i przewlekła

Dane przedkliniczne dotyczące toksyczności chmielu są ograniczone. Wynika to częściowo z faktu, że szyszki chmielu są szeroko stosowane w przemyśle piwnym i generalnie uznawane są za nietoksyczne. W związku z tym, dla wielu przetworów z chmielu nie przeprowadzono szczegółowych badań toksyczności.²

Z dostępnych danych wynika, że przetwory z szyszek chmielu, podobnie jak przetwory z korzenia kozłka, charakteryzują się niską toksycznością zarówno przy podawaniu krótkotrwałym, jak i przewlekłym.^{3 4}

Mutagenność i genotoksyczność

W zakresie mutagenności dane przedkliniczne wskazują na pewne potencjalne działanie mutagenne, jednak o niskim nasileniu. W teście Amesa z wykorzystaniem szczepów bakterii Salmonella typhimurium TA98 i TA100 wyciąg wodno-alkoholowy z owocostanów chmielu wykazał słaby potencjał mutagenny.⁵ Podobne wyniki uzyskano w badaniach z ekstraktem wodno-etanolowym szyszek chmielu, który również wykazywał słaby potencjał mutagenny w stosunku do Salmonella typhimurium szczep TA 98 oraz TA 100.⁶

Natomiast w szerszym ujęciu, badania genotoksyczności wodno-etanolowych wyciągów z szyszek chmielu przeprowadzone na bardziej zaawansowanych modelach badawczych przyniosły wyniki negatywne, co sugeruje brak znaczącego ryzyka genotoksycznego.^{7 8 9}

Warto jednak podkreślić, że nie przeprowadzono badań genotoksyczności dla wyciągów wodnych z chmielu, co stanowi pewną lukę w danych przedklinicznych.¹⁰

W przypadku produktu Nervosol K, w dokumentacji produktu wskazano możliwość wystąpienia efektu genotoksycznego i rakotwórczego w przypadku znacznej ekspozycji na promieniowanie UV.¹¹ Jednakże brak jest szczegółowych danych potwierdzających ten mechanizm specyficznie w odniesieniu do substancji czynnych pochodzących z chmielu.

Karcynogenność

Dane dotyczące potencjalnego działania rakotwórczego przetworów z chmielu są bardzo ograniczone. Dla większości produktów zawierających chmiel nie przeprowadzono badań karcynogenności.^{12 13 14}

Dla produktu Nervosol K w dokumentacji odnotowano możliwe ryzyko efektu rakotwórczego przy znacznej ekspozycji na promieniowanie UV, jednak brak jest szczegółowych danych mechanistycznych i potwierdzających to zjawisko.¹⁵

Wpływ na reprodukcję i rozwój potomstwa

Dane dotyczące wpływu przetworów z chmielu na reprodukcję i rozwój potomstwa są bardzo ograniczone. Dla większości produktów zawierających chmiel nie przeprowadzono badań w tym zakresie.^{16 17 18}

W literaturze istnieją pojedyncze doniesienia sugerujące możliwy wpływ frakcji chmielu na układ rozrodczy. Według dokumentacji produktu Optimum Tabletki uspokajające Labofarm powlekane, wcześniejsze doniesienia o estrogennym działaniu wyciągów z Lupuli strobili nie zostały potwierdzone.¹⁹ Jednakże istnieje doniesienie, że oczyszczona frakcja wodna może powodować niewielkie zmniejszenie wagi jajników u myszy oraz potencjalnie zmniejszać wrażliwość jajników na gonadotropinę.^{20 21}

Dane toksykologiczne dla produktów zawierających chmiel

Wiele produktów leczniczych zawierających chmiel jako substancję czynną nie posiada specyficznych danych toksykologicznych. Dla niektórych produktów, takich jak Nervosol, Stresolek czy Valused, w dokumentacji produktu zaznaczono wprost, że nie wykonano badań toksykologicznych lub przedklinicznych.^{22 23 24}

Dla produktu Neospasmina noc oraz Kalms w dokumentacji zaznaczono, że dane przedkliniczne o bezpieczeństwie „nie są wymagane” lub „nie dotyczą” tych produktów.^{25 26}

W przypadku produktu Zioła uspokajające, który również zawiera szyszkę chmielu jako jeden ze składników, zaznaczono, że nie wykonano badań przedklinicznych z zakresu bezpieczeństwa, a dla tradycyjnego produktu leczniczego roślinnego wyniki badań przedklinicznych nie są wymagane.²⁷

Dla produktu Nerwobonisol, który zawiera m.in. nalewkę z szyszek chmielu (Lupuli strobili tinctura), w dokumentacji zaznaczono, że nie wykonano badań przedklinicznych na zwierzętach, a wszystkie składniki produktu są tradycyjnie stosowane.²⁸

Podsumowanie danych przedklinicznych

Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania przetworów z chmielu wskazują na ich względne bezpieczeństwo w kontekście toksyczności ostrej i przewlekłej. Wyniki badań mutagenności i genotoksyczności są niejednoznaczne – niektóre testy wykazały słaby potencjał mutagenny w prostych modelach bakteryjnych, jednak badania w bardziej zaawansowanych modelach przyniosły wyniki negatywne.

Istotnym ograniczeniem w ocenie bezpieczeństwa przetworów z chmielu jest brak kompleksowych badań dotyczących karcynogenności oraz wpływu na reprodukcję i rozwój potomstwa. Pomimo pojedynczych doniesień o możliwym wpływie na układ rozrodczy, kliniczne znaczenie tych obserwacji nie zostało dostatecznie wyjaśnione.

Należy podkreślić, że większość produktów leczniczych zawierających przetwory z chmielu nie posiada szczegółowych danych przedklinicznych, co częściowo wynika z ich statusu jako tradycyjnych produktów leczniczych roślinnych, dla których takie badania nie są obowiązkowe, oraz z faktu, że chmiel jest powszechnie stosowany w przemyśle spożywczym i uznawany za względnie bezpieczny.²⁹